[226] Atthi kho āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto tattha sabbeheva
saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa
1-2 Yu. ayaṁ pāṭho na dissati. 3 Ma. Yu. yattha.
Ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katamo eko dhammo. Sabbe sattā
āhāraṭṭhitikā sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṁ kho āvuso
tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko
dhammo sammadakkhāto tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ
yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Saṅgītiyaekakaṁ niṭṭhitaṁ 1 .

[227] Atthi kho āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā tattha sabbeheva
saṅgāyitabbaṁ .pe. Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame
dve dhammā 2 . Nāmañca rūpañca. Avijjā ca bhavataṇhā ca.
Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca. Ahirikañca anottappañca. Hiri ca
ottappañca. Dovacassatā ca pāpamittatā ca. Sovacassatā ca
kalyāṇamittatā ca. Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.
Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca. Dhātukusalatā ca
manasikārakusalatā ca. Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā
ca. Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca. Ājjavañca maddavañca 3 .
Khanti ca soraccañca. Sākhalyañca paṭisanthāro ca. Avihiṁsā
ca soceyyañca. Muṭṭhasaccañca asampajaññañca. Sati ca
1 Ma. Yu. saṅgītiyaekakaṁ niṭṭhitanti na dissanti. 2 Ma. Yu. ayaṁ na dissati.
3 Ma. Yu. ajjavañca lajjavañca.
Sampajaññañca. Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā
ca. Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca.
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. Satibalañca samādhibalañca. Samatho
ca vipassanā ca. Samathanimittañca paggahanimittañca. Paggaho
ca avikkhepo ca. Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca. Sīlasampadā
ca diṭṭhisampadā ca. Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca. Diṭṭhivisuddhi
kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṁ. Saṁvego ca saṁvejanīyesu ṭhānesu
saṁviggassa ca yoniso padhānaṁ. Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu
appaṭivānitā ca padhānasmiṁ. Vijjā ca vimutti ca. Khaye ñāṇaṁ
anuppāde ñāṇaṁ. Ime kho āvuso tena bhagavatā jānatā
passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ .pe. Sukhāya devamanussānanti.
Saṅgītiyadukaṁ niṭṭhitaṁ 1 .

[228] Atthi kho āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā tattha sabbeheva
saṅgāyitabbaṁ .pe. Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Katame tayo dhammā. Tīṇi akusalamūlāni lobho akusalamūlaṁ doso
akusalamūlaṁ moho akusalamūlaṁ. Tīṇi kusalamūlāni alobho kusalamūlaṁ
adoso kusalamūlaṁ amoho kusalamūlaṁ. Tīṇi duccaritāni
kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ. Tīṇi sucaritāni kāyasucaritaṁ
1 Ma. Yu. saṅgītiyadukaṁ niṭṭhitanti na dissanti.
Vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ. Tayo akusalavitakkā kāmavitakko
byāpādavitakko vihiṁsāvitakko. Tayo kusalavitakkā nekkhammavitakko
abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko. Tayo akusalasaṅkappā
kāmasaṅkappo byāpādasaṅkappo vihiṁsāsaṅkappo. Tayo kusalasaṅkappā
nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo avihiṁsāsaṅkappo. Tisso
akusalasaññā kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā.
Tisso kusalasaññā nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā.
Tisso akusaladhātuyo kāmadhātu byāpādadhātu vihiṁsādhātu.
Tisso kusaladhātuyo nekkhammadhātu abyāpādadhātu avihiṁsādhātu.
Aparāpi tisso dhātuyo kāmadhātu rūpadhātu arūpadhātu.
Aparāpi tisso dhātuyo rūpadhātu arūpadhātu nirodhadhātu. Aparāpi
tisso dhātuyo hīnadhātu majjhimadhātu paṇītadhātu 1 . Tisso taṇhā
kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā. Aparāpi tisso taṇhā
kāmataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā. Aparāpi tisso taṇhā
rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā. Tīṇi saññojanāni
sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso. Tayo āsavā kāmāsavo
bhavāsavo avijjāsavo. Tayo bhavā kāmabhavo rūpabhavo
arūpabhavo. Tisso esanā kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā.
Tisso vidhā seyyohamasmīti vidhā sadisohamasmīti vidhā
hīnohamasmīti vidhā. Tayo addhā atīto addhā anāgato addhā
1 Yu. hīnādhātu majjhimādhātu paṇītādhātu.
Paccuppanno addhā. Tayo antā sakkāyo anto sakkāyasamudayo
anto sakkāyanirodho anto. Tisso vedanā sukhā
vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. Tisso dukkhatā
dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā. Tayo rāsī
micchattaniyato rāsi sammattaniyato rāsi aniyato rāsi. Tisso
kaṅkhā 1 atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati
na sampasīdati anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati
nādhimuccati na sampasīdati etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha
kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Tīṇi tathāgatassa
arakkheyyāni 2 parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato natthi
tathāgatassa kāyaduccaritaṁ yaṁ tathāgato rakkheyya mā me idaṁ
paro aññāsīti parisuddhavacīsamācāro āvuso tathāgato natthi
tathāgatassa vacīduccaritaṁ yaṁ tathāgato rakkheyya mā me idaṁ
paro aññāsīti parisuddhamanosamācāro āvuso tathāgato natthi
tathāgatassa manoduccaritaṁ yaṁ tathāgato rakkheyya mā me idaṁ
paro aññāsīti. Tayo kiñcanā rāgo kiñcanaṁ doso kiñcanaṁ
moho kiñcanaṁ. Tayo aggī rāgaggi dosaggi mohaggi.
Aparepi tayo aggī āhuneyyaggi dakkhiṇeyyaggi gahapataggi.
Tividhena rūpasaṅgaho sanidassanasappaṭigharūpaṁ anidassanasappaṭigharūpaṁ
anidassanāppaṭigharūpaṁ. Tayo saṅkhārā puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro
1 Ma. tayo tamā. 2 Yu. ārakkheyyāni.
Āneñjābhisaṅkhāro. Tayo puggalā sekkho puggalo
asekkho puggalo nevasekkho nāsekkho puggalo. Tayo therā
jātitthero dhammatthero sammatitthero 1 . Tīṇi puññakiriyāvatthūni 2
dānamayaṁ puññakiriyāvatthu 3 sīlamayaṁ puññakiriyāvatthu bhāvanāmayaṁ
puññakiriyāvatthu. Tīṇi codanāvatthūni diṭṭhena sutena parisaṅkāya.
Tisso kāmūpapattiyo santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā te
paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṁ vattenti seyyathāpi manussā ekacce
ca devā ekacce ca vinipātikā ayaṁ paṭhamā kāmūpapatti
santāvuso sattā nimmitakāmā te nimminitvā nimminitvā 4
kāmesu vasaṁ vattenti seyyathāpi devā nimmānaratī ayaṁ dutiyā
kāmūpapatti santāvuso sattā paranimmitakāmā te paranimmitesu
kāmesu vasaṁ vattenti seyyathāpi devā paranimmitavasavattī
ayaṁ tatiyā kāmūpapatti. Tisso sukhūpapattiyo santāvuso
sattā sukhaṁ 5 uppādetvā uppādetvā sukhaṁ viharanti seyyathāpi
devā brahmakāyikā ayaṁ paṭhamā sukhūpapatti santāvuso sattā
sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā te kadāci karahaci
udānaṁ udānenti aho sukhaṁ aho sukhanti seyyathāpi devā
ābhassarā ayaṁ dutiyā sukhūpapatti santāvuso sattā sukhena
abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā te santaṁyeva saṁtusitā
cittasukhaṁ paṭivedenti 6 seyyathāpi devā subhakiṇhā 7 ayaṁ tatiyā
1 Ma. Yu. sammutithero. 2 Ma. Yu. ... kiriyavatthūni. 3 Ma. Yu. ...kiriyavatthu.
4 Yu. nimmetvā nimmetvā. 5 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho na dissati. 6 Ma. Yu.
tusitā sukhaṁ paṭisaṁvedenti. 7 Yu. subhakiṇṇā.
Sukhūpapatti. Tisso paññā sekkhā paññā asekkhā paññā
nevasekkhā nāsekkhā paññā. Aparāpi tisso paññā
cintāmayā paññā sutamayā paññā bhāvanāmayā paññā.
Tīṇāvudhāni sutāvudhaṁ pavivekāvudhaṁ paññāvudhaṁ. Tīṇindriyāni
anaññataññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ. Tīṇi
cakkhūni maṁsacakkhu dibbacakkhu paññācakkhu. Tisso sikkhā adhisīlasikkhā
adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā. Tisso bhāvanā kāyabhāvanā
cittabhāvanā paññābhāvanā. Tīṇi anuttariyāni dassanānuttariyaṁ
paṭipadānuttariyaṁ vimuttānuttariyaṁ. Tayo samādhī savitakkavicāro 1
samādhi avitakkavicāramatto 2 samādhi avitakkavicāro 3 samādhi. Aparepi
tayo samādhī suññato samādhi animitto samādhi appaṇihito
samādhi. Tīṇi soceyyāni kāyasoceyyaṁ vacīsoceyyaṁ
manosoceyyaṁ. Tīṇi moneyyāni kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ
manomoneyyaṁ. Tīṇi kosallāni āyakosallaṁ apāyakosallaṁ
upāyakosallaṁ. Tayo madā ārogyamado yobbanamado jātimado 4 .
Tīṇādhipateyyāni 5 attādhipateyyaṁ lokādhipateyyaṁ dhammādhipateyyaṁ.
Tīṇi kathāvatthūni atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ
ahosi atītamaddhānanti anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ
bhavissati anāgatamaddhānanti etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ
ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ 6 etarahi paccuppannanti 7 . Tisso
1 Ma. savitakkasavicāro. Yu. savitakko savicāro. 2 Yu. avitakko vicāramatto.
3 Ma. avitakkāvicāro. Yu. avitakko avicāro. 4 Ma. Yu. jīvitamado.
5 Ma. tīṇi adhipateyyāni. 6 Ma. Yu. evaṁ hoti. 7 Ma. paccuppannaṁ addhānanti.
Vijjā pubbenivāsānussatiñāṇaṁ vijjā sattānaṁ cutūpapāte ñāṇaṁ
vijjā āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ vijjā. Tayo vihārā dibyo
vihāro 1 brahmavihāro 2 ariyo vihāro. Tīṇi pāṭihāriyāni
iddhipāṭihāriyaṁ ādesanāpāṭihāriyaṁ anusāsanīpāṭihāriyaṁ. Ime kho
āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
tayo dhammā sammadakkhātā tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ na
vivaditabbaṁ .pe. Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Saṅgītiyattikaṁ niṭṭhitaṁ 3 .

[229] Atthi kho āvuso tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā tattha
sabbeheva saṅgāyitabbaṁ .pe. Atthāya hitāya sukhāya
devamanussānaṁ. Katame cattāro. Cattāro satipaṭṭhānā idhāvuso
bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā
vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanā. Citte
cittā. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

[230] Cattāro sammappadhānā idhāvuso bhikkhu anuppannānaṁ
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati
viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati uppannānaṁ pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati
1 Ma. Yu. dibbo vihāro. 2 Ma. brahmā vihāro. 3 Ma. Yu. saṅgītiyattikaṁ
niṭṭhitanti na dissanti.
Cittaṁ paggaṇhāti padahati anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya
chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati
uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya
vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati
cittaṁ paggaṇhāti padahati.

[231] Cattāro iddhipādā idhāvuso bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhāra-
samannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ
iddhipādaṁ bhāveti cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ
bhāveti vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.

[232] Cattāri jhānāni idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ
paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyajjhānaṁ upasampajja viharati pītiyā ca virāgā upekkhako
ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti
yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ
upasampajja viharati sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā
pubbe va somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ
catutthajjhānaṁ upasampajja viharati.

[233] Catasso samādhibhāvanā atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā
Bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā
bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. Atthāvuso
samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya
saṁvattati. Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā
diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ .pe. Catutthajjhānaṁ
upasampajja viharati ayaṁ āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā
diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. Katamā cāvuso samādhibhāvanā
bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. Idhāvuso
bhikkhu ālokasaññaṁ manasikaroti divāsaññaṁ adhiṭṭhāti yathā divā
tathā rattiṁ yathā rattiṁ tathā divā iti vivaṭena cetasā
apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti ayaṁ āvuso samādhibhāvanā
bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. Katamā
cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
Idhāvuso bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti
viditā abbhatthaṁ gacchanti viditā saññā uppajjanti viditā
upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṁ gacchanti viditā vitakkā uppajjanti
viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṁ gacchanti ayaṁ āvuso
samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
Katamā cāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya
saṁvattati. Idhāvuso bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu 1 udayabbayānupassī
viharati iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo.
Iti vedanā. Iti saññā. Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ
iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo 2 ayaṁ
āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati.

[234] Catasso appamaññā idhāvuso bhikkhu mettāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ
lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena
averena abyāpajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā.
Muditāsahagatena cetasā. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ
pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti
uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati.

[235] Cattāro arūpā 3 idhāvuso bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ
samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā
ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati
sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti
1 Yu. pañcasupādānakkhandhesu. 2 Yu. atthaṅgamoti. 3 Ma. āruppā.
Viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ
samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati
sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ
upasampajja viharati.