[177] Athakho ānanda sakko devānamindo rañño
mahāsudassanassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vissakammaṁ 7 devaputtaṁ
āmantesi ehi tvaṁ samma vissakamma rañño mahāsudassanassa
nivesanaṁ māpehi dhammaṁ nāma pāsādanti. Evaṁ bhaddaṁ tavāti
kho ānanda vissakammo devaputto sakkassa devānamindassa
paṭissuṇitvā seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā
bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva
devesu tāvatiṁsesu antarahito rañño mahāsudassanassa purato
pāturahosi. Athakho ānanda vissakammo devaputto rājānaṁ
mahāsudassanaṁ etadavoca nivesanaṁ te deva māpessāmi dhammaṁ
1 Sī. devadevaṁ. Yu. devaṁyeva uddissa āhataṁ. 2 Ma. mamapidaṁ. Yu. mamapi.
3 Ma. Yu. etaṁ. 4 Yu. mayaṁ. 5 Po. paṭihāreyyāmāti. Yu. paṭihārāma.
6 Ma. Yu. māpessāmāti. 7 Po. Ma. vissukammaṁ. evamuparipi.
Nāma pāsādanti. Adhivāsesi kho ānanda rājā mahāsudassano
tuṇhībhāvena. Māpesi kho ānanda vissakammo devaputto rañño
mahāsudassanassa nivesanaṁ dhammaṁ nāma pāsādaṁ. Dhammo ānanda
pāsādo puratthimena ca pacchimena ca yojanaṁ āyāmena ahosi
uttarena ca dakkhiṇena ca aḍḍhayojanaṁ vitthārena. Dhammassa
ānanda pāsādassa tiporisaṁ uccatarena 1 vatthuṁ citaṁ ahosi catunnaṁ
vaṇṇānaṁ iṭṭhakāhi ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā
ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā. Dhammassa ānanda pāsādassa
caturāsītithambhasahassāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ eko thambho
sovaṇṇamayo eko rūpiyamayo eko veḷuriyamayo eko
phalikamayo. Dhammo ānanda pāsādo catunnaṁ vaṇṇānaṁ phalakehi
santhato ahosi ekaṁ phalakaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ
veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Dhammassa ānanda pāsādassa
catuvīsatisopāṇāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ ekaṁ sopāṇaṁ sovaṇṇamayaṁ
ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Sovaṇṇamayassa
sopāṇassa sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā suciyo ca
uṇhīsañca. Rūpiyamayassa sopāṇassa rūpiyamayā thambhā ahesuṁ
sovaṇṇamayā suciyo ca uṇhīsañca. Veḷuriyamayassa sopāṇassa
veḷuriyamayā thambhā ahesuṁ phalikamayā suciyo ca uṇhīsañca.
Phalikamayassa sopāṇassa phalikamayā thambhā ahesuṁ veḷuriyamayā
1 Yu. uccattanena.
Suciyo ca uṇhīsañca. Dhamme ānanda pāsāde caturāsītikūṭāgārasahassāni
ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ ekaṁ kūṭāgāraṁ sovaṇṇamayaṁ
ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ. Sovaṇṇamaye
kūṭāgāre rūpiyamayo pallaṅko paññatto ahosi. Rūpiyamaye
kūṭāgāre sovaṇṇamayo pallaṅko paññatto ahosi. Veḷuriyamaye
kūṭāgāre dantamayo pallaṅko paññatto ahosi.
Phalikamaye kūṭāgāre masāragallamayo 1 pallaṅko paññatto ahosi.
Sovaṇṇamayassa kūṭāgārassa dvāre rūpiyamayo tālo ṭhito ahosi
tassa rūpiyamayo khandho sovaṇṇamayāni pattāni ca phalāni ca.
Rūpiyamayassa kūṭāgārassa dvāre sovaṇṇamayo tālo ṭhito ahosi
tassa sovaṇṇamayo khandho rūpiyamayāni pattāni ca phalāni ca.
Veḷuriyamayassa kūṭāgārassa dvāre phalikamayo tālo ṭhito ahosi
tassa phalikamayo khandho veḷuriyamayāni pattāni ca phalāni ca.
Phalikamayassa kūṭāgārassa dvāre veḷuriyamayo tālo ṭhito ahosi
tassa veḷuriyamayo khandho phalikamayāni pattāni ca phalāni ca.

[178] Athakho ānanda rañño mahāsudassanassa etadahosi
yannūnāhaṁ mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre sabbasovaṇṇamayaṁ
tālavanaṁ māpeyyaṁ yattha divāvihāraṁ nisīdissāmīti. Māpesi kho
ānanda rājā mahāsudassano mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre
sabbasovaṇṇamayaṁ tālavanaṁ yattha divāvihāraṁ nisīdi. Dhammo
1 Sī. Ma. Yu. sāramayo.
Ānanda pāsādo dvīhi vedikāhi parikkhitto ahosi ekā
vedikā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā. Sovaṇṇamayāya vedikāya
sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā suciyo ca uṇhīsañca.
Rūpiyamayāya vedikāya rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā suciyo
ca uṇhīsañca. Dhammo ānanda pāsādo dvīhi kiṅkaṇikajālehi 1
parikkhitto ahosi ekaṁ jālaṁ sovaṇṇamayaṁ ekaṁ [2]- rūpiyamayaṁ.
Sovaṇṇamayassa jālassa rūpiyamayā kiṅkaṇikā 3 ahesuṁ. Rūpiyamayassa
jālassa sovaṇṇamayā kiṅkaṇikā ahesuṁ. Tesaṁ kho ānanda
kiṅkaṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi vaggū ca rajaniyo ca
kammaniyo 4 ca madaniyo ca. Seyyathāpi ānanda pañcaṅgikassa
turiyassa suvinītassa suppaṭitāḷitassa 5 kusalehi 6 susamannāhatassa 7 saddo
hoti vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca madaniyo ca evameva
kho ānanda tesaṁ kiṅkaṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi
vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca madaniyo ca. Ye kho panānanda
tena samayena kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā ahesuṁ soṇḍā pipāsā
te tesaṁ kiṅkaṇikajālānaṁ vāteritānaṁ saddena paricāresuṁ. Niṭṭhito
kho ānanda 8 dhammo pāsādo duddikkho ahosi musati cakkhūni.
Seyyathāpi ānanda vassānaṁ pacchime māse saradasamaye visuddhe 9
upaviddhe 10 vigatavalāhake deve ādicco nabhaṁ abbhussakkamāno 11
1 Ma. kiṅkiṇikajālehi. Yu. kiṅkiṇikajālāhi. 2 Yu. jālaṁ. 3 Yu. kiṅkiṇiyo.
sabbattha īdisameva. 4 Ma. Yu. kamaniyo. evamuparipi. 5 Yu. suppaṭipatāḷitassa.
6 Ma. sukusalehi. 7 Ma. Yu. samannāhatassa. 8 Ma. Yu. panānanda. 9 Ma. Yu. ayaṁ
pāṭho natthi. 10 Ma. Yu. viddhe. 11 Ma. abbhuggamamāno. Yu. abbhussukkamāno.
Duddikkho 1 ahosi musati cakkhūni evameva kho ānanda dhammo
pāsādo duddikkho ahosi musati cakkhūni. Athakho ānanda
rañño mahāsudassanassa etadahosi yannūnāhaṁ dhammassa pāsādassa
purato dhammaṁ nāma pokkharaṇiṁ māpeyyanti. Māpesi kho ānanda
rājā mahāsudassano dhammassa pāsādassa purato dhammaṁ nāma
pokkharaṇiṁ. Dhammā ānanda pokkharaṇī puratthimena ca pacchimena ca
yojanaṁ āyāmena ahosi uttarena ca dakkhiṇena ca aḍḍhayojanaṁ
vitthārena. Dhammā ānanda pokkharaṇī catunnaṁ vaṇṇānaṁ iṭṭhakāhi
citā ahosi ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā
veḷuriyamayā ekā phalikamayā. Dhammāya [2]- ānanda pokkharaṇiyā
catuvīsatisopāṇāni ahesuṁ catunnaṁ vaṇṇānaṁ ekaṁ sopāṇaṁ
sovaṇṇamayaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ phalikamayaṁ.
Sovaṇṇamayassa sopāṇassa sovaṇṇamayā thambhā ahesuṁ rūpiyamayā
suciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayassa sopāṇassa rūpiyamayā thambhā
ahesuṁ sovaṇṇamayā suciyo ca uṇhīsañca. Veḷuriyamayassa
sopāṇassa veḷuriyamayā thambhā ahesuṁ phalikamayā suciyo ca
uṇhīsañca. Phalikamayassa sopāṇassa phalikamayā thambhā ahesuṁ
veḷuriyamayā suciyo ca uṇhīsañca. Dhammā ānanda pokkharaṇī
dvīhi vedikāhi parikkhittā ahosi ekā vedikā sovaṇṇamayā
ekā rūpiyamayā. Sovaṇṇamayāya vedikāya sovaṇṇamayā thambhā
1 Yu. sabbattha dudikkho. 2 Yu. ca.
Ahesuṁ rūpiyamayā suciyo ca uṇhīsañca. Rūpiyamayāya vedikāya
rūpiyamayā thambhā ahesuṁ sovaṇṇamayā suciyo ca uṇhīsañca.
Dhammā ānanda pokkharaṇī sattahi tālapantīhi parikkhittā ahosi
ekā tālapanti sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā
ekā phalikamayā ekā lohitaṅkamayā ekā masāragallamayā
ekā sabbaratanamayā. Sovaṇṇamayassa tālassa sovaṇṇamayo
khandho ahosi rūpiyamayāni pattāni ca phalāni ca. Rūpiyamayassa
tālassa rūpiyamayo khandho ahosi sovaṇṇamayāni pattāni ca
phalāni ca. Veḷuriyamayassa tālassa veḷuriyamayo khandho ahosi
phalikamayāni pattāni ca phalāni ca. Phalikamayassa tālassa phalikamayo
khandho ahosi veḷuriyamayāni pattāni ca phalāni ca. Lohitaṅkamayassa
tālassa lohitaṅkamayo khandho ahosi masāragallamayāni pattāni ca
phalāni ca. Masāragallamayassa tālassa masāragallamayo khandho
ahosi lohitaṅkamayāni pattāni ca phalāni ca. Sabbaratanamayassa
tālassa sabbaratanamayo khandho ahosi sabbaratanamayāni pattāni ca
phalāni ca. Tāsaṁ kho panānanda tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo
ahosi vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca madaniyo ca. Seyyathāpi
ānanda pañcaṅgikassa turiyassa suvinītassa suppaṭitāḷitassa kusalehi
susamannāhatassa saddo ahosi vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca
madaniyo ca evameva kho ānanda tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ
Saddo ahosi vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca madaniyo ca.
Ye kho panānanda tena samayena kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā
ahesuṁ soṇḍā pipāsā te tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ
saddena paricāresuṁ. Niṭṭhite kho panānanda dhamme pāsāde
niṭṭhitāya ca dhammāya pokkharaṇiyā rājā mahāsudassano ye kho
panānanda 1 tena samayena samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu
vā brāhmaṇasammatā te sabbakāmehi santappetvā dhammaṁ
pāsādaṁ abhiruhīti.
Paṭhamabhāṇavāraṁ.

[179] Athakho ānanda rañño mahāsudassanassa etadahosi
kissa nu kho me idaṁ kammassa phalaṁ kissa kammassa vipāko
yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti. Athakho ānanda
rañño mahāsudassanassa etadahosi tiṇṇaṁ kho me idaṁ kammānaṁ
phalaṁ tiṇṇaṁ kammānaṁ vipāko yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko
evaṁmahānubhāvo seyyathīdaṁ dānassa damassa saññamassāti.
Athakho ānanda rājā mahāsudassano yena mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre ṭhito
udānaṁ udānesi tiṭṭha kāmavitakka tiṭṭha byāpādavitakka tiṭṭha
vihiṁsāvitakka ettāvatā kāmavitakka ettāvatā byāpādavitakka
ettāvatā vihiṁsāvitakkāti. Athakho ānanda rājā mahāsudassano
1 Ma. Yu. kho panānandāti ime pāṭhā natthi.
Mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ pavisitvā sovaṇṇamaye pallaṅke nisinno
vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ
vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja vihāsi vitakkavicārānaṁ
vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ
samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyajjhānaṁ upasampajja vihāsi pītiyā ca virāgā
upekkhako ca vihāsi sato sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedesi
yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ
upasampajja vihāsi sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva
somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ
catutthajjhānaṁ upasampajja vihāsi.

[180] Athakho ānanda rājā mahāsudassano mahāviyūhā
kūṭāgārā nikkhamitvā sovaṇṇamayaṁ kūṭāgāraṁ pavisitvā rūpiyamaye pallaṅke
nisinno mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi tathā
dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā vihāsi
karuṇāsahagatena cetasā. Muditāsahagatena cetasā. Upekkhāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi tathā dutiyaṁ tathā
tatiyaṁ tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
Appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā vihāsi.

[181] Rañño ānanda mahāsudassanassa caturāsītinagarasahassāni
ahesuṁ kusāvatīrājadhānīpamukhāni caturāsītipāsādasahassāni ahesuṁ
dhammapāsādapamukhāni caturāsītikūṭāgārasahassāni ahesuṁ
mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni caturāsītipallaṅkasahassāni ahesuṁ sovaṇṇamayāni
rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni 1 goṇakatthatāni paṭikatthatāni 2
paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni 3
ubhatolohitakupadhānāni caturāsītināgasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni
sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni
caturāsītiassasahassāni ahesuṁ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni valāhakāssarājapamukhāni caturāsītirathasahassāni ahesuṁ
sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni
paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni caturāsītimaṇisahassāni ahesuṁ
maṇiratanapamukhāni caturāsītiitthīsahassāni ahesuṁ subhaddādevīpamukhāni
caturāsītigahapatisahassāni ahesuṁ gahapatiratanapamukhāni caturāsītikhattiyasahassāni
ahesuṁ anuyantāni 4 pariṇāyakaratanapamukhāni caturāsītidhenusahassāni
ahesuṁ duhasandanāni 5 kaṁsūpadhāraṇāni 6 caturāsītivatthakoṭisahassāni
ahesuṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ
1 Ma. Yu. sāramayāni. sabbattha īdisameva. 2 ayaṁ pāṭho natthi.
3 Yu. sauttaracchadanāni. 4 Sī. Yu. anuyuttāni. 5 Sī. Ma. Yu. dukulasandanāni.
6 Sī. kaṁsupasandanāni.
Kambalasukhumānaṁ. Rañño ānanda mahāsudassanassa 1 caturāsītithālipākasahassāni
ahesuṁ sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhiharayittha. 2

[182] Tena kho panānanda samayena rañño mahāsudassanassa
caturāsītināgasahasasāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti. Athakho
ānanda rañño mahāsudassanassa etadahosi imāni kho me
caturāsītināgasahassāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti yannūna
vassasatassa vassasatassa accayena dvecattāḷīsaṁ dvecattāḷīsaṁ
nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ upaṭṭhānaṁ āgaccheyyunti. Athakho ānanda
rājā mahāsudassano pariṇāyakaratanaṁ āmantesi imāni kho me
samma pariṇāyakaratana caturāsītināgasahassāni sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ
āgacchanti tenahi samma pariṇāyakaratana vassasatassa vassasatassa
accayena dvecattāḷīsaṁ dvecattāḷīsaṁ nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ
upaṭṭhānaṁ āgacchantūti. Evaṁ devāti [3]- ānanda pariṇāyakaratanaṁ
rañño mahāsudassanassa paccassosi. Athakho ānanda rañño
mahāsudassanassa aparena samayena vassasatassa vassasatassa accayena
dvecattāḷīsaṁ dvecattāḷīsaṁ nāgasahassāni sakiṁ sakiṁ upaṭṭhānaṁ
āgamiṁsu. Athakho ānanda subhaddāya deviyā bahunnaṁ vassānaṁ
bahunnaṁ vassasatānaṁ bahunnaṁ vassasahassānaṁ accayena etadahosi
ciraṁ diṭṭho kho me rājā mahāsudassano yannūnāhaṁ rājānaṁ
mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkameyyanti. Athakho ānanda subhaddā
1 Yu. ime pāṭhā natthi. 2 Ma. Yu. abhihariyittha. 3 Po. Ma. Yu. kho.
Devī itthāgāraṁ āmantesi ettha tumhe sīsanhāyatha 1 pītāni
vatthāni pārupatha ciraṁ diṭṭho no rājā mahāsudassano rājānaṁ
mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkameyyāmāti. 2 Evaṁ ayyeti kho
ānanda itthāgāraṁ subhaddāya deviyā paṭissuṇitvā sīsanhāyitvā
pītāni vatthāni pārupitvā yena subhaddā devī tenupasaṅkami.
Athakho ānanda subhaddā devī pariṇāyakaratanaṁ āmantesi kappehi
samma pariṇāyakaratana caturaṅginiṁ senaṁ ciraṁ diṭṭho no rājā
mahāsudassano rājānaṁ mahāsudassanaṁ dassanāya upasaṅkameyyāmāti. 3
Evaṁ devīti kho ānanda pariṇāyakaratanaṁ subhaddāya deviyā
paṭissuṇitvā caturaṅginiṁ senaṁ kappāpetvā subhaddāya deviyā paṭivedesi
kappitā kho te devi caturaṅginī senā yassadāni kālaṁ
maññasīti. Athakho ānanda subhaddā devī caturaṅginiyā senāya
saddhiṁ itthāgārena yena dhammo pāsādo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
dhammaṁ pāsādaṁ abhiruhitvā yena mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvārabāhaṁ
ālambitvā aṭṭhāsi. Athakho ānanda rājā mahāsudassano
saddaṁ sutvā 4 kinnu kho so mahato viya janakāyassa saddoti
mahāviyūhā kūṭāgārā nikkhamanto addasa subhaddaṁ dveiṁ dvārabāhaṁ
ālambitvā ṭhitaṁ disvā subhaddaṁ deviṁ etadavoca ettheva
devi tiṭṭha mā pāvisīti. Athakho ānanda rājā mahāsudassano
1 Ma. Yu. sīsāni nhāyatha. 2-3 Ma. Yu. upasaṅkamissāmāti. 4 Yu. ime pāṭhā
natthi.
Aññataraṁ purisaṁ āmantesi ehi tvaṁ ambho purisa mahāviyūhā
kūṭāgārā sovaṇṇamayaṁ pallaṅkaṁ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye
tālavane paññapehīti. Evaṁ devāti kho ānanda so puriso
rañño mahāsudassanassa paṭissutvā mahāviyūhā kūṭāgārā sovaṇṇamayaṁ
pallaṅkaṁ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye tālavane paññapesi.
Athakho ānanda rājā mahāsudassano dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ
kappesi pādena pādaṁ accādhāya sato sampajāno.

[183] Athakho ānanda subhaddāya deviyā etadahosi vippasannāni
kho rañño mahāsudassanassa indriyāni parisuddhāni 1
chavivaṇṇo pariyodāto mā heva kho rājā mahāsudassano
kālamakāsīti. Rājānaṁ mahāsudassanaṁ etadavoca imāni [2]- te
deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva
chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni te deva caturāsītipāsādasahassāni
dhammapāsādapamukhāni ettha deva chandaṁ janehi
jīvite apekkhaṁ karohi imāni [3]- te deva caturāsītikūṭāgārasahassāni
mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni ettha deva chandaṁ janehi jīvite
apekkhaṁ karohi imāni te deva caturāsītipallaṅkasahassāni
sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni goṇakatthatāni
paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni
sauttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni ettha deva chandaṁ janehi
1 Ma. Yu. parisuddho. 2 Yu. kho. 3 Po. kho.
Jīvite apekkhaṁ karohi imāni te deva caturāsītināgasahassāni
sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni
uposathanāgarājapamukhāni ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ
karohi imāni te deva caturāsītiassasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni
sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakāssarājapamukhāni
ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni
te deva caturāsītirathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni
dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni
sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni ettha
deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni te deva
caturāsītimaṇisahassāni maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṁ janehi
jīvite apekkhaṁ karohi imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni
itthīratanapamukhāni ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ
karohi imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni
ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni te
deva caturāsītikhattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanapamukhāni
ettha deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni te
deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni kaṁsupadhāraṇāni ettha
deva chandaṁ janehi jīvite apekkhaṁ karohi imāni te deva
caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ
Kambalasukhumānaṁ ettha deva chandaṁ janehi jīvite
apekkhaṁ karohi imāni te deva caturāsītithālipākasahassāni
sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhiharayittha 1 ettha deva chandaṁ janehi
jīvite apekkhaṁ karohīti evaṁ vutte ānanda rājā mahāsudassano
subhaddaṁ deviṁ etadavoca dīgharattaṁ kho maṁ tvaṁ devi iṭṭhehi
kantehi manāpehi samudācaritvā atha ca pana maṁ tvaṁ pacchime
kāle aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācarasīti. Kathañca hi
taṁ deva samudācarāmīti. Evaṁ kho maṁ tvaṁ devi samudācara
sabbeheva [2]- piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo
mā kho tvaṁ deva sāpekkho kālamakāsi dukkhā sāpekkhassa
kālakiriyā garahitā ca sāpekkhassa kālakiriyā imāni te
deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva
chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā 3 akāsi imāni te deva
caturāsītipāsādasahassāni .pe. Mā akāsi imāni te deva
caturāsītikūṭāgārasahassāni .pe. Mā akāsi imāni te deva
caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni
masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni
kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni ettha
deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te
deva caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
1 Ma. abhihariyati. Yu. abhihariyittha. 2 Ma. Yu. deva. 3 Ma. mākāsi. ito paraṁ
īdisameva.
Hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni ettha deva chandaṁ
pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītiassasahassāni
sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni
valāhakāssarājapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha
jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītirathasahassāni
sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni
sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni
vejayantarathapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite
apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītimaṇisahassāni
maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā
akāsi imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni subhaddādevipamukhāni
ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi
imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni ettha
deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te
deva caturāsītikhattiyasahassasāni anuyantāni pariṇāyakaratanapamukhāni
ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni
te deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni kaṁsupadhāraṇāni ettha
deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te
deva caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ
koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ ettha deva chandaṁ pajaha jīvite
Apekkhaṁ mā akāsi. Imāni te deva caturāsītithālipākasahassāni
sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhiharayittha ettha deva chandaṁ pajaha
jīvite apekkhaṁ mā akāsīti. Evaṁ vutte ānanda subhaddā
devī parodi assūni pavattesi. Athakho ānanda subhaddā devī
assūni pamajjitvā 1 rājānaṁ mahāsudassanaṁ etadavoca sabbeheva
deva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññāthābhāvo mā
kho tvaṁ deva sāpekkho kālamakāsi dukkhā sāpekkhassa kālakiriyā
garahitā [2]- sāpekkhassa kālakiriyā imāni kho te deva
caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha
jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītipāsādasahassāni
dhammapāsādapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite
apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītikūṭāgārasahassāni
mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ
mā akāsi imāni te deva caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni
rūpiyamayāni dantamayāni masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni
paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni
ubhatolohitakupadhānāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ
mā akāsi imāni te deva caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni
sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni
ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni
1 Ma. puñchitvā. 2 Ma. Yu. ca.
Te deva caturāsītiassasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni valāhakāssarājapamukhāni ettha deva
chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītirathasahassāni
sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni
paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni ettha deva
chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva
caturāsītimaṇisahassāni maṇiratanapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha
jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva caturāsītiitthīsahassāni
itthīratanapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ
mā akāsi imāni te deva caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni
ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā
akāsi imāni te deva caturāsītikhattiyasahassāni anuyantāni
pariṇāyakaratanapamukhāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ
mā akāsi imāni te deva caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni
kaṁsupadhāraṇāni ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā
akāsi imāni te deva caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ
kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ ettha deva
chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsi imāni te deva
caturāsītithālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhiharayittha
Ettha deva chandaṁ pajaha jīvite apekkhaṁ mā akāsīti.

[184] Athakho ānanda rājā mahāsudassano naciraṁyeva 1
kālamakāsi. Seyyathāpi ānanda gahapatissa vā gahapatiputtassa vā
manuññaṁ bhojanaṁ bhuttāvissa bhattasammado hoti evameva kho
ānanda rañño mahāsudassanassa maraṇantikā vedanā ahosi.
Kālakato ca ānanda rājā mahāsudassano sugatiṁ brahmalokaṁ
upapajji. Rājā ānanda mahāsudassano caturāsītivassasahassāni
kumārakīḷaṁ 2 kīḷi caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi caturāsīti-
vassasahassāni rajjaṁ kāresi caturāsītivassasahassāni gihibhūto 3 dhamme
pāsāde brahmacariyaṁ ācari 4 . So cattāro brahmavihāre
bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokupago ahosi.

[185] Siyā nu kho panānanda evamassa añño nūna tena
samayena rājā mahāsudassano ahosīti na kho panetaṁ ānanda
evaṁ daṭṭhabbaṁ ahaṁ tena samayena rājā mahāsudassano ahosiṁ
mama tāni caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni mama
tāni caturāsītipāsādasahassāni dhammapāsādapamukhāni mama tāni
caturāsītikūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārapamukhāni mama tāni
caturāsītipallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni
masāragallamayāni goṇakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni
1 Sī. Ma. Yu. na cirasseva. 2 Yu. kumārakīḷikaṁ. 3 Ma. Yu. gihībhūto.
4 Ma. Yu. cari.
Kadalimigapavarapaccattharaṇāni sūttaracchadāni ubhatolohitakupadhānāni mama
tāni caturāsītināgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājapamukhāni mama tāni caturāsītiassasahassāni
sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni
valāhakāssarājapamukhāni mama tāni caturāsītirathasahassāni
sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni
paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni
hemajālapaṭicchannāni vejayantarathapamukhāni mama tāni caturāsītimaṇisahassāni
maṇiratanapamukhāni mama tāni caturāsītiitthīsahassāni
subhaddādevīpamukhāni mama tāni caturāsītigahapatisahassāni gahapatiratanapamukhāni
mama tāni caturāsītikhattiyasahassāni anuyantāni
pariṇāyakaratanapamukhāni mama tāni caturāsītidhenusahassāni duhasandanāni
kaṁsupadhāraṇāni mama tāni caturāsītivatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṁ
kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ mama tāni
caturāsītithālipākasahassāni sāyaṁ pātaṁ bhattābhihāro abhiharayittha tesaṁ kho
panānanda caturāsītinagarasahassānaṁ ekaññeva taṁ nagaraṁ hoti yaṁ tena
samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ kusāvatī rājadhānī tesaṁ kho panānanda
caturāsītipāsādasahassānaṁ ekoyeva so pāsādo hoti yaṁ tena
samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ dhammo pāsādo tesaṁ kho panānanda
caturāsītikūṭāgārasahassānaṁ ekaññeva taṁ kūṭāgāraṁ hoti yaṁ tena
Samayena ajjhāvasāmi yadidaṁ mahāviyūhaṁ kūṭāgāraṁ tesaṁ kho panānanda
caturāsītipallaṅkasahassānaṁ ekoyeva so pallaṅko hoti yaṁ tena
samayena paribhuñjāmi sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā dantamayo
vā masāragallamayo vā tesaṁ kho panānanda caturāsītināgasahassānaṁ
ekoyeva so nāgo hoti yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ
uposatho nāgarājā tesaṁ kho panānanda caturāsītiassasahassānaṁ
ekoyeva so asso hoti yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ
valāhako assarājā tesaṁ kho panānanda caturāsītirathasahassānaṁ
ekoyeva so ratho hoti yaṁ tena samayena abhiruhāmi yadidaṁ
vejayantaratho tesaṁ kho panānanda caturāsītiitthīsahassānaṁ ekāyeva
sā itthī hoti yā tena samayena paccupaṭṭhāti khattiyāyinī 1
vā vessāyinī vā 2 tesaṁ kho panānanda caturāsītivatthakoṭisahassānaṁ
ekaṁyeva taṁ dussayugaṁ hoti yaṁ tena samayena paridahāmi khomasukhumaṁ
vā kappāsikasukhumaṁ vā koseyyasukhumaṁ vā kambalasukhumaṁ vā tesaṁ
kho panānanda caturāsītithālipākasahassānaṁ ekoyeva so thālipāko
hoti yato nāḷikodanaṁ paramaṁ bhuñjāmi tadupiyañca sūpeyyaṁ
passānanda sabbe te saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā
evaṁ aniccā kho ānanda saṅkhārā evaṁ adhuvā kho ānanda
saṅkhārā evaṁ anassāsikā kho ānanda saṅkhārā yāvañcidaṁ
1 Ma. khattiyānī vā vessinī vā. Yu. khattiyānī vā velāmikāni vā.
2 Sī. khattiyāyinī vā velānimikāni vā.
Ānanda alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ
vimuccituṁ pakkhittaṁ kho panāhaṁ ānanda abhijānāmi imasmiṁ
padese sarīraṁ nikkhipitaṁ yañca kho rājā vasamāno cakkavatti
dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadaṭṭhāvariyappatto
sattaratanasamannāgato ayaṁ sattamo sarīranikkhepo na kho panāhaṁ
ānanda taṁ padesaṁ samanupassāmi sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yattha tathāgato
aṭṭhamaṁ sarīraṁ nikkhipeyyāti. Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna
sugato athāparaṁ etadavoca satthā

[186] Aniccā vata saṅkhārā uppādavayadhammino
uppajjitvā nirujjhanti tesaṁ vūpasamo sukhoti.
Mahāsudassanasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
----------------
Janavasabhasuttaṁ