[86] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti parapuggalavimuttiñāṇe. Jānāti bhante bhagavā paraṁ
puggalaṁ paccattaṁ yonisomanasikārā ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ
saññojanānaṁ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato
sambodhiparāyanoti. Jānāti bhante bhagavā paraṁ puggalaṁ paccattaṁ
1 Yu. anusāsanividhāsu.
Yonisomanasikārā ayaṁ puggalo tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā
dukkhassantaṁ karissatīti. Jānāti bhante bhagavā paraṁ puggalaṁ
paccattaṁ yonisomanasikārā ayaṁ puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ
saññojanānaṁ parikkhayā opapātiko [1]- tattha parinibbāyī anāvattidhammo
tasmā lokāti. Jānāti bhante bhagavā paraṁ puggalaṁ
paccattaṁ yonisomanasikārā ayaṁ puggalo āsavānaṁ khayā
anāsavañcetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhe va dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharissatīti. Etadānuttariyaṁ bhante
parapuggalavimuttiñāṇe.

[87] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti sassatavādesu. Tayome bhante sassatavādā. Idha
bhante ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya
.pe. Tathārūpañcetosamādhiṁ phusati yathāsamāhite citte anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi
jātiyo sataṁpi jātiṁ sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ anekānipi
jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni
amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro
1 Ma. bhavissati.
Evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ 1
tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro
evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto idhupapannoti.
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati so
evamāha atītaṁ cāhaṁ 2 addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭi vā loko
vivaṭṭi vāti. Anāgataṁ cāhaṁ 2 addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissati vā
loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho
ca 3 kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti
cavanti upapajjanti atthitveva sassatisamanti. Ayaṁ paṭhamo
sassatavādo. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā ātappamanvāya .pe. Tathārūpaṁ cetosamādhiṁ
phusati yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati
seyyathīdaṁ ekaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭaṁ dvepi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi
saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṁvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni
dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni [4]- amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so
tato cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
.pe. Evamāyupariyanto so tato cuto idhupapannoti. Iti
sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati so evamāha
atītaṁ kho cāhaṁ 5 addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭi 6 vā loko vivaṭṭi
1 Yu. upapādiṁ. 2 Ma. Yu. pāhaṁ. 3 Ma. Yu. casaddo na dissati.
4 vīsampi saṁvaṭaṭvivaṭṭāni. 5 Ma. pāhaṁ. Yu. ahaṁ. 6 Yu. saṁvaṭṭipi ...
vivaṭṭipi ....
Vāti. Anāgatañca khvāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissati vā
loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vañjho
kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti
cavanti upapajjanti atthitveva sassatisamanti. Ayaṁ dutiyo
sassatavādo. Puna caparaṁ bhante idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo
vā ātappamanvāya .pe. Tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati
yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ
dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni
cattāḷīsaṁpi saṁvaṭṭavivaṭṭāni amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto
so tato cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo .pe.
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati so
evamāha atītaṁ cāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭipi loko
vivaṭṭipīti. Anāgataṁ cāhaṁ addhānaṁ jānāmi saṁvaṭṭissatipi
loko vivaṭṭissatipīti 1 . Sassato attā ca loko ca vañjho
kuṭaṭṭho esikaṭṭhāyī ṭhito te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti
cavanti upapajjanti atthitveva sassatisamanti. Ayaṁ bhante 2 tatiyo
sassatavādo. Etadānuttariyaṁ bhante sassatavādesu.

[88] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti pubbenivāsānussatiñāṇe. Idha bhante ekacco samaṇo
1 vivaṭṭissatipi lokoti. 2 Yu. ayaṁ na dissati.
Vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya .pe. Tathārūpaṁ cetosamādhiṁ
phusati yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati
seyyathīdaṁ ekaṁpi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi
jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi
jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi jātiyo sataṁpi jātiṁ
sahassaṁpi jātiṁ satasahassaṁpi jātiṁ anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi
vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe .pe. Iti sākāraṁ
sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Santi bhante
sattā 1 yesaṁ ca 2 na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā ayaṁ 3
saṅkhātuṁ apica yasmiṁ 4 attabhāve abhinivutthapubbo 5 hoti yadi vā
rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saññīsu yadi vā asaññīsu
yadi vā nevasaññināsaññīsu iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ 6
pubbenivāsaṁ anussarati. Etadānuttariyaṁ bhante
pubbenivāsānussatiñāṇe.

[89] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti sattānaṁ cutūpapātañāṇe. Idha bhante ekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā ātappamanvāya .pe. Tathārūpaṁ cetosamādhiṁ
phusati yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte
suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti
1 Ma. Yu. devā. 2 Ma. Yu. casaddo na dissati. 3 Ma. āyu. Yu. āyuṁ.
4 Ma. Yu. āmeṇḍitaṁ. 5 Yu. abhinivutthapubbaṁ. 6 Yu. ayaṁ pāṭho na dissati.
Ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena
samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā
micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto
sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena
samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ
lokaṁ upapannāti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte
suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
Etadānuttariyaṁ bhante sattānaṁ cutūpapātañāṇe.

[90] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti iddhividhāsu. Dvemā bhante iddhividhāyo 1 . Atthi bhante
iddhi sāsavā 2 saupadhikā no ariyāti vuccati. Atthi bhante iddhi
anāsavā 3 anupadhikā ariyāti vuccati. Katamā ca bhante iddhi
sāsavā 2 saupadhikā no ariyāti vuccati. Idha bhante ekacco
samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya
appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ
phusati yathāsamāhite citte anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti
ekopi hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ
1 Yu. iddhiyo. 2 Yu. iddhi yā sāsavā. 3 Yu. iddhi yā anāsavā.
Tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati
seyyathāpi ākāse paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ karoti seyyathāpi
udake udakepi abhijjamāne 1 gacchati seyyathāpi paṭhaviyaṁ ākāsepi
pallaṅkena caṅkamati 2 seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasuriye
evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmasati 3 parimajjati yāva
brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Ayaṁ bhante iddhi sāsavā saupadhikā
no ariyāti vuccati. Katamā ca bhante iddhi anāsavā anupadhikā
ariyāti vuccati. Idha bhante bhikkhu sace ākaṅkhati paṭikūle
appaṭikūlasaññī vihareyyanti appaṭikūlasaññī tattha viharati sace
ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī
tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī
vihareyyanti appaṭikūlasaññī tattha viharati sace ākaṅkhati
paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyanti paṭikūlasaññī
tattha viharati sace ākaṅkhati paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṁ
abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajānoti upekkhako
tattha viharati sato sampajāno. Ayaṁ pana 4 bhante iddhi anāsavā
anupadhikā ariyāti vuccati. Etadānuttariyaṁ bhante iddhividhāsu.
Taṁ bhagavā asesamabhijānāti taṁ bhagavato asesamabhijānato
uttariabhiññeyyaṁ 5 natthi yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo
vā bhagavatā bhiyyobhiññataro natthi 6 yadidaṁ iddhividhāsu.
1 Yu. abhijjamāno. 2 Ma. Yu. kamati. 3 Yu. parimasati. 4 Ma. Yu.
panasaddo na dissati. 5 Yu. uttariṁ. 6 Ma. Yu. assa.

[91] Yantaṁ bhante saddhena kulaputtena pattabbaṁ āraddhaviriyena
thāmavatā purisatthāmena purisaviriyena purisaparakkamena purisadhorayhena
anuppattaṁ taṁ bhagavatā. Na ca bhante bhagavā kāmesu
kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasañhitaṁ na ca
attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṁ anariyaṁ anatthasañhitaṁ catunnañca 1
bhagavā jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī
akicchalābhī akasiralābhī. Sace maṁ bhante evaṁ puccheyya kinnu
kho āvuso sārīputta ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe samaṇā vā
brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiññataro 2 sambodhiyanti. Evaṁ
puṭṭho ahaṁ bhante noti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso sārīputta
bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā
bhagavatā bhiyyobhiññataro 2 sambodhiyanti. Evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante
noti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso sārīputta atthetarahi aññe samaṇā
vā brāhmaṇā vā 3 bhagavatā bhiyyobhiññataro sambodhiyanti. Evaṁ
puṭṭho ahaṁ bhante noti vadeyyaṁ. Sace pana maṁ bhante evaṁ
puccheyya kiṁ nu kho āvuso sārīputta ahesuṁ atītamaddhānaṁ aññe
samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti.
Evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante evanti vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso sārīputta
bhavissanti anāgatamaddhānaṁ aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā
bhagavatā samasamā sambodhiyanti. Evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante evanti
1 Yu. casaddo na dissati. 2 Ma. Yu. bhiyyobhiññatarā. 3 Ma. Yu. añño
samaṇo vā brāhmaṇo vā.
Vadeyyaṁ. Kiṁ panāvuso sārīputta atthetarahi aññe samaṇā vā
brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti. Evaṁ puṭṭho ahaṁ
bhante noti vadeyyaṁ. Sace pana maṁ bhante evaṁ puccheyya
kasmā panāyasmā sārīputto ekaccaṁ abbhanujānāti ekaccaṁ na
abbhanujānātīti. Evaṁ puṭṭho ahaṁ bhante evaṁ byākareyyaṁ
sammukhā metaṁ āvuso bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ahesuṁ
atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyanti
sammukhā metaṁ āvuso bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ
bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā
sambodhiyanti sammukhā metaṁ āvuso bhagavato sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve
arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ netaṁ ṭhānaṁ
vijjatīti.

[92] Kiñcāhaṁ 1 bhante evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī
ceva ahaṁ bhagavato homi na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhāmi
dhammassa cānudhammaṁ byākaromi na ca koci sahadhammiko vādānuvādo
gārayhaṭṭhānaṁ āgacchatīti. Taggha tvaṁ sārīputta evaṁ puṭṭho evaṁ
byākaramāno vuttavādī ceva me hosi na ca maṁ abhūtena
abbhācikkhasi dhammassa cānudhammaṁ byākarosi na ca koci sahadhammiko
vādānuvādo gārayhaṭṭhānaṁ āgacchatīti.
1 Ma. Yu. kaccāhaṁ.

[93] Evaṁ vutte āyasmā udāyi bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ
bhante abbhutaṁ bhante tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā
yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo atha ca pana
neva attānaṁ pātukarissati ekamekañcapi ito bhante dhammaṁ
aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ te tāvatakeneva paṭākaṁ
parihareyyuṁ acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante tathāgatassa appicchatā
santuṭṭhitā sallekhatā yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko
evaṁmahānubhāvo atha ca pana neva attānaṁ pātukarissatīti. Passa
kho tvaṁ udāyi tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā
yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo atha ca
pana neva attānaṁ pātukarissatīti ekamekañcapi ito udāyi dhammaṁ
aññatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṁ te tāvatakeneva
paṭākaṁ parihareyyuṁ passa kho tvaṁ udāyi tathāgatassa appicchatā
santuṭṭhitā sallekhatā yatra hi nāma tathāgato evaṁmahiddhiko
evaṁmahānubhāvo atha ca pana neva attānaṁ pātukarissatīti.
Athakho bhagavā āyasmantaṁ sārīputtaṁ āmantesi yasmātiha 1 tvaṁ
sārīputta imaṁ dhammapariyāyaṁ abhikkhaṇaṁ bhāseyyāsi bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ
upāsakānaṁ upāsikānaṁ yesaṁpi hi sārīputta moghapurisānaṁ bhavissati
tathāgate kaṅkhā vā vimati vā tesaṁpīmaṁ 2 dhammapariyāyaṁ sutvā
tathāgate 3 kaṅkhā vā vimati vā sā pahīyissatīti. Iti hidaṁ āyasmā
1 Ma. Yu. tasmātiha. 2 Ma. tesamimaṁ. Yu. tesampimaṁ. 3 Yu. sutvā yā
tathāgate.
Sārīputto bhagavato sammukhā sampasādaṁ pavedesi. Tasmā imassa
veyyākaraṇassa sampasādanīyantveva adhivacananti.
Sampasādanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
--------------
Pāsādikasuttaṁ

[94] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakyesu viharati
vedhaññā nāma sakyā tesaṁ ambavane pāsāde. Tena kho pana
samayena nigaṇṭho nāṭaputto 1 pāvāyaṁ adhunā kālakato hoti.
Tassa kālakiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā
kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti na
tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi kiṁ
tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi micchāpaṭipanno tvamasi ahamasmi
sammāpaṭipanno sahitamme asahitante pure vacanīyaṁ pacchā avaca
pacchā vacanīyaṁ pure avaca adhiciṇṇante viparāvattaṁ āropito
te vādo niggahitosi paravādappamokkhāya 2 nibbeṭhehi vā sace
pahosīti. Vadhoyeva ko 3 maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu
anuvattati. Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā
tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā
yathā taṁ durākkhāte 4 dhammavinaye duppavedite aniyyānike
anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

[95] Athakho cundo samaṇuddeso pāvāyaṁ vassaṁ vuttho yena
sāmagāmo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
1 Ma. Yu. nāthaputto. 2 Ma. niggahito tvamasi cara vādappamokkhāya.
Yu. niggahītosi cara vādappamokkhāya. 3 Ma. Yu. kho. 4 Ma. Yu. durakkhāte.
Nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṁ adhunā kālakato tassa
kālakiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā .pe. Bhinnathūpe
appaṭisaraṇeti. Evaṁ vutte āyasmā ānando cundaṁ samaṇuddesaṁ
etadavoca atthi kho idaṁ āvuso cunda kathāpābhataṁ bhagavantaṁ
dassanāya āyāmāvuso cunda yena bhagavā tenupasaṅkamissāma
upasaṅkamitvā etamatthaṁ bhagavato āroceyyāmāti 1 . Evaṁ bhanteti
kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.
Athakho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando
bhagavantaṁ etadavoca ayaṁ bhante cundo samaṇuddeso evamāha
nigaṇṭho bhante 2 nāṭaputto pāvāyaṁ adhunā kālakato tassa
kālakiriyāya bhinnā nigaṇṭhā .pe. Bhinnathūpe appaṭisaraṇeti.