[207] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha.
Idamatthaṁ bhante brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato vessavaṇassa
mahārājassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi acchariyaṁ vata bho
1 Ma. viññūhi. 2 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. Yu.
sammāsambuddhe - samannāgatanti ime pāṭhā natthi. 4 Ma. Yu. bho. 5 Ma. atthāyaṁ. 6 Ma. Yu. me mano. 7 Ma. Yu. nopi.
Abbhūtaṁ vata bho evarūpopi nāma uḷāro satthā bhavissati
evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ evarūpā uḷārā visesādhigamā
paññāyissantīti. Atha bhante brahmā sanaṅkumāro vessavaṇassa
mahārājassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vessavaṇaṁ mahārājānaṁ
etadavoca taṁ kiṁ maññati bhavaṁ vessavaṇo mahārājā atītampi
addhānaṁ evarūpo uḷāro satthā ahosi evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ
evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyiṁsu anāgatampi addhānaṁ
evarūpo uḷāro satthā bhavissati evarūpaṁ uḷāraṁ dhammakkhānaṁ
evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyissantīti.

[208] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṁ tāvatiṁsānaṁ
abhāsi. Idamatthaṁ vessavaṇo mahārājā brahmuno sanaṅkumārassa
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ bhāsato sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ 1
sāyaṁ parisāyaṁ 2 ārocesi. Idamatthaṁ janavasabho yakkho vessavaṇassa
mahārājassa sāyaṁ parisāyaṁ bhāsato sammukhā sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ 3 bhagavato ārocesi. Idamatthaṁ bhagavā janavasabhassa
yakkhassa sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā sāmañca abhiññāya
āyasmato ānandassa ārocesi. Idamatthaṁ āyasmā ānando
bhagavato sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā ārocesi bhikkhūnaṁ
1 Sī. Yu. sutvā sammukhā paṭiggahetvā. 2 Sī. Yu. saparisāyaṁ. Ma. sayaṁ parisāyaṁ.
3 Sī. Yu. sutvā sammukhā paṭiggahetvā.
Bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ. Tayidaṁ brahmacariyaṁ iddhañceva
phītañca vitthārikaṁ 1 bahujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi
suppakāsitanti.
Janavasabhasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
-------------
1 Yu. vitthāritaṁ.
Mahāgovindasuttaṁ

[209] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavatā rājagahe viharati
gijjhakūṭe pabbate. Athakho pañcasikho gandhabbaputto abhikkantāya
rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho pañcasikho gandhabbaputto
bhagavantaṁ etadavoca yaṁ [1]- me bhante devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sammukhā
sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ārocemetaṁ 2 [3]- bhagavatoti. Ārocehi
me tvaṁ pañcasikhāti bhagavā avoca. Purimāni bhante divasāni
purimatarāni tadahuposathe paṇṇarase pavāraṇāya puṇṇamāya
rattiyā kevalakappā ca devā tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ
sannisinnā honti sannipatitā mahatī ca dibbaparisā samantato
nisinnā honti cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā
honti puratthimāya disāya dhataraṭṭho mahārājā pacchābhimukho
nisinno hoti devehi 4 purakkhatvā dakkhiṇāya disāya virūḷhako
mahārājā uttarābhimukho nisinno hoti devehi purakkhatvā pacchimāya
disāya virūpakkho mahārājā puratthābhimukho nisinno hoti devehi
purakkhatvā uttarāya disāya vessavaṇona mahārājā dakkhiṇābhimukho
nisinno hoti devehi purakkhatvā yadā [5]- bhante kevalakappā ca
1 Ma. kho. 2 Ma. ārocemi taṁ 3 Yu. bhante. 4 Ma. Yu. deve. ito paraṁ īdisameva.
5 Ma. pana.
Devā tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā
mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti cattāro ca
mahārājāno catuddisā nisinnā honti idaṁ nesaṁ hoti āsanasmiṁ
atha pacchā amhākaṁ āsanaṁ hoti ye te bhante devā bhagavati
brahmacariyaṁ caritvā adhunūpapannā tāvatiṁsakāyaṁ 1 te aññe deve
atirocanti vaṇṇena ceva yasasā ca tena sudaṁ bhante devā
tāvatiṁsā attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā dibbā
vata bho kāyā paripūrenti hāyanti asurakāyāti athakho bhante
sakko devānamindo devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā imāhi
gāthāhi anumodi

[210] Modanti vata bho devā tāvatiṁsā sahindakā
tathāgataṁ namassantā dhammassa ca sudhammataṁ.
Nave va deve passantā vaṇṇavante yasassino
sugatasmiṁ brahmacariyaṁ caritvāna idhāgate.
Te aññe atirocanti vaṇṇena yasasāyunā
sāvakā bhūripaññassa visesūpagatā idha.
Idaṁ disvāna nandanti tāvatiṁsā sahindakā
tathāgataṁ namassantā dhammassa ca sudhammatanti.

[211] Tena sudaṁ bhante devā tāvatiṁsā bhiyyoso mattāya
attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā dibbā vata bho
1 Yu. tāvatiṁsakāyā.
Kāyā paripūrenti hāyanti asurakāyāti. Atha bhante sakko
devānamindo devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā deve tāvatiṁse
āmantesi iccheyyātha no tumhe mārisā tassa bhagavato aṭṭha
yathābhucce vaṇṇe sotunti. Icchāma mayaṁ mārisā tassa bhagavato
aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sotunti. Atha 1 bhante sakko devānamindo
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi
taṁ kiṁ maññanti bhonto devā tāvatiṁsā yāvañceso 2 bhagavā
bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya 3 atthāya hitāya
sukhāya devamanussānaṁ. Evaṁ bahujanahitāya paṭipannaṁ bahujanasukhāya
lokānukampāya 4 atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ imināpaṅgena
samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na panetarahi
aññatra tena bhagavatā. Svākkhāto kho pana tassa 5 bhagavato
dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ
veditabbo viññūhi. Evaṁ opanayikassa dhammassa desetāraṁ
imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na
panetarahi aññatra tena bhagavatā. Idaṁ kusalanti kho pana tena
bhagavatā supaññattaṁ idaṁ akusalanti supaññattaṁ. Idaṁ sāvajjaṁ.
Idaṁ anavajjaṁ. Idaṁ sevitabbaṁ. Idaṁ na sevitabbaṁ. Idaṁ
hīnaṁ. Idaṁ paṇītaṁ idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāganti supaññattaṁ.
Evaṁ kusalākusalasāvajjānavajjasevitabbāsevitabbahīnappaṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgānaṁ
1 Ma. athakho. 2 Ma. yāvañca so. Yu. yāvacassa so. 3-4 Yu. ... kampakāya.
5 Ma. tena bhagavatā.
Dhammānaṁ paññapetāraṁ 1 imināpaṅgena samannāgataṁ
satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na panetarahi aññatra tena
bhagavatā. Supaññattā kho pana tena bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī
paṭipadā saṁsandati nibbānañca paṭipadā ca. Seyyathāpi nāma
gaṅgodakaṁ yamunodakena saṁsandati sameti evameva supaññattā tena
bhagavatā sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā saṁsandati nibbānañca
paṭipadā ca. Evaṁ nibbānagāminiyā paṭipadāya paññapetāraṁ
imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na
panetarahi aññatra tena bhagavatā. Laddhasahāyo kho pana so
bhagavā sekhānañceva paṭipadānaṁ khīṇāsavānañca vusitavataṁ tena 2
bhagavā apanujja ekārāmataṁ anuyutto viharati. Evaṁ ekārāmataṁ
anuyuttaṁ imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse
samanupassāma na panetarahi aññatra tena bhagavatā. Abhinipphanno 3
kho pana tassa bhagavato lābho abhinipphanno siloko yāva
maññe khattiyā sampiyāyamānarūpā viharanti vigatamado kho pana
so bhagavā āhāraṁ āhāreti. Evaṁ vigatamadaṁ āhāraṁ āhāriyamānaṁ
imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na
panetarahi aññatra tena bhagavatā. Yathāvādī kho pana so
bhagavā tathākārī yathākārī tathāvādī iti yathāvādī tathākārī
1 Ma. Yu. paññāpetāraṁ. ito paraṁ īdisameva. 2 Yu. te.
3 Ma. `abhinipphanno kho pana- tena bhagavatāti pāṭhantare `laddhasahāyo kho pana- tena bhagavatāti ime pāṭhā atthi.
Yu. abhinippanno. evamuparipi.
Yathākārī tathāvādī. Evaṁ dhammānudhammapaṭipannaṁ imināpaṅgena
samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma na panetarahi
aññatra tena bhagavatā. Tiṇṇavicikiccho kho pana so bhagavā
vigatakathaṁkatho pariyositasaṅkappo ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ. Evaṁ
tiṇṇavicikicchaṁ vigatakathaṁkathaṁ pariyositasaṅkappaṁ ajjhāsayaṁ ādibrahmacariyaṁ
imināpaṅgena samannāgataṁ satthāraṁ neva atītaṁse samanupassāma
na panetarahi aññatra tena bhagavatāti. Ime kho bhante sakko
devānamindo devānaṁ tāvatiṁsānaṁ bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe
payirudāhāsi.

[212] Tena sudaṁ bhante devā tāvatiṁsā bhiyyoso mattāya
attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā bhagavato aṭṭha
yathābhucce vaṇṇe sutvā. Tatra [1]- bhante ekacce devā
evamāhaṁsu aho vata mārisā cattāro sammāsambuddhā loke
uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva bhagavā tadassa
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Ekacce devā evamāhaṁsu tiṭṭhanti mārisā
cattāro sammāsambuddhā aho vata mārisā tayo sammāsambuddhā
loke uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva bhagavā tadassa
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Ekacce devā evamāhaṁsu tiṭṭhantu mārisā
1 Yu. kho.
Tayo sammāsambuddhā aho vata mārisā dve sammāsambuddhā
loke uppajjeyyuṁ dhammañca deseyyuṁ yathariva bhagavā tadassa
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Evaṁ vutte bhante sakko devānamindo deve
tāvatiṁse etadavoca aṭṭhānaṁ kho panetaṁ mārisā anavakāso yaṁ
ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ
uppajjeyyuṁ netaṁ ṭhānaṁ vijjati aho vata mārisā so ca bhagavā
appābādho appātaṅko ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya tadassa
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Athakho bhante yenatthena devā tāvatiṁsā
sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnā honti sannipatitā taṁ atthaṁ cintayitvā
taṁ atthaṁ mantayitvā vuttavacanāpi taṁ cattāro mahārājāno tasmiṁ
atthe honti paccanusiṭṭhavacanāpi taṁ cattāro mahārājāno tasmiṁ
atthe honti sakesu sakesu āsanesu ṭhitā avipakkantā.

[213] Te vuttavākyā rājāno paṭiggayhānusāsaniṁ
vippasannamanā santā aṭṭhaṁsu samhi āsaneti.

[214] Athakho bhante uttarāya disāya uḷāro āloko
sañjāyati 1 obhāso pāturahosi atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ.
Atha 2 bhante sakko devānamindo deve tāvatiṁse āmantesi yathā
kho mārisā nimittā dissanti [3]- āloko sañjāyati obhāso
1 Ma. Yu. sañjāyi. 2 Ma. athakho. 3 Ma. uḷāro.
Pātubhavati brahmā pātubhavissati brahmuno hetaṁ pubbanimittaṁ
pātubhāvāya yadidaṁ āloko sañjāyati obhāso pātubhavatīti.

[215] Yathā nimittā dissanti brahmā pātubhavissati
brahmuno hetaṁ pubbanimittaṁ 1 obhāso vipulo mahāti.

[216] Atha 2 bhante devā tāvatiṁsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu
obhāsametaṁ ñassāma yaṁ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṁ
gamissāmāti. Cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṁsu
obhāsametaṁ ñassāma yaṁ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṁ
gamissāmāti. Idaṁ sutvā devā tāvatiṁsā ekaggā samāpajjiṁsu
obhāsametaṁ ñassāma yaṁ vipāko bhavissati sacchikatvā va naṁ
gamissāmāti. Yadā bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṁ tāvatiṁsānaṁ
pātubhavati oḷārikaṁ attabhāvaṁ abhinimminitvā pātubhavati. Yo
kho pana bhante brahmuno pakativaṇṇo anabhisambhavanīyo so
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ cakkhupathasmiṁ. Yadā bhante brahmā sanaṅkumāro
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pātubhavati so aññe deve ativirocati vaṇṇena
ceva yasasā ca. Seyyathāpi bhante sovaṇṇo viggaho mānusaṁ
viggahaṁ ativirocati 3 evameva kho bhante yadā brahmā sanaṅkumāro
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pātubhavati so aññe deve ativirocati vaṇṇena
ceva yasasā ca. Yadā bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṁ tāvatiṁsānaṁ
pātubhavati na tassaṁ parisāyaṁ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti
1 Ma. Yu. nimittaṁ. 2 Ma. athakho. 3 Ma. Yu. atirocati. sabbattha īdisameva.
Vā āsanena vā nimanteti. Sabbe va tuṇhībhūtā pañjalikā
pallaṅke nisīdanti yassadāni devassa icchissati brahmā sanaṅkumāro
tassa devassa pallaṅke nisīdissatīti. Yassa kho pana bhante devassa
brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati uḷāraṁ so labhati devo
vedapaṭilābhaṁ uḷāraṁ so labhati devo somanassapaṭilābhaṁ. Seyyathāpi
bhante rājā khattiyo muddhāvasitto adhunāvasitto 1 rajjena uḷāraṁ
so labhati vedapaṭilābhaṁ uḷāraṁ so labhati somanassapaṭilābhaṁ evameva
kho bhante yassa devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati
uḷāraṁ so labhati devo vedapaṭilābhaṁ uḷāraṁ so labhati devo
somanassapaṭilābhaṁ. Atha bhante brahmā sanaṅkumāro devānaṁ
tāvatiṁsānaṁ sampasādaṁ viditvā antarahito imāhi gāthāhi anumodi