[157] Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto
bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbutoti. Athakho rājā māgadho
ajātasattu vedehiputto kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi
bhagavāpi khattiyo ahaṁpi khattiyo ahaṁ arahāmi bhagavato sarīrānaṁ
bhāgaṁ ahaṁpi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmīti. Assosuṁ
kho vesālikā licchavī bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbutoti.
Athakho vesālikā licchavī kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ
bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ
bhāgaṁ mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmāti.
Assosuṁ kho kāpilavatthavā 1 sakyā bhagavā kira kusinārāyaṁ
parinibbutoti. Athakho kāpilavatthavā sakyā kosinārakānaṁ mallānaṁ
dūtaṁ pāhesuṁ bhagavā amhākaṁ ñātiseṭṭho mayampi arahāma bhagavato
sarīrānaṁ bhāgaṁ mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmāti.
Assosuṁ kho allakappakā thūlayo 3 bhagavā kira kusinārāyaṁ
parinibbutoti. Athakho allakappakā thūlayo kosanārakānaṁ mallānaṁ
dūtaṁ pāhesuṁ bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā mayampi arahāma
bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca
1-2 Ma. kapilavatthuvāsī. 3 Sī. Ma. Yu. bulayo.
Karissāmāti. Assosuṁ kho rāmagāmakā koḷiyā bhagavā kira
kusinārāyaṁ parinibbutoti. Athakho rāmagāmakā koḷiyā kosinārakānaṁ
mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā mayampi
arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca
mahañca karissāmāti. Assosi kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo
bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbutoti. Athakho veṭṭhadīpako brāhmaṇo
kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi bhagavāpi khattiyo ahampi
brāhmaṇo ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ ahampi
bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmīti. Assosuṁ kho
pāveyyakā mallā bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbutoti. Athakho
pāveyyakā mallā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ bhagavāpi
khattiyo mayampi khattiyā mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ
mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmāti. Evaṁ
vutte kosinārakā mallā te saṅghe gaṇe etadavocuṁ bhagavā
amhākaṁ gāmakkhette parinibbuto na mayaṁ dassāma bhagavato
sarīrānaṁ bhāganti.

[158] Evaṁ vutte doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe
etadavoca
suṇantu bhonto mama ekavākyaṁ 2
amhāka buddho ahu khantivādo
1 Ma. ekavācaṁ.
Na hi sādhuyaṁ uttamapuggalassa
sarīrabhāge siya 1 sampahāro.
Sabbe va bhonto sahitā samaggā
sammodamānā karomaṭṭha bhāge
vitthārikā hontu disāsu thūpā
bahū 2 janā cakkhumato pasannāti.

[159] Tenahi brāhmaṇa tvañceva bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā
samaṁ suvibhattaṁ vibhajāhīti. Evaṁ bhoti evaṁ bhoti kho doṇo
brāhmaṇo tesaṁ saṅghānaṁ gaṇānaṁ paṭissuṇitvā bhagavato sarīrāni
aṭṭhadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajitvā te saṅghe gaṇe etadavoca
imaṁ me bhonto tumbaṁ dentu 3 ahaṁpi tumbassa thūpañca mahañca
karissāmīti. Adaṁsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaṁ.

[160] Assosuṁ kho pipphalivaniyā moriyā bhagavā kira kusinārāyaṁ
parinibbutoti. Athakho pipphalivaniyā moriyā kosinārakānaṁ mallānaṁ
dūtaṁ pāhesuṁ bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā mayampi arahāma
bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca
karissāmāti. Natthi bhagavato sarīrānaṁ bhāgo vibhattāni bhagavato
sarīrāni ito aṅgāraṁ harathāti. Te tato aṅgāraṁ āhariṁsu.

[161] Athakho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahe
bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi. Vesālikāpi licchavī
1 Ma. Yu. siyā. 2 Yu. bahujjano ... pasannoti. 3 Ma. Yu. dadantu.
Vesāliyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Kāpilavatthavāpi 1
sakyā kapilavatthusmiṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Allakappakāpi
thūlayo allakappe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.
Rāmagāmakāpi koḷiyā rāmagāme bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca
akaṁsu. Veṭṭhadīpakopi brāhmaṇo veṭṭhadīpe bhagavato sarīrānaṁ
thūpañca mahañca akāsi. Pāveyyakāpi mallā pāvāyaṁ bhagavato
sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Kosinārakāpi mallā kusinārāyaṁ
bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Doṇopi brāhmaṇo
tumbassa thūpañca mahañca akāsi. Pipphalivaniyāpi moriyā pipphalivane
aṅgārānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Iti aṭṭha sarīratthūpā 2
navamo tumbathūpo dasamo aṅgārathūpo evametaṁ bhūtapubbanti.

[162] Aṭṭhadoṇaṁ cakkhumato sarīraṁ
sattadoṇaṁ jambudīpe mahenti
ekañca doṇaṁ purisavaruttamassa
rāmagāme nāgarājā mahenti 3 .
Ekā hi dāṭhā tidivehi pūjitā
ekā pana gandhārapure mahiyyati
kāliṅgarañño vijite punekaṁ
ekaṁ puna 4 nāgarājā mahenti 5 .
1 Ma. kapilavatthuvāsīpi. 2 Sī. aṭṭhasarīratthūpānañca. Yu. aṭṭhassa ....
3-5 Ma. maheti. 4 Ma. pana.
Tasseva tejena ayaṁ vasundharā
āyāgaseṭṭhehi mahī alaṅkatā
evaṁ imaṁ cakkhumato sarīraṁ
susakkataṁ sakkatasakkatehi.
Devindanāgindanarindapūjito
manussindaseṭṭhehi 1 tatheva pūjito
taṁ taṁ 2 vandatha pañjalikā bhavitvā
buddhā 3 have kappasatehi dullabhāti.
Cattāḷīsasamā 4 dantā kesā lomā ca sabbaso
devā hariṁsu ekekaṁ cakkavāḷaparamparāti.
Mahāparinibbānasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
--------------
1 Yu. manussaseṭṭhehi. 2 Ma. Yu. taṁ vandatha .... 3 Yu. buddho ... dullabhoti.
4 Yu. cattāḷīsasamā dantā ... paramparāti ime pāṭhā natthi.
Mahāsudassanasuttaṁ

[163] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā kusinārāyaṁ viharati
upavattane mallānaṁ sālavane antare yamakasālānaṁ parinibbānasamaye.
Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca mā bhante
bhagavā imasmiṁ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake
parinibbāyi santi bhante aññāni mahānagarāni seyyathīdaṁ campā
rājagahaṁ sāvatthī sāketaṁ kosambī bārāṇasī ettha bhagavā
parinibbāyatu ettha bahū khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā
gahapatimahāsālā tathāgate abhippasannā te tathāgatassa sarīrapūjaṁ
karissantīti. Mā hevaṁ ānanda avaca khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ
sākhānagarakanti. Bhūtapubbaṁ ānanda rājā mahāsudassano nāma
ahosi khattiyo muddhāvasitto cāturanto vijitāvī janapadaṭṭhāvariyappatto.
Rañño ānanda mahāsudassanassa ayaṁ kusinārā
kusāvatī nāma rājadhānī ahosi [1]-. Puratthimena ca pacchimena ca
dvādasayojanāni āyāmena uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni
vitthārena kusāvatī ānanda rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā
ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Seyyathāpi
1 Yu. sā kho ānanda kusāvatī pacchimena ca puratthimena ca.
Ānanda devānaṁ ālakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva ahosi 1
phītā ca bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca evameva
kho ānanda kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā
ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Kusāvatī ānanda rājadhānī
dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiṁ ca seyyathīdaṁ
hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena
vīṇāsaddena gītasaddena sammasaddena tālasaddena asatha pivatha
khādathāti dasamena saddena. Kusāvatī ānanda rājadhānī sattahi
pākārehi parikkhittā ahosi [2]- eko pākāro sovaṇṇamayo
eko rūpiyamayo 3 eko veḷuriyamayo eko phalikamayo eko
lohitaṅkamayo 4 eko masāragallamayo eko sabbaratanamayo.
Kusāvatiyā ānanda rājadhāniyā catunnaṁ vaṇṇānaṁ dvārāni ahesuṁ
ekaṁ dvāraṁ sovaṇṇameyaṁ ekaṁ rūpiyamayaṁ ekaṁ veḷuriyamayaṁ ekaṁ
phalikamayaṁ. Ekamekasmiṁ dvāre satta satta esikā nikhātā
ahesuṁ tiporisaṅgā tiporisaṁ nikhātā 5 dvādasaporisā 6 ubbedhena.
Ekā esikā sovaṇṇamayā ekā rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā
ekā phalikamayā ekā lohitaṅkamayā ekā masāragallamayā
ekā sabbaratanamayā. Kusāvatī ānanda rājadhānī sattahi
tālapantīhi parikkhittā ahosi ekā tālapanti sovaṇṇamayā ekā
rūpiyamayā ekā veḷuriyamayā ekā phalikamayā ekā lohitaṅkamayā
1 Ma. hoti. 2 Yu. tattha. 3 Yu. rūpimayo. ito paraṁ īdisameva. 4 Po.
lohitaṅgamayo. ito paraṁ īdisameva. 5 Yu. tiporisaṁ nikhātāti
ime pāṭhā natthi. 6 Yu. catuporisā.
Ekā masāragallamayā ekā sabbaratanamayā. Sovaṇṇamayassa
tālassa sovaṇṇamayo khandho ahosi rūpiyamayāni pattāni
ca phalāni ca. Rūpiyamayassa tālassa rūpiyamayo khandho ahosi
sovaṇṇamayāni pattāni ca phalāni ca. Veḷuriyassa tālassa
veḷuriyamayo khandho ahosi phalikamayāni pattāni ca phalāni ca.
Phalikamayassa tālassa phalikamayo khandho ahosi veḷuriyamayāni
pattāni ca phalāni ca. Lohitaṅkamayassa tālassa lohitaṅkamayo
khandho ahosi masāragallamayāni pattāni ca phalāni ca.
Masāragallamayassa tālassa masāragallamayo khandho ahosi lohitaṅkamayāni
pattāni ca pattāni ca phalāni ca. Sabbaratanamayassa tālassa
sabbaratanamayo khandho ahosi sabbaratanamayāni pattāni ca phalāni
ca. Tāsaṁ kho panānanda tālapantīnaṁ vāteritānaṁ saddo ahosi
vaggū 1 ca rajaniyo ca kammaniyo 2 ca madaniyo ca. Seyyathāpi
ānanda pañcaṅgikassa turiyassa suvinītassa suppaṭitāḷitassa 3 kusalehi 4
susamannāhatassa 5 saddo hoti vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca
madaniyo ca evameva kho ānanda tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ
saddo ahosi vaggū ca rajaniyo ca kammaniyo ca madaniyo ca.
Ye kho panānanda tena samayena kusāvatiyā rājadhāniyā dhuttā
ahesuṁ soṇḍā pipāsā te tāsaṁ tālapantīnaṁ vāteritānaṁ
1 Ma. vaggu. 2 Ma. khamaniyo. Yu. kamaniyo. ito paraṁ īdisameva.
3 Yu. suppaṭipatāḷitassa. 4 Ma. sukusalehi. 5 Ma. samannāhatassa.
Saddena paricāresuṁ.

[164] Rājā ānanda mahāsudassano sattahi ratanehi samannāgato
ahosi catūhi ca iddhīhi. Katamehi sattahi.
Idhānanda rañño mahāsudassanassa tadahuposathe paṇṇarase
sīsanhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ
pāturahosi sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ disvā
rañño mahāsudassanassa etadahosi sutaṁ kho panetaṁ 1 yassa
rañño khattiyassa muddhāvasittassa tadahuposathe paṇṇarase sīsanhātassa
uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati
sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ so hoti rājā
cakkavattīti assaṁ nu kho ahaṁ rājā cakkavattīti. Athakho
ānanda rājā mahāsudassano uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ
karitvā vāmena hatthena suvaṇṇabhiṅgāraṁ gahetvā dakkhiṇena hatthena
cakkaratanaṁ abbhukkiri pavattatu bhavaṁ cakkaratanaṁ abhivijinātu bhavaṁ
cakkaratananti. Athakho taṁ ānanda cakkaratanaṁ puratthimadisaṁ pavattati 2 .
Anudeva 3 rājā mahāsudassano saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ
kho panānanda padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāsi 4 tattha rājā
mahāsudassano vāsaṁ upagacchi saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Ye kho
panānanda puratthimāya disāya paṭirājāno te rājānaṁ mahāsudassanaṁ
1 Sī. pana metaṁ. 2 Ma. pavatti. 3 Sī. Ma. Yu. anvadeva. ito paraṁ
īdisameva. 4 Po. patiṭaṭhati.
Upasaṅkamitvā evamāhaṁsu ehi kho mahārāja svāgataṁ [1]- mahārāja
sakaṁ te mahārāja anusāsa mahārājāti. Rājā mahāsudassano
evamāha pāṇo na hantabbo adinnaṁ nādātabbaṁ kāmesu
micchā na caritabbā musā na bhāsitabbā majjaṁ na pātabbaṁ
yathābhuttañca bhuñjathāti. Ye kho panānanda puratthimāya disāya
paṭirājāno te rañño mahāsudassanassa anuyantā 2 ahesuṁ.
Athakho taṁ ānanda cakkaratanaṁ puratthimaṁ samuddaṁ ajjhogāhetvā
paccuttaritvā dakkhiṇaṁ disaṁ pavattati 3 dakkhiṇaṁ samuddaṁ
ajjhogāhetvā paccuttaritvā pacchimaṁ disaṁ pavattati pacchimaṁ samuddaṁ
ajjhogāhetvā paccuttaritvā uttaraṁ disaṁ pavattati. Anudeva
rājā mahāsudassano saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ kho
panānanda padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāsi tattha rājā mahāsudassano
vāsaṁ upagacchi saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Ye kho panānanda
uttarāya disāya paṭirājāno te rājānaṁ mahāsudassanaṁ
upasaṅkamitvā evamāhaṁsu ehi kho mahārāja svāgataṁ mahārāja
sakaṁ te mahārāja anusāsa mahārājāti. Rājā mahāsudassano
evamāha pāṇo na hantabbo adinnaṁ nādātabbaṁ kāmesu
micchā na caritabbā musā na bhāsitabbā majjaṁ na pātabbaṁ
yathābhuttañca bhuñjathāti. Ye kho panānanda uttarāya disāya
1 Ma. te. ito paraṁ īdisameva. 2 Sī. Yu. anuyuttā. 3 Ma. Yu. pavatti.
ito paraṁ īdisameva.
Paṭirājāno te rañño mahāsudassanassa anuyantā ahesuṁ.
Athakho taṁ ānanda cakkaratanaṁ samuddapariyantaṁ paṭhaviṁ abhivijitvā 1
kusāvatiṁ rājadhāniṁ paccāgantvā rañño mahāsudassanassa
antepuradvāre atthakaraṇapamukhe akkhāhataṁ maññe aṭṭhāsi rañño
mahāsudassanassa antepuraṁ upasobhayamānaṁ. Rañño ānanda
mahāsudassanassa evarūpaṁ cakkaratanaṁ pāturahosi.

[165] Puna caparaṁ ānanda rañño mahāsudassanassa hatthiratanaṁ
pāturahosi sabbaseto sattappatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo
uposatho nāma nāgarājā. [2]- Disvā rañño mahāsudassanassa
cittaṁ pasīdi bhaddakaṁ vata bho hatthiyānaṁ sace damathaṁ upeyyāti.
Athakho taṁ ānanda hatthiratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo 3 hatthājānīyo
dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upagacchi. Bhūtapubbaṁ
ānanda rājā mahāsudassano tameva hatthiratanaṁ vīmaṁsamāno
pubbaṇhasamayaṁ abhiruhitvā samuddapariyantaṁ paṭhaviṁ anuyāyitvā 4 kusāvatiṁ
rājadhāniṁ paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño ānanda
mahāsudassanassa evarūpaṁ hatthiratanaṁ pāturahosi.

[166] Puna caparaṁ ānanda rañño mahāsudassanassa assaratanaṁ
pāturahosi sabbaseto kākasīso muñjakeso iddhimā vehāsaṅgamo
valāhako nāma assarājā. Disvā rañño mahāsudassanassa
cittaṁ pasīdi bhaddakaṁ vata bho assayānaṁ sace damathaṁ upeyyāti.
1 Ma. Yu. abhivijinitvā. 2 Po. Ma. taṁ. sabbattha īdisameva.
3 Ma. gandhahatthājānīyo. 4 Yu. anusaṁsāyitvā.
Athakho taṁ ānanda assaratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo assājānīyo
dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upagacchi. Bhūtapubbaṁ ānanda
rājā mahāsudassano tameva assaratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ
abhiruhitvā samuddapariyantaṁ paṭhaviṁ anuyāyitvā 1 kusāvatiṁ rājadhāniṁ
paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño ānanda mahāsudassanassa
evarūpaṁ assaratanaṁ pāturahosi.