[147] Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo
imaṁ gāthaṁ abhāsi
aniccā vata saṅkhārā uppādavayadhammino
uppajjitvā nirujjhanti tesaṁ vūpasamo sukhoti.

[148] Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho
imā gāthā abhāsi
Nāhu assāsapassāso ṭhitacittassa tādino
anejjo 1 santimārabbha yaṁ kālamakarī muni.
Asallīnena cittena vedanaṁ ajjhavāsayi
pajjotasseva nibbānaṁ vimokkho cetaso ahūti.

[149] Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando
imaṁ gāthaṁ abhāsi
tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ tadāsi lomahaṁsanaṁ
sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti.

[150] Parinibbute bhagavati ye tettha 2 bhikkhū avītarāgā
appekacce bāhā paggayha kandanti chinnapādaṁ viya papatanti
āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaṁ bhagavā parinibbuto atikhippaṁ
sugato parinibbuto atikhippaṁ cakkhumā loke antarahitoti.
Ye pana te bhikkhū vītarāgā te satā sampajānā adhivāsenti
aniccā vata saṅkhārā taṁ kutettha labbhāti.

[151] Athakho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi alaṁ
āvuso mā socittha mā paridevittha na nu etaṁ āvuso
bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo
vinābhāvo aññathābhāvo taṁ kutettha āvuso labbhā
yantaṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjīti netaṁ
1 Ma. Yu. anejo. 2 Sī. tattha ye te. Ma. Yu. ye te tattha.
Ṭhānaṁ vijjati devatā āvuso ujjhāyantīti. Kathaṁbhūtā pana
bhante anuruddha devatā manasikarontīti 1 . Santāvuso ānanda
devatā ākāse paṭhavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti bāhā
paggayha kandanti chinnapādaṁ viya papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti
atikhippaṁ bhagavā parinibbuto atikhippaṁ sugato parinibbuto atikhippaṁ
cakkhumā loke antarahitoti santāvuso ānanda devatā paṭhaviyā
paṭhavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti .pe. Antarahitoti. Yā
pana devatā vītarāgā tā satā sampajānā adhivāsenti aniccā
saṅkhārā taṁ kutettha labbhāti. Athakho āyasmā ca anuruddho
āyasmā ca ānando taṁ rattāvasesaṁ dhammiyā kathāya vītināmesuṁ.
Athakho āyasmā anuruddho āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi gaccha
āvuso ānanda kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi
parinibbuto vāsiṭṭhā bhagavā yassadāni kālaṁ maññathāti.
Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando āyasmato anuruddhassa
paṭissutvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaraṁ ādāya adutiyo
kusināraṁ pāvisi.

[152] Tena kho pana samayena kosinārakā mallā saṇṭhāgāre
sannipatitā honti kena 2 karaṇīyena. Athakho āyasmā ānando
yena kosinārakānaṁ mallānaṁ saṇṭhāgāraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
1 Ma. Yu. manasikarotīti. 2 Sī. Ma. Yu. teneva.
Kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi parinibbuto vāsiṭṭhā
bhagavā yassadāni kālaṁ maññathāti. Idamāyasmato ānandassa
sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo
ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese
pakiriya kandanti bāhā paggayha kandanti chinnapādaṁ viya papatanti
āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaṁ bhagavā parinibbuto atikhippaṁ
sugato parinibbuto atikhippaṁ cakkhumā loke antarahitoti.
Athakho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ tenahi bhaṇe
kusinārāyaṁ gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ sannipātethāti.
Athakho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ
pañca [1]- dussayugasatāni ādāya yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ
yena bhagavato sarīraṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavato sarīraṁ
naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garukarontā
mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamālāni 2
paṭiyādentā evaṁ taṁ 3 divasaṁ vītināmesuṁ. Athakho kosinārakānaṁ
mallānaṁ etadahosi ativikālo kho ajja bhagavato sarīraṁ jhāpetuṁ
svedāni mayaṁ bhagavato sarīraṁ jhāpessāmāti. Athakho kosinārakā
mallā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi
sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā
maṇḍalamālāni 4 paṭiyādentā dutiyampi divasaṁ vītināmesuṁ tatiyampi
1 Ma. Yu. ca. 2-4 Ma. maṇḍalamāḷe. 3 Ma. ekadivasaṁ.
Divasaṁ vītināmesuṁ catutthampi divasaṁ vītināmesuṁ pañcamampi divasaṁ
vītināmesuṁ chaṭṭhampi divasaṁ vītināmesuṁ. Athakho sattamampi divasaṁ
kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi
gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garukarontā mānentā
pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ
dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmāti.

[153] Tena kho pana samayena aṭṭha mallā pāmokkhā
sīsanhātā 1 ahatāni vatthāni nivatthā mayaṁ bhagavato sarīraṁ
uccāressāmāti na sakkonti uccāretuṁ. Athakho kosinārakā
mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ ko nu kho bhante anuruddha
hetu ko paccayo yenime aṭṭha mallā pāmokkhā sīsanhātā
ahatāni vatthāni nivatthā mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmāti
na sakkonti uccāretunti. Aññathā kho vāsiṭṭhā tumhākaṁ
adhippāyo aññathā devatānaṁ adhippāyoti. Kathaṁ pana bhante
devatānaṁ adhippāyoti. Tumhākaṁ kho vāsiṭṭhā adhippāyo mayaṁ
bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā
garukarontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā
bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmāti
devatānaṁ kho vāsiṭṭhā adhippāyo mayaṁ bhagavato sarīraṁ dibbehi
1 Sī. Ma. Yu. sīsaṁ nahātā.
Naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garukarontā
mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena
dvārena nagaraṁ pavisitvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena
dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma
mallānaṁ cetiyaṁ ettha bhagavato sarīraṁ jhāpessāmāti. Yathā
bhante devatānaṁ adhippāyo tathā hotūti. Tena kho pana
samayena kosinārā 1 yāva sandhisamalasakaṭirā jannumattena odhinā
mandāravapupphehi saṇṭhitā 2 hoti. Athakho devā ca kosinārakā
ca mallā bhagavato sarīraṁ dibbehi ca mānusakehi ca naccehi gītehi
vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garukarontā mānentā
pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena
nagaraṁ pavisitvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena
nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ
ettha bhagavato sarīraṁ nikkhipiṁsu. Athakho kosinārakā mallā
āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ kathaṁ mayaṁ bhante ānanda tathāgatassa
sarīre paṭipajjāmāti. Yathā kho vāsiṭṭhā rañño cakkavattissa
sarīre paṭipajjanti evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbanti. Kathaṁ
pana bhante ānanda rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantīti.
Rañño vāsiṭṭhā cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti
ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti vihatena
1 Ma. Yu. kusinārā yāva sandhisamalasaṁkaṭīrā. 2 Ma. Yu. saṇṭhatā.
Kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti etena upāyena
pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā ayasāya 1
teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā ayasāya 2 doṇiyā paṭikkujjitvā
sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti
cātummahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti evaṁ kho
vāsiṭṭhā rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti yathā kho
vāsiṭṭhā rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti evaṁ tathāgatassa
sarīre paṭipajjitabbaṁ cātummahāpathe tathāgatassa thūpo kāretabbo 3
tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā
abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti tesantaṁ bhavissati
dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Athakho kosinārakā mallā purise
āṇāpesuṁ tenahi bhaṇe mallānaṁ vihatakappāsaṁ sannipātethāti.
Athakho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ ahatena vatthena veṭhesuṁ
ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuṁ vihatena
kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhesuṁ etena upāyena
pañcahi yugasatehi bhagavato sarīraṁ veṭhetvā ayasāya teladoṇiyā
pakkhipitvā aññissā ayasāya doṇiyā paṭikkujjitvā sabbagandhānaṁ
citakaṁ karitvā bhagavato sarīraṁ citakaṁ āropesuṁ.

[154] Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pāvāya
kusināraṁ addhānamaggapaṭipanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ
1-2 Ma. āyasāya. sabbattha īdisameva. 3 Ma. Yu. kātabbo.
Pañcamattehi bhikkhusatahi. Athakho āyasmā mahākassapo maggā
okkamma aññataramhi rukkhamūle nisīdi. Tena kho pana samayena
aññataro ājīvako kusinārāyaṁ mandāravapupphaṁ gahetvā pāvaṁ
addhānamaggapaṭipanno hoti. Addasā kho āyasmā mahākassapo
taṁ ājīvakaṁ dūrato va āgacchantaṁ disvā taṁ ājīvakaṁ etadavoca
apāvuso amhākaṁ satthāraṁ jānāsīti. Āmāvuso jānāmi ajja
sattāhaṁ parinibbuto samaṇo gotamo tato me idaṁ mandāravapupphaṁ
gahitanti. Tattha ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā
paggayha kandanti chinnapādaṁ viya papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti
atikhippaṁ bhagavā parinibbuto atikhippaṁ sugato parinibbuto atikhippaṁ
cakkhumā loke antarahitoti. Ye pana te bhikkhū vītarāgā
te satā sampajānā adhivāsenti aniccā saṅkhārā taṁ kutettha
labbhāti.

[155] Tena kho pana samayena subhaddo nāma vuḍḍhapabbajito
tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti. Athakho subhaddo vuḍḍhapabbajito
te bhikkhū etadavoca alaṁ āvuso mā socittha mā paridevittha
sumuttā mayaṁ tena mahāsamaṇena upaddūtā ca homa idaṁ te 1
kappati idaṁ te na kappatīti idāni pana mayaṁ yaṁ icchissāma
taṁ karissāma yaṁ na icchissāma taṁ na karissāmāti. Athakho
1 votipi pāṭho.
[1]- Mahākassapo bhikkhū āmantesi alaṁ āvuso mā socittha mā
paridevittha na nu evaṁ 2 āvuso bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ
sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo
taṁ kutettha āvuso labbhā yantaṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ
taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti.

[156] Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsanhātā 3
ahatāni vatthāni nivatthā mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmāti
na sakkonti āḷimpetuṁ. Athakho kosinārakā mallā
āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ ko nu kho bhante anuruddha hetu
ko paccayo yenime cattāro mallapāmokkhā sīsanhātā ahatāni
vatthāni nivatthā mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmāti na
sakkonti āḷimpetunti. Aññathā kho vāsiṭṭhā devatānaṁ
adhippāyoti. Kathaṁ pana bhante devatānaṁ adhippāyoti. Devatānaṁ
kho vāsiṭṭhā adhippāyo ayaṁ āyasmā mahākassapo pāvāya
kusināraṁ addhānamaggapaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi
bhikkhusatehi na tāva bhagavato citako pajjalissati
yāvāyasmā mahākassapo bhagavato pāde sahatthā 4 vandissatīti.
Yathā bhante devatānaṁ adhippāyo tathā hotūti. Athakho āyasmā
mahākassapo yena kusinārāyaṁ 5 makuṭabandhanaṁ mallānaṁ cetiyaṁ yena
1 Ma. Yu. āyasmā. 2 Ma. Yu. etaṁ. 3 Sī. Yu. sīsaṁ nahātā.
4 Ma. Yu. sirasā. 5 Ma. kusinārā.
Bhagavato citako tenupasaṅkami upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā
añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā pādato
vivaritvā bhagavato pāde sirasā vandi. Tānipi kho pañca
bhikkhusatāni ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ
padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandiṁsu. Vandite [1]- panāyasmatā
mahākassapena tehi ca pañcahi bhikkhusatehi sayameva bhagavato
citako pajjali. Jhāyamānassa kho pana bhagavato sarīrassa yaṁ
ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā
lasikāti vā tassa neva chārikā paññāyittha na masi sarīrāneva
avasissiṁsu. Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa
neva chārikā paññāyati na masi evameva bhagavato sarīrassa
jhāyamānassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti
vā nhārūti vā lasikāti vā tassa neva chārikā paññāyittha
na masi sarīrāneva avasissiṁsu. Tesañca pañcannaṁ dussayugasatānaṁ
dve va dussāni ḍayhiṁsu yañca sabbābbhantarimaṁ yañca bāhiraṁ.
Daḍḍhe kho pana bhagavato sarīre antalikkhā udakadhārā pātubhavitvā
bhagavato citakaṁ nibbāpesi. Udakaṁ sālatopi abbhunnamitvā
bhagavato citakaṁ nibbāpesi. Kosinārakā 2 mallā sabbagandhodakena
bhagavato citakaṁ nibbāpesuṁ. Athakho kosinārakā mallā bhagavato
sarīrāni sattāhaṁ saṇṭhāgāre sattipañjaraṁ katvā dhanupākāraṁ
1 Ma. Yu. ca. 2 Ma. Yu. kosinārakāpi.
Parikkhipitvā naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariṁsu
garukariṁsu mānesuṁ pūjesuṁ.