[197] Modanti vata bho devā tāvatiṁsā sahindakā
tathāgataṁ namassantā dhammassa ca sudhammataṁ.
Nave va deve passantā vaṇṇavante yasassino
sugatamhi brahmacariyaṁ caritvāna idhāgate.
Te aññe atirocanti vaṇṇena yasasāyunā
sāvakā bhūripaññassa visesupagatā idha.
Idaṁ disvāna nandanti tāvatiṁsā sahindakā
tathāgataṁ namassantā dhammassa ca sudhammatanti.

[198] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha. Idamatthaṁ
bhante brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato aṭṭhaṅgasamannāgato saro
hoti vissaṭṭho ca viññeyyo ca mañjū ca savanīyo ca bindu
ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca. Yathāparisaṁ kho pana
bhante brahmā sanaṅkumāro sarena ca viññāpeti na cassa bahiddhā
1 Ma. Yu. kumāravaṇṇī. 2 Ma. Yu. pallaṅkena.
Parisāya ghoso niccharati. Yassa kho pana bhante evaṁ
aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti so vuccati brahmassaroti.
Athakho bhante brahmā sanaṅkumāro tettiṁse attabhāve abhinimminitvā
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ 1 paccekapallaṅke nisīditvā deve tāvatiṁse āmantesi
taṁ kiṁ maññanti bhonto devā tāvatiṁsā yāvañceso 2 bhagavā
bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Ye hi keci bhonto 3 buddhaṁ saraṇaṁ
gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā saṅghaṁ saraṇaṁ gatā sīlesu paripūrīkārino
te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā appekacce parinimmitavasavattīnaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti appekacce nimmānaratīnaṁ devānaṁ
sahabyataṁ upapajjanti appekacce tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ
upapajjanti appekacce yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti
appekacce tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti appekacce
cātummahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti ye sabbanihīnaṁ
kāyaṁ paripūrenti te gandhabbakāyaṁ paripūrentīti.

[199] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha 4 .
Idamatthaṁ bhante brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato ghosoyeva devā
maññanti yvāyaṁ mama pallaṅke svāyaṁ eko ca 5 bhāsatīti.
Ekasmiṁ bhāsamānasmiṁ sabbe bhāsanti nimmitā
ekasmiṁ tuṇhimāsine sabbe tuṇhī bhavanti te.
1 Ma. Yu. paccekapallaṅkesu pallaṅkena. ito paraṁ īdisameva. 2 Ma. yāvañca so.
Yu. yāva ca so. 3 Ma. Yu. bho. 4 Ma. bhāsittha. 5 Ma. Yu. ekova. ito
paraṁ īdisameva.
Tadassu devā maññanti tāvatiṁsā sahindakā
yvāyaṁ mama pallaṅkasmiṁ svāyaṁ eko ca bhāsatīti.

[200] Athakho bhante brahmā sanaṅkumāro ekattena attānaṁ
upasaṁharati ekattena attānaṁ upasaṁharitvā sakkassa devānamindassa
pallaṅke nisīditvā deve tāvatiṁse āmantesi taṁ kiṁ maññanti
bhonto devā tāvatiṁsā yāva supaññattāpime 1 tena bhagavatā
jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro iddhipādā 2
iddhibahulīkatāya 3 iddhivisevitāya 4 iddhivikubbanatāya katame cattāro
idha bho bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti
viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti cittasamādhipadhāna-
saṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ
iddhipādaṁ bhāveti ime kho bho tena bhagavatā
jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro iddhipādā
paññattā iddhibahulīkatāya iddhivisevitāya iddhivikubbanatāya yepi 5
hi keci bho atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ
iddhividhaṁ paccanubhosuṁ sabbe te imesaññeva catunnaṁ iddhipādānaṁ
bhāvitattā bahulīkatattā yepi 6 hi keci bho anāgatamaddhānaṁ
samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhossanti
1 Ma. supaññattācime. Yu. supaññattāvime. ito paraṁ īdisameva.
2 Ma. supaññattā. ito paraṁ īdisameva. 3 iddhipahutāyāti pāṭhena bhavitabbaṁ.
4 iddhiāsevitāyāti vā iddhivisatāyāti vā pāṭho. Ma. Yu. iddhivisavitāya.
ito paraṁ īdisameva. 5 Ma. Yu. yehi. 6 Yu. yehipi.
Sabbe te imesaññeva catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā
yepi hi keci bho etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ
iddhividhaṁ paccanubhonti sabbe te imesaññeva catunnaṁ iddhipādānaṁ
bhāvitattā bahulīkatattā passanti no bhonto devā tāvatiṁsā
mamapīmaṁ 1 evarūpaṁ iddhānubhāvanti. Evaṁ mahābrahmeti. Ahaṁpi
kho bho imesaṁyeva catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā
evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti.

[201] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha. Idamatthaṁ
bhante brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṁse āmantesi
taṁ kiṁ maññanti bhonto devā tāvatiṁsā yāvañcidaṁ tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo
okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāya. Katame tayo.

[202] Idha bho ekacco saṁsaṭṭho viharati kāmehi saṁsaṭṭho
akusalehi dhammehi. So aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti
yoniso manasikaroti dhammānudhammaṁ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṁ
āgamma yoniso manasikāraṁ dhammānudhammaṁ 2 paṭipajjati asaṁsaṭṭho
viharati kāmehi asaṁsaṭṭho akusalehi dhammehi. Tassa asaṁsaṭṭhassa
kāmehi asaṁsaṭṭhassa akusalehi dhammehi uppajjati sukhaṁ sukhā
bhiyyo somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā 3 pāmojjaṁ 4 jāyetha
1 Sī. Yu. mamapi naṁ. Ma. mamapimaṁ. 2 Ma. Yu. dhammānudhammappaṭipattiṁ.
3 Yu. mudā pāmujjaṁ. ito paraṁ īdisameva. 4 pāmujjantīti vā pāṭho.
Evameva kho bho asaṁsaṭṭhassa kāmehi asaṁsaṭṭhassa akusalehi dhammehi
uppajjati sukhaṁ sukhā bhiyyo somanassaṁ. Ayaṁ kho bho tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo
okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya.

[203] Puna caparaṁ bho idhekaccassa oḷārikā kāyasaṅkhārā
appaṭippassaddhā honti oḷārikā vacīsaṅkhārā appaṭippassaddhā
honti oḷārikā cittasaṅkhārā appaṭippassaddhā honti. So
aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti yoniso manasikaroti
dhammānudhammaṁ paṭipajjati. Tassa ariyadhammassavanaṁ āgamma yoniso
manasikāraṁ dhammānudhammaṁ paṭipajjantassa 1 oḷārikā kāyasaṅkhārā
paṭippassambhanti oḷārikā vacīsaṅkhārā paṭippassambhanti oḷārikā
cittasaṅkhārā paṭippassambhanti. Tassa oḷārikānaṁ kāyasaṅkhārānaṁ
paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ vacīsaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ
cittasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṁ sukhā bhiyyo
somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā pāmojjaṁ jāyetha evameva
kho bho oḷārikānaṁ kāyasaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ
vacīsaṅkhārānaṁ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṁ cittasaṅkhārānaṁ
paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṁ sukhā bhiyyo somanassaṁ. Ayaṁ kho
bho tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
dutiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya.
1 Ma. Yu. dhammā ... paṭipattiṁ.

[204] Puna caparaṁ bho idhekacco idaṁ kusalanti yathābhūtaṁ
nappajānāti idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ sāvajjanti
yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ anavajjanti yathābhūtaṁ nappajānāti
idaṁ sevitabbanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ na sevitabbanti
yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ hīnanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ
paṇītanti yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāganti
yathābhūtaṁ nappajānāti. So aparena samayena ariyadhammaṁ suṇāti
yoniso manasikaroti dhammānudhammaṁ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṁ
āgamma yoniso manasikāraṁ dhammānudhammaṁ paṭipajjati 1 idaṁ kusalanti
yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ akusalanti yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ
sāvajjanti yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ anavajjanti yathābhūtaṁ pajānāti
idaṁ sevitabbanti yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ na sevitabbanti yathābhūtaṁ
pajānāti idaṁ hīnanti yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ paṇītanti yathābhūtaṁ
pajānāti idaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāganti yathābhūtaṁ pajānāti. Tassa
evaṁ jānato evaṁ passato avijjā pahīyati vijjā uppajjati.
Tassa avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṁ sukhā bhiyyo
somanassaṁ. Seyyathāpi bho pamudā pāmojjaṁ jāyetha evameva
kho bho avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṁ sukhā bhiyyo
somanassaṁ. Ayaṁ kho bho tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena tatiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya.
1 Ma. Yu. dhammā ... paṭipattiṁ.
Ime kho bho tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
tayo okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāyāti.

[205] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha.
Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṁse
āmantesi taṁ kiṁ maññanti bhonto devā tāvatiṁsā yāva
supaññattāpīme tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
cattāro satipaṭṭhānā kusalassādhigamāya katame cattāro
idha bho bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ ajjhattaṁ kāye
kāyānupassī viharanto tattha sammā samādhiyati sammā vippasīdati.
So tattha sammāsamāhito sammāvippasanno bahiddhā parakāye
ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ajjhattaṁ vedanāsu vedanānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ
ajjhattaṁ vedanāsu vedanānupassī viharanto tattha sammā samādhiyati
sammā vippasīdati. So tattha sammāsamāhito sammāvippasanno
bahiddhā paravedanāsu ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ajjhattaṁ citte
cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ ajjhattaṁ citte cittānupassī viharanto tattha
sammā samādhiyati sammā vippasīdati. So tattha sammāsamāhito
sammāvippasanno bahiddhā paracitte ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti.
Ajjhattaṁ dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā
vineyya loke abhijjhādomanassaṁ ajjhattaṁ dhammesu dhammānupassī
viharanto tattha sammā samādhiyati sammā vippasīdati. So
tattha sammāsamāhito sammāvippasanno bahiddhā paradhammesu
ñāṇadassanaṁ abhinibbatteti. Ime kho bho tena bhagavatā jānatā
passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro satipaṭṭhānā paññattā
kusalassādhigamāyāti.

[206] Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro abhāsittha.
Idamatthaṁ bhante brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṁse
āmantesi taṁ kiṁ maññanti bhonto devā tāvatiṁsā yāva
supaññattāpīme tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena satta samādhiparikkhārā sammāsamādhissa bhāvanāya 1
sammāsamādhissa pāripūriyā katame satta sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo
sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo
sammāsati. Yā kho bho imehi sattahaṅgehi cittassa ekaggatā
parikkhatā ayaṁ vuccati bho ariyo sammāsamādhi saupaniso
itipi saparikkhāro itipi sammādiṭṭhissa bho sammāsaṅkappo
pahoti sammāsaṅkappassa sammāvācā pahoti sammāvācassa
sammākammanto pahoti sammākammantassa sammāājīvo pahoti
sammāājīvassa sammāvāyāmo pahoti sammāvāyāmassa sammāsati
1 Ma. paribhāvanāya.
Pahoti sammāsatissa sammāsamādhi pahoti sammāsamādhissa
sammāñāṇaṁ pahoti sammāñāṇassa sammāvimutti pahoti.
Yañhi taṁ bho sammāvadamāno vadeyya svākkhāto bhagavatā
dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ
veditabbo viññūhīti 1 apārutā te 2 amatassa dvārāti.
Idameva taṁ sammāsambuddhe aveccappasādena samannāgataṁ 3
sammāvadamāno vadeyya svākkhāto hi [4]- bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko
akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ veditabbo viññūhi
apārutā te amatassa dvārāti. Ye hi keci bho buddhe
aveccappasādena samannāgatā dhamme aveccappasādena samannāgatā
saṅghe aveccappasādena samannāgatā ariyakantehi sīlehi
samannāgatā. Ye cime opapātikā dhamme vinītā sātirekāni
catuvīsatisatasahassāni māgadhikā paricārakā abbhatītā kālakatā
tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā
sambodhiparāyanā. Atthi cevettha sakadāgāmino athāyaṁ 5 itarā
pajā puññabhāgāti mama 6 no saṅkhātuṁ [7]- sakkomi musāvādassa
ottappanti.