[66] Ahu kho so vāseṭṭhā samayo yaṁ khattiyopi sakaṁ dhammaṁ
garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati samaṇo bhavissāmīti.
Brāhmaṇopi 4 vāseṭṭhā .pe. Vessopi vāseṭṭhā .pe. Suddopi
kho [5]- sakaṁ dhammaṁ garahamāno agārasmā anagāriyaṁ pabbajati samaṇo
bhavissāmīti. Imehi kho vāseṭṭhā catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa
abhinibbatti ahosi tesaṁyeva sattānaṁ aññesaṁ sadisānaṁyeva
no asadisānaṁ dhammeneva no adhammena. Dhammo hi vāseṭṭhā
seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca.

[67] Khattiyopi kho vāseṭṭhā kāyena duccaritañcaritvā vācāya
1 Ma. visukammante. Yu. vissutakammante. 2 Ma. Yu. upanibbattaṁ.
3 ayaṁ vitthāro. vessamaṇḍalassa porāṇena aggaññena akkharena abhinibbatti ahosi
tesaṁyeva sattānaṁ aññesaṁ sadisānaṁyeva no asadisānaṁ dhammeneva no adhammena.
dhammo hi vāseṭṭhā seṭṭho janetasmiṁ diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca. tesaṁyeva
kho vāseṭṭhā sattānaṁ ye te sattā avasesā te luddācārā luddācārā ahesuṁ.
luddācārā luddācārāti kho vāseṭṭhā suddā suddātveva akkharaṁ upanibbattaṁ.
4 Ma. brāhmaṇopi kho. Yu. brāhmaṇopi sakaṁ dhammaṁ .pe. 5 Ma. vāseṭṭhā.
Duccaritañcaritvā manasā duccaritañcaritvā micchādiṭṭhiko
micchādiṭṭhikammasamādāno 1 micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ
maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Brāhmaṇopi kho
vāseṭṭhā .pe. Vessopi kho vāseṭṭhā .pe. Suddopi kho
vāseṭṭhā .pe. Samaṇopi kho vāseṭṭhā kāyena duccaritañcaritvā
vācāya duccaritañcaritvā manasā duccaritañcaritvā micchādiṭṭhiko
micchādiṭṭhikammasamādāno micchādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā
paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.

[68] Khattiyopi kho vāseṭṭhā kāyena sucaritañcaritvā vācāya
sucaritañcaritvā manasā sucaritañcaritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhi-
kammasamādāno 2 sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ
maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Brāhmaṇopi kho vāseṭṭhā .pe.
Vessopi kho vāseṭṭhā .pe. Suddopi kho vāseṭṭhā .pe.
Samaṇopi kho vāseṭṭhā kāyena sucaritañcaritvā vācāya
sucaritañcaritvā manasā sucaritañcaritvā sammādiṭṭhiko sammādiṭṭhikammasamādāno
sammādiṭṭhikammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ
maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.

[69] Khattiyopi kho vāseṭṭhā kāyena dvayakārī vācāya
dvayakārī manasā dvayakārī vimissadiṭṭhiko 3 vimissakammasamādāno 4
vimissakammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī
hoti. Brāhmaṇopi kho vāseṭṭhā kāyena dvayakārī vācāya
1 Yu. ayaṁ pāṭho na dissati. 2-4 Yu. ayaṁ pāṭho na dissati. 3 Yu.
vītimissadiṭṭhiko.
Dvayakārī manasā dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno
vimissakammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī
hoti. Vessopi kho vāseṭṭhā kāyena dvayakārī vācāya
dvayakārī manasā dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno
vimissakammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī
hoti. Suddopi kho vāseṭṭhā kāyena dvayakārī vācāya
dvayakārī manasā dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno
vimissakammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī
hoti. Samaṇopi kho vāseṭṭhā kāyena dvayakārī vācāya
dvayakārī manasā dvayakārī vimissadiṭṭhiko vimissakammasamādāno
vimissakammasamādānahetu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sukhadukkhapaṭisaṁvedī
hoti.

[70] Khattiyopi kho vāseṭṭhā kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto
manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheyeva 1
dhamme parinibbāyati. Brāhmaṇopi kho vāseṭṭhā kāyena
saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ
dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheyeva dhamme parinibbāyati. Vessopi
kho vāseṭṭhā kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto
sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya diṭṭheyeva dhamme
parinibbāyati. Suddopi kho vāseṭṭhā kāyena saṁvuto vācāya
1 Ma. Yu. diṭṭheva.
Saṁvuto manasā saṁvuto sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanamanvāya
diṭṭheyeva dhamme parinibbāyati.

[71] Imesaṁ hi vāseṭṭhā catunnaṁ vaṇṇānaṁ yo hoti bhikkhu
arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho
parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññāvimutto so nesaṁ aggamakkhāyati
dhammeneva no adhammena. Dhammo hi vāseṭṭhā seṭṭho janetasmiṁ
diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañca. Brahmunāpi 1 vāseṭṭhā
sanaṅkumārena gāthā bhāsitā

[72] Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ 2 ye gottapaṭisārino
vijjācaraṇasampanno so seṭṭho devamānuseti.
Sāpi 3 kho panesā vāseṭṭhā brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā
no duggītā subhāsitā no dubbhāsitā atthasañhitā no
anatthasañhitā anumatā mayā. Ahaṁpi vāseṭṭhā evaṁ vadāmi
khattiyo seṭṭho janetasmiṁ ye gottapaṭisārino
vijjācaraṇasampanno so seṭṭho devamānuseti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā vāseṭṭhabhāradvājā bhagavato
bhāsitaṁ abhinandunti.
Aggaññasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
-------------
1 Ma. Yu. brahmunāpesā. 2 Yu. jane tasmiṁ. 3 Ma. Yu. sā.
Sampasādanīyasuttaṁ

[73] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati
pāvārikambavane. Athakho āyasmā sārīputto yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca
evaṁ pasanno ahaṁ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na
cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā
bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyanti. Oḷārā 1 kho te ayaṁ
sārīputta āsabhivācā bhāsitā ekaṁso gahito sīhanādo nadito
evaṁ pasanno ahaṁ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na
cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā
bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyanti.

[74] Kiṁ nu kho te sārīputta ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ
arahanto sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto cetasā ceto
paricca viditā evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi evaṁdhammā
te bhagavanto ahesuṁ itipi evaṁpaññā te bhagavanto ahesuṁ
itipi evaṁvihārī te bhagavanto ahesuṁ itipi evaṁvimuttā te
bhagavanto ahesuṁ itipīti. No hetaṁ bhanteti 2 . Kiṁ pana te 3
sārīputta ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto
1 Ma. Yu. uḷārā. 2 sabbavāresu itisaddo na dissati. 3 Yu. ayaṁ na dissati.
Sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā
evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi evaṁdhammā.
Evaṁpaññā. Evaṁvihārī. Evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti
itipīti. No hetaṁ bhanteti. Kiṁ pana te sārīputta ahaṁ
etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito
evaṁsīlo bhagavā itipi evaṁdhammo. Evaṁpañño. Evaṁvihārī.
Evaṁvimutto bhagavā itipīti. No hetaṁ bhanteti. Ettha hi 1 te
sārīputta atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu
cetopariyañāṇaṁ natthi atha kiñcarahi te ayaṁ sārīputta oḷārā
āsabhivācā bhāsitā ekaṁso gahito sīhanādo nadito evaṁ
pasanno ahaṁ bhante bhagavati na cāhu na ca bhavissati na cetarahi
vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro
yadidaṁ sambodhiyanti. Na kho panetaṁ [2]- bhante atītānāgatapaccuppannesu
arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi
apica me [3]- dhammanvayo vidito seyyathāpi bhante rañño paccantimaṁ
nagaraṁ daḷhaddhālaṁ 4 daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ tatrassa dovāriko
paṇḍito viyatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā
so tassa nagarassa sāmantā 5 anupariyāyapathaṁ anukkamamāno 6 na
passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā antamaso viḷāranikkhamanamattaṁpi
tassa evamassa ye keci oḷārikā pāṇā imaṁ
1 Ma. ca hi. Yu. carahi. 2 Ma. Yu. me. 3 Yu. bhante. 4 Ma. daḷhuddhātaṁ
Yu. daḷhuddātaṁ. 5 Ma. Yu. samantā. 6 Yu. anukkamanate.
Nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā sabbe te iminā va dvārena
pavisanti vā nikkhamanti vāti evameva kho me bhante dhammanvayo
vidito ye te [1]- ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā
sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese
paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta
sambojjhaṅge 2 yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambujjhiṁsu yepi te bhante bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto
sammāsambuddhā sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya
cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu
supatiṭṭhitacittā satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti bhagavāpi bhante etarahi arahaṁ
sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya
dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge
yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho. Idhāhaṁ
bhante yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya. Tassa [3]-
bhante bhagavā dhammaṁ desesi 4 uttaruttaraṁ 5 paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkaṁ
sappaṭibhāgaṁ. Yathā yathā [6]- bhante bhagavā dhammaṁ desesi uttaruttaraṁ 5
paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkaṁ sappaṭibhāgaṁ tathā tathāhaṁ tasmiṁ dhamme
abhiññā idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhamagamaṁ satthari pasīdiṁ sammāsambuddho
bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno saṅghoti 7 .
1 Ma. bhante. 2 Yu. bojjhaṅge. 3 Ma. Yu. me. 4 Ma. deseti.
5 Yu. uttaruttariṁ. 6 Ma. Yu. me. 7 Ma. sāvakasaṅghoti.

[75] Aparaṁ pana bhante etadānuttariyaṁ yathā bhagavā dhammaṁ
deseti kusalesu dhammesu tatrīme kusalā dhammā seyyathīdaṁ
cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā
pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo. Idha bhante bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭhe va dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharati. Etadānuttariyaṁ bhante kusalesu dhammesu taṁ
bhagavā asesamabhijānāti taṁ bhagavato asesamabhijānato uttariabhiññeyyaṁ
natthi yadabhijānaṁ añño samaṇo vā brāhmaṇo
vā bhagavatā bhiyyobhiññataro assa yadidaṁ kusalesu dhammesu.