[126] Katame te 3 cunda aparantasahagatā diṭṭhinissayā ye
te mayā byākatā yathā te byākatā 4 yathā ca te na
byākātabbā kiṁ te ahaṁ te tattha byākarissāmi 5 . Santi cunda
1 Ma. casaddo na disusati. 2 Ma. attanā. 3 Ma. Yu. ca. 4 Ma. byākātabbā
Yu. vyākattabbā. 5 Yu. kiṁ te ahaṁ te tattha byākarissāmīti ime pāṭhā na
dissanti.
Eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino rūpī attā hoti
arogo paraṁ maraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Santi
kho 1 pana cunda eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
arūpī attā hoti. Rūpī ca arūpī ca attā hoti.
Nevarūpinārūpī attā hoti. Saññī attā hoti. Asaññī attā
hoti. Saññī ca asaññī ca attā hoti 2 . Nevasaññināsaññī
attā hoti. Attā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā
idameva saccaṁ moghamaññanti. Tatra cunda ye te samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā
idameva saccaṁ moghamaññanti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi
atthi kho idaṁ āvuso vuccati rūpī attā hoti arogo paraṁ
maraṇāti yañca kho te evamāhaṁsu idameva saccaṁ moghamaññanti.
Tantesaṁ nānujānāmi. Taṁ kissa hetu. Aññathāsaññinopi
hettha cunda santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ cunda
paññattiyā neva attano 3 samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo
athakho [4]- ahameva tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti.

[127] Tattha cunda ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino arūpī attā hoti. Rūpī ca arūpī ca attā hoti.
Nevarūpinārūpī attā hoti. Saññī attā hoti. Asaññī
attā hoti. Saññī ca asaññī ca attā hoti 2 .
1 Ma. Yu. khosaddo na dissati. 2 Ma. Yu. saññī ca ... hotīti ime pāṭhā na
dissanti. 3 Ma. attanā. 4 Yu. cunda.
Nevasaññināsaññī attā hoti. Attā ucchijjati vinassati na
hoti paraṁ maraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti tyāhaṁ
upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi atthi kho 1 idaṁ āvuso vuccati attā
ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇāti. Yañca kho te
cunda evamāhaṁsu idameva saccaṁ moghamaññanti. Tantesaṁ
nānujānāmi. Taṁ kissa hetu. Aññathāsaññinopi hettha cunda
santeke sattā. Imāyapi kho ahaṁ cunda paññattiyā neva
attano samasamaṁ samanupassāmi kuto bhiyyo athakho ahameva
tattha bhiyyo yadidaṁ adhipaññatti. Ime kho cunda aparantasahagatā
diṭṭhinissayā ye te mayā byākatā yathā te byākātabbā
yathā ca te na byākātabbāti 2 kiṁ te ahante tattha
byākarissāmi.

[128] Imesañca cunda pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ
imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ pahānāya samatikkamāya
evaṁ mayā cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā. Katame
cattāro. Idha cunda bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu.
Citte. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Imesañca cunda
pubbantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ imesañca aparantasahagatānaṁ diṭṭhinissayānaṁ
1 Ma. atthi nu kho. 2 Ma. Yu. itisaddo na dissati.
Pahānāya samatikkamāya evaṁ mayā ime cattāro
satipaṭṭhānā desitā paññattāti.

[129] Tena kho pana samayena āyasmā upadāno 1 bhagavato
piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ vījayamāno. Athakho āyasmā
upadāno 1 bhagavantameva etadavoca acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante
pāsādiko vatāyaṁ bhante dhammapariyāyo supāsādiko 2 vatāyaṁ bhante
dhammapariyāyo ko nāmāyaṁ bhante dhammapariyāyoti. Tasmātiha
tvaṁ upadāna 3 imaṁ dhammapariyāyaṁ pāsādikotveva [4]- dhārehīti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā upadāno 1 bhagavato bhāsitaṁ
abhinandīti.
Pāsādikasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
-------------
1 Ma. upavāṇo. Yu. upavāno. 2 Yu. atipāsādiko. 3 Ma. upavāṇa.
Yu. upavāna. 5 Ma. Yu. naṁ.
Lakkhaṇasuttaṁ

[130] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassārāme 1 . Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca dvattiṁsimāni bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni
yehi samannāgatassa mahāpurisassa dve va 2 gatiyo bhavanti anaññā
sace agāraṁ ajjhāvasati rājā hoti cakkavatti dhammiko dhammarājā
cāturanto vijitāvī janapadaṭṭhāvariyappatto sattaratanasamannāgato
tassimāni satta ratanāni bhavanti seyyathīdaṁ cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ
assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthīratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva
sattamaṁ. Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā
parasenappamaddanā. So imaṁ paṭhaviṁ sāgarapariyantaṁ akhīlaṁ animittaṁ
akaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ 3 adaṇḍena asatthena dhammena
samena 4 abhivijiya ajjhāvasati sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ
pabbajati arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
Katamāni [5]- tāni bhikkhave dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni
yehi samannāgatassa mahāpurisassa dve va 2 gatiyo bhavanti anaññā
sace agāraṁ ajjhāvasati rājā hoti cakkavatti. Saṅkhittaṁ.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati arahaṁ hoti sammāsambuddho
1 Ma. Yu. anāthapiṇḍikassa ārāme. 2 yu vasaddo na dissati. 3 Ma. Yu. akhīlaṁ
animittaṁ ... sivaṁ nirabbudanti ime pāṭhā na dissanti.
4 Ma. Yu. ayaṁ na dissati. 5 Ma. Yu. ca.
Loke vivaṭacchado. Idha bhikkhave mahāpuriso supatiṭṭhitapādo
hoti. Yaṁpi bhikkhave mahāpuriso supatiṭṭhitapādo hoti idaṁpi
bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Puna caparaṁ bhikkhave
mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni
sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni [1]-. Yaṁpi bhikkhave mahāpurisassa
heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni
sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Idaṁpi bhikkhave mahāpurisassa
mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Puna caparaṁ bhikkhave mahāpuriso āyatapaṇhi
hoti. Dīghaṅgulī hoti. Mudutalanahatthapādo 2 hoti. Jālahatthapādo
hoti. Ussaṅkhapādo hoti. Eṇijaṅgho hoti ṭhitako va
anonamanto ubhohi pāṇitalehi jannukāni parimasati parimajjati.
Kosohitavatthaguyho hoti. Suvaṇṇavaṇṇo [3]- kāñcanasannibhataco.
Sukhumacchavī hoti sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalippati.
Ekekalomo hoti ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni.
Uddhaggalomo hoti uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni
kuṇḍalāvattāni dakkhiṇāvattakajātāni. Brahmujugatto
hoti. Sattussado hoti. Sīhapubbaddhakāyo hoti. Pittantaraṁso 4
hoti. Nigrodhaparimaṇḍalo hoti yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa
byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo. Samavaṭṭakkhandho
hoti. Rasaggasaggī hoti. Sīhahanu hoti. Cattāḷīsadanto
1 Yu. suvibhattantarāni. 2 Ma. mudutaluna .... Yu. mudutaluṇa ....
3 Ma. Yu. hoti. 4 Ma. Yu. citantaraṁso.
Hoti. Samadanto hoti. Aviraḷadanto 1 hoti. Susukkadāṭho
hoti. Pahūtajivho 2 hoti. Brahmassaro hoti karavikabhāṇī
hoti 3 . Abhinīlanetto hoti. Gopakhumo hoti. Uṇṇā
bhamukantare jātā hoti odātā mudu tūlasannibhā. Yaṁpi bhikkhave
mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti odātā mudu tūlasannibhā
idaṁpi bhikkhave mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.
Puna caparaṁ bhikkhave mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yaṁpi bhikkhave
mahāpuriso uṇhīsasīso hoti idaṁpi bhikkhave mahāpurisassa
mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati. Imāni kho tāni bhikkhave dvattiṁsa
mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni yehi samannāgatassa mahāpurisassa
dve va gatiyo bhavanti anaññā sace agāraṁ ajjhāvasati rājā
hoti cakkavatti. Saṅkhittaṁ. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ
pabbajati arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado. Imāni
kho bhikkhave dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi
isayo dhārenti no ca kho te jānanti imassa kammassa
katattā .pe. Imaṁ lakkhaṇaṁ paṭilabhatīti.

[131] Yaṁpi bhikkhave tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ
niketaṁ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu
dhammesu avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite
dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya
1 Yu. avivaradanto. 2 Yu. pahūlājivho. 3 Ma. ayaṁ pāṭho na dissati.
Sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu
ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa katattā
upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ
saggaṁ lokaṁ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi
adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena
dibbena yasena dibbena adhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi
saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi.
So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ
paṭilabhati.

[132] Supatiṭṭhitapādo hoti samaṁ pādaṁ bhūmiyaṁ nikkhipati samaṁ
uddharati samaṁ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṁ phusati. So tena
lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati rājā hoti
cakkavatti dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadaṭṭhāvariyappatto
sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni
bhavanti seyyathīdaṁ cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ
itthīratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ. Parosahassaṁ
kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
So imaṁ paṭhaviṁ sāgarapariyantaṁ akhīlamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ
khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena samena abhivijiya
ajjhāvasati rājā samāno kiṁ labhati akkhambhiyo 1 hoti kenaci
1 Yu. avikkhambhiyo.
Manussabhūtena paccatthikena paccāmittena rājā samāno idaṁ
labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati arahaṁ
hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado buddho samāno kiṁ
labhati akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi [1]-
paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
lokasmiṁ. Buddho samāno idaṁ labhati. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ vuccati

[133] Sacce ca dhamme ca dame ca saṁyame
soceyyasīlālayuposathesu ca
pāṇe 2 ahiṁsāya asāhase rato
daḷhaṁ samādāya samantamācari 3 .
So tena kammena tidivaṁ apakkami 4
sukhañca khiḍḍā ratiyo ca annubhi 5
tato cavitvā punarāgato idha
samehi pādehi phusī basundharaṁ.
Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā
samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā
gihissa vā pabbajitassa vā pana 6
taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakaṁ.
1 Yu. vā. 2 Ma. Yu. dāne. 3 Ma. Yu. samattamācari. 4 Ma. Yu. divaṁ samakkami.
5 Ma. anvabhi. Yu. ānubhi. 6 Ma. Yu. puna.
Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṁ
parābhibhū sattubhi nappamaddano
manussabhūtenidha hoti 1 kenaci
akkhambhiyo tassa phalena kammuno.
Sace va 2 pabbajjamupeti tādiso
nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo
aggo na so gacchati jātu khambhanaṁ 3
naruttamo esa hi tassa dhammatāti.

[134] Yaṁpi bhikkhave tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ
niketaṁ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa sukhāvaho 4 ahosi
ubbegauttāsabhayaṁ apanuditā dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidhātā
saparivārañca dānaṁ adāsi. So tassa kammassa katattā
upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ
saggaṁ lokaṁ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi
adhigaṇhāti .pe. So tato cuto itthattaṁ āgato samāno
imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni
honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni
suvibhattantarāni. So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ
ajjhāvasati rājā hoti cakkavatti .pe. Rājā samāno kiṁ
labhati mahāparivāro hoti mahāssa honti parivārā 5 brāhmaṇagahapatikā
1 Yu. manussabhūtena na hoti. 2 Ma. Yu. ca. 3 Yu. gabbhaṁ. 4 Yu. bahujanasukhāya.
5 Yu. mahāssa hoti parivāro. evamupari.
Negamā jānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā
amaccā pārisajjā rājāno bhogikā 1 kumārā rājā samāno idaṁ
labhati. Sace 2 agārasmā anagāriyaṁ pabbajati arahaṁ hoti
sammāsambuddho loke vivaṭacchado buddho samāno kiṁ labhati
mahāparivāro hoti mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā
upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā buddho samāno
idaṁ labhati. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ vuccati

[135] Pure puratthā purimāsu jātisu
manussabhūto bahunaṁ sukhāvaho
ubbegauttāsabhāyāpanūdano
guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.
So tena kammena tidivaṁ apakkami
sukhañca khiḍḍā ratiyo ca annubhi
tato cavitvā punarāgato idha
cakkāni pādesu duvesu vindati
samantanemīni sahassarāni 3 ca.
Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā
disvā kumāraṁ satapuññalakkhaṇaṁ
parivāravā hessati sattumaddano
tathā hi cakkāni samantanemini.
1 Ma. Yu. bhogiyā evamupari. 2 Yu. sace pana. 3 Yu. sahassārāni ca.
Sace na pabbajjamupeti tādiso
vatteti cakkaṁ paṭhaviṁ pasāsati
tassānuyantā idha 1 bhavanti khattiyā
mahāyasā 2 saparivārayanti 3 naṁ.
Sace va 4 pabbajjamupeti tādiso
nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo
devā manussāsurasakkarakkhasā 5
gandhabbanāgā vihaṅgā 6 catuppadā
anuttaraṁ devamanussapūjitaṁ
mahāyasā saparivārayanti naṁ.