Suttantapiṭake majjhimanikāyassa
paṭhamo bhāgo
-------
mūlapaṇṇāsakaṁ
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Mūlapariyāyavaggo
-------
mūlapariyāyasuttaṁ

[1] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā ukkaṭṭhāyaṁ viharati
subhagavane sālarājamūle. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca sabbadhammamūlapariyāyaṁ vo bhikkhave desissāmi 1 taṁ
suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evambhanteti kho te
bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[2] Bhagavā etadavoca idha bhikkhave assutavā puthujjano
ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto
sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme
avinīto paṭhaviṁ paṭhavito sañjānāti paṭhaviṁ paṭhavito saññatvā
paṭhaviṁ maññati paṭhaviyā maññati paṭhavito maññati paṭhavimmeti
1 Ma. Yu. desessāmi.
Maññati paṭhaviṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti
vadāmi. Āpaṁ āpato sañjānāti āpaṁ āpato saññatvā
āpaṁ maññati āpasmiṁ maññati āpato maññati āpammeti
maññati āpaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti
vadāmi. Tejaṁ tejato sañjānāti tejaṁ tejato saññatvā tejaṁ
maññati tejasmiṁ maññati tejato maññati tejammeti maññati
tejaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi.
Vāyaṁ vāyato sañjānāti vāyaṁ vāyato saññatvā vāyaṁ maññati
vāyasmiṁ maññati vāyato maññati vāyammeti maññati vāyaṁ
abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Bhūte
bhūtato sañjānāti bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati bhūtesu
maññati bhūtato maññati bhūte meti maññati bhūte abhinandati.
Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Deve devato
sañjānāti deve devato saññatvā deve maññati devesu maññati
devato maññati deve meti maññati deve abhinandati. Taṁ kissa
hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Pajāpatiṁ pajāpatito sañjānāti
pajāpatiṁ pajāpatito saññatvā pajāpatiṁ maññati pajāpatismiṁ
maññati pajāpatito maññati pajāpatimmeti maññati pajāpatiṁ
abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Brahmaṁ
brahmato sañjānāti brahmaṁ brahmato saññatvā brahmaṁ
Maññati brahmani maññati brahmato maññati brahmaṁ meti
maññati brahmaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti
vadāmi. Ābhassare ābhassarato sañjānāti ābhassare ābhassarato
saññatvā ābhassare maññati ābhassaresu maññati ābhassarato
maññati ābhassare meti maññati ābhassare abhinandati. Taṁ
kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Subhakiṇhe 1 subhakiṇhato
sañjānāti subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati
subhakiṇhesu maññati subhakiṇhato maññati subhakiṇhe meti maññati
subhakiṇhe abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti
vadāmi. Vehapphale vehapphalato sañjānāti vehapphale vehapphalato
saññatvā vehapphale maññati vehapphalesu maññati vehapphalato
maññati vehapphale meti maññati vehapphale abhinandati. Taṁ
kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Abhibhuṁ abhibhūto sañjānāti
abhibhuṁ abhibhūto saññatvā abhibhuṁ maññati abhibhusmiṁ maññati
abhibhūto maññati abhibhummeti maññati abhibhuṁ abhinandati. Taṁ
kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Ākāsānañcāyatanaṁ
ākāsānañcāyatanato sañjānāti ākāsānañcāyatanaṁ
ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṁ maññati
ākāsānañcāyatanasmiṁ maññati ākāsānañcāyatanato maññati
ākāsānañcāyatanammeti maññati ākāsānañcāyatanaṁ abhinandati.
1 Yu. subhakiṇṇe. sabbatthā īdisameva.
Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Viññāṇañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanato sañjānāti viññāṇañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṁ maññati
viññāṇañcāyatanasmiṁ maññati viññāṇañcāyatanato maññati
viññāṇañcāyatanammeti maññati viññāṇañcāyatanaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Ākiñcaññāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanato sañjānāti ākiñcaññāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṁ maññati
ākiñcaññāyatanasmiṁ maññati ākiñcaññāyatanato maññati
ākiñcaññāyatanammeti maññati ākiñcaññāyatanaṁ abhinandati. Taṁ
kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Nevasaññānāsaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti nevasaññānāsaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ
maññati nevasaññānāsaññāyatanasmiṁ maññati nevasaññānāsaññāyatanato
maññati nevasaññānāsaññāyatanammeti maññati
nevasaññānāsaññāyatanaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ
tassāti vadāmi. Diṭṭhaṁ diṭṭhato sañjānāti diṭṭhaṁ diṭṭhato
saññatvā diṭṭhaṁ maññati diṭṭhasmiṁ maññati diṭṭhato maññati
diṭṭhammeti maññati diṭṭhaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ
tassāti vadāmi. Sutaṁ sutato sañjānāti sutaṁ sutato saññatvā
Sutaṁ maññati sutasmiṁ maññati sutato maññati sutammeti
maññati sutaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti
vadāmi. Mutaṁ mutato sañjānāti mutaṁ mutato saññatvā mutaṁ
maññati mutasmiṁ maññati mutato maññati mutammeti maññati
mutaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi.
Viññātaṁ viññātato sañjānāti viññātaṁ viññātato saññatvā
viññātaṁ maññati viññātasmiṁ maññati viññātato maññati
viññātammeti maññati viññātaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu.
Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Ekattaṁ ekattato sañjānāti
ekattaṁ ekattato saññatvā ekattaṁ maññati ekattasmiṁ maññati
ekattato maññati ekattammeti maññati ekattaṁ abhinandati.
Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Nānattaṁ
nānattato sañjānāti nānattaṁ nānattato saññatvā nānattaṁ
maññati nānattasmiṁ maññati nānattato maññati nānattammeti
maññati nānattaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ
tassāti vadāmi. Sabbaṁ sabbato sañjānāti sabbaṁ sabbato
saññatvā sabbaṁ maññati sabbasmiṁ maññati sabbato maññati
sabbammeti maññati sabbaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu.
Apariññātaṁ tassāti vadāmi. Nibbānaṁ nibbānato sañjānāti
nibbānaṁ nibbānato saññatvā nibbānaṁ maññati nibbānasmiṁ
Maññati nibbānato maññati nibbānammeti maññati nibbānaṁ
abhinandati. Taṁ kissa hetu. Apariññātaṁ tassāti vadāmi.
Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo.

[3] Yopi so bhikkhave bhikkhu sekho appattamānaso anuttaraṁ
yogakkhemaṁ patthayamāno viharati. Sopi paṭhaviṁ paṭhavito abhijānāti
paṭhaviṁ paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ māmaññi paṭhaviyā māmaññi
paṭhavito māmaññi paṭhavimmeti māmaññi paṭhaviṁ mābhinandi 1 . Taṁ
kissa hetu. Pariññeyyaṁ tassāti vadāmi .pe. Āpaṁ tejaṁ vāyaṁ
bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato
abhiññāya nibbānaṁ māmaññi nibbānasmiṁ māmaññi nibbānato
māmaññi nibbānammeti māmaññi nibbānaṁ mābhinandi. Taṁ
kissa hetu. Pariññeyyaṁ tassāti vadāmi.
Sekhavasena dutiyanayabhūmiparicchedo.

[4] Yopi so bhikkhave bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto sopi paṭhaviṁ paṭhavito abhijānāti paṭhaviṁ
1 katthaci mābhinandati.
Paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā na maññati
paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati paṭhaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Pariññātaṁ tassāti vadāmi .pe. Āpaṁ tejaṁ
vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato
abhiññāya nibbānaṁ na maññati nibbānasmiṁ na maññati nibbānato
na maññati nibbānammeti na maññati nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Pariññātaṁ tassāti vadāmi.
Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo.

[5] Yopi so bhikkhave bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto sopi paṭhaviṁ paṭhavito abhijānāti paṭhaviṁ
paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā na maññati
paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati paṭhaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Khayā rāgassa vītarāgattā .pe. Āpaṁ tejaṁ
vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato
abhiññāya nibbānaṁ na maññati nibbānasmiṁ na maññati nibbānato
na maññati nibbānammeti na maññati nibbānaṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Khayā rāgassa vītarāgattā.
Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo.

[6] Yopi so bhikkhave bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto sopi paṭhaviṁ paṭhavito abhijānāti paṭhaviṁ
paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā na maññati
paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati paṭhaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Khayā dosassa vītadosattā .pe. Āpaṁ tejaṁ
vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato
abhiññāya nibbānaṁ na maññati nibbānasmiṁ na maññati
nibbānato na maññati nibbānammeti na maññati nibbānaṁ
nābhinandati. Taṁ kissa hetu. Khayā dosassa vītadosattā.
Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo.

[7] Yopi so bhikkhave bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto sopi paṭhaviṁ paṭhavito abhijānāti paṭhavi
paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā na maññati
paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati paṭhaviṁ nābhinandati.
Taṁ kissa hetu. Khayā mohassa vītamohattā .pe. Āpaṁ tejaṁ
vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato abhiññāya
nibbānaṁ na maññati nibbānasmiṁ na maññati nibbānato na
maññati nibbānammeti na maññati nibbānaṁ nābhinandati. Taṁ
kissa hetu. Khayā mohassa vītamohattā.
Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo.

[8] Tathāgatopi bhikkhave arahaṁ sammāsambuddho paṭhaviṁ paṭhavito
abhijānāti paṭhaviṁ paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā
na maññati paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati
paṭhaviṁ nābhinandati. Taṁ kissa hetu. Pariññātantaṁ tathāgatassāti
vadāmi .pe. Āpaṁ tejaṁ vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ
ābhassare subhakiṇhe vehapphale abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ
Viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ sabbaṁ nibbānaṁ
nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato abhiññāya nibbānaṁ
na maññati nibbānasmiṁ na maññati nibbānato na maññati
nibbānammeti na maññati nibbānaṁ nābhinandati. Taṁ kissa
hetu. Pariññātantaṁ tathāgatassāti vadāmi.
Satthuvasena 1 sattamanayabhūmiparicchedo.

[9] Tathāgatopi bhikkhave arahaṁ sammāsambuddho paṭhaviṁ paṭhavito
abhijānāti paṭhaviṁ paṭhavito abhiññāya paṭhaviṁ na maññati paṭhaviyā
na maññati paṭhavito na maññati paṭhavimmeti na maññati
paṭhaviṁ nābhinandati. Taṁ kissa hetu. Nandi 2 dukkhassa mūlanti
iti viditvā bhavā jāti bhūtassa jarā maraṇanti. Tasmātiha bhikkhave
tathāgato sabbaso taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā
anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti vadāmi .pe. Āpaṁ tejaṁ
vāyaṁ bhūte deve pajāpatiṁ brahmaṁ ābhassare subhakiṇhe vehapphale
abhibhuṁ ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ ekattaṁ nānattaṁ
sabbaṁ nibbānaṁ nibbānato abhijānāti nibbānaṁ nibbānato
abhiññāya nibbānaṁ na maññati nibbānasmiṁ na maññati nibbānato
na maññati nibbānammeti na maññati nibbānaṁ nābhinandati.
1 Sī. satthāravasena. Ma. tathāgatavasena. 2 Ma. Yu. nandī.
Taṁ kissa hetu. Nandi dukkhassa mūlanti iti viditvā bhavā
jāti bhūtassa jarā maraṇanti. Tasmātiha bhikkhave tathāgato sabbaso
taṇhānaṁ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti vadāmīti.
Satthuvasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo.
Idamavoca bhagavā na attamanā 1 te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mūlapariyāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
--------------
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Sabbāsavasaṁvarasuttaṁ