[127] Dadato puññaṁ pavaḍḍhati
saṁyamato veraṁ na vīyati 1
kusalo va jahāti pāpakaṁ
rāgadosamohakkhayā nibbutoti 2 .
Catutthabhāṇavāraṁ.

[128] Athakho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi āyāmānanda
yena hiraññavatiyā nadiyā pārimantīraṁ yena kusinārā
upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamissāmāti. Evaṁ bhanteti
kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Athakho bhagavā
mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimantīraṁ
yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi iṅgha me tvaṁ ānanda
antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapehi kilantosmi
ānanda nipajjissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando
bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ
paññapesi. Athakho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi
1 Ma. Yu. na cīyati. 2 Po. parinibbuto. Ma. sanibbuto. Yu. sa nibbuto.
Pādena pādaṁ accādhāya sato sampajāno.

[129] Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā
honti akālapupphehi te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti
abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi mandāravapupphāni
antalikkhā papatanti tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti
abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi candanacuṇṇāni
antalikkhā sampatanti 1 tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti
abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi turiyāni antalikkhe
vajjanti 2 tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe
vattanti tathāgatassa pūjāya. Athakho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi sabbaphāliphullā kho ānanda yamakasālā akālapupphehi
[3]- Tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa
pūjāya dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti tāni
tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa
pūjāya dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti tāni
tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa
pūjāya dibbānipi turiyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya
dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya na
kho ānanda ettāvatā va tathāgato sakkato vā hoti garukato
vā mānito vā pūjito vā apacito vā yo kho ānanda
1 Ma. Yu. papatanti. 2 Yu. vajjenti. 3 Ma. te.
Bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammapaṭipanno
viharati sāmīcipaṭipanno anudhammacārī so tathāgataṁ
sakkaroti garukaroti māneti pūjeti [1]- paramāya pūjāya tasmātihānanda
dhammānudhammapaṭipannā viharissāma sāmīcipaṭipannā anudhammacārinoti
evañhi vo ānanda sikkhitabbanti.

[130] Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato
purato ṭhito hoti bhagavantaṁ vījamāno. Athakho bhagavā āyasmantaṁ
upavāṇaṁ apasādeti 2 apehi bhikkhu mā me purato aṭṭhāsīti.
Athakho āyasmato ānandassa etadahosi ayaṁ kho āyasmā
upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī
atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasādeti 3
apehi bhikkhu mā me purato aṭṭhāsīti ko nu kho hetu ko
paccayo yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasādeti apehi
bhikkhu mā me purato aṭṭhāsīti. Athakho āyasmā ānando
bhagavantaṁ etadavoca ayaṁ bhante āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ
bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī atha ca pana bhagavā
pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasādeti apehi bhikkhu
mā me purato aṭṭhāsīti ko nu kho bhante hetu ko paccayo
yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasādeti apehi bhikkhu mā me
purato aṭṭhāsīti. Yebhuyyena ānanda dasasu lokadhātūsu devatā
1 Ma. apaciyati. 2-3 Ma. apasāresi. Yu. apasādesi. ito paraṁ īdisameva.
Sannipatitā tathāgataṁ dassanāya yāvatā ānanda kusinārā upavattanaṁ
mallānaṁ sālavanaṁ samantato dvādasa yojanāni natthi so padeso
vālaggakoṭinituddanamattopi mahesakkhāhi devatāhi apphuṭo devatā
ānanda ujjhāyanti dūrā vatamhā āgatā tathāgataṁ dassanāya
kadāci karahaci tathāgato 1 loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho
ajjeva rattiyā pacchimayāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati
ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento na
mayaṁ labhāma pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyāti [2]-. Kathaṁbhūtā pana
bhante bhagavā devatā manasikarontīti 3 . Santānanda devatā
ākāse paṭhavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti bāhā paggayha
kandanti chinnapādaṁ 4 viya papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaṁ
bhagavā parinibbāyissati atikhippaṁ sugato parinibbāyissati atikhippaṁ
cakkhumā loke 5 antaradhāyissatīti santānanda devatā paṭhaviyā
paṭhavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti bāhā paggayha kandanti
chinnapādaṁ viya papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaṁ bhagavā
parinibbāyissati atikhippaṁ sugato parinibbāyissati atikhippaṁ cakkhumā
loke antaradhāyissatīti yā pana tā devatā vītarāgā tā
satā sampajānā adhivāsenti aniccā saṅkhārā taṁ kutettha
labbhāti.
1 Ma. Yu. tathāgatā --- sammāsambuddhā. 2 Yu. (devatā ānanda ujjhāyantīti .)
3 Ma. Yu. manasikarotīti. 4 Ma. Yu. chinnapātaṁ. ito paraṁ īdisameva.
5 Sī. Ma. Yu. cakkhuṁ loke. ito paraṁ īdisameva.

[131] Pubbe bhante disāsu vassaṁ vutthā bhikkhū āgacchanti
tathāgataṁ dassanāya te mayaṁ labhāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya
labhāma payirūpāsanāya bhagavato pana mayaṁ bhante accayena na
labhissāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya na labhissāma
payirūpāsanāyāti. Cattārīmāni ānanda saddhassa kulaputtassa
dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni. Katamāni cattāri. Idha tathāgato
jātoti ānanda saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ idha
tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti ānanda saddhassa
kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ idha tathāgatena 1 anuttaraṁ
dhammacakkaṁ pavattitanti ānanda saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ
saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā
parinibbutoti ānanda saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ
imāni kho ānanda cattāri saddhassa kulaputtassa dassanīyāni
saṁvejanīyāni ṭhānāni āgamissanti kho ānanda saddhā bhikkhū
bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo idha tathāgato jātotipi idha
tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhotipi idha tathāgatena 2
anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitantipi idha tathāgato anupādisesāya
nibbānadhātuyā parinibbutotipi ye hi keci ānanda cetiyacārikaṁ
āhiṇḍantā pasannacittā kālaṁ karissanti sabbe te kāyassa
bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissantīti.
1-2 Po. tathāgato ... pavattatīti.

[132] Kathaṁ mayaṁ bhante mātugāme paṭipajjāmāti. Adassanaṁ
ānandāti. Dassane bhagavā sati kathaṁ paṭipajjitabbanti. Anālāpo
ānandāti. Ālapante 1 bhante kathaṁ paṭipajjitabbanti. Sati ānanda
upaṭṭhāpetabbāti.

[133] Kathaṁ mayaṁ bhante tathāgatassa sarīre paṭipajjāmāti.
Abyāvaṭā tumhe ānanda hotha tathāgatassa sarīraṁ pūjāya iṅgha
tumhe ānanda sadatthe ghaṭatha sadatthe 2 anuyuñjatha sadatthe
appamattā ātāpino pahitattā viharatha santānanda
khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi tathāgate
abhippasannā te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantīti. Kathaṁ pana
bhante tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbanti. Yathā kho ānanda
rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti evaṁ tathāgatassa sarīre
paṭipajjitabbanti. Kathaṁ pana bhante rañño cakkavattissa sarīre
paṭipajjantīti. Rañño ānanda cakkavattissa sarīraṁ ahatena
vatthena veṭhenti ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena
veṭhenti vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti
etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīre 3
veṭhetvā ayasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā ayasāya
doṇiyā paṭikkujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa
sarīraṁ jhāpenti 4 cātummahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ
1 Po. Ma. Yu. ālapantena pana. 2 Yu. sadatthaṁ. 3 Ma. Yu.
sarīraṁ. 4 Po. jālenti.
Karonti evaṁ kho ānanda rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti
yathā kho ānanda rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti evaṁ
tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ cātummahāpathe tathāgatassa thūpo
kātabbo tattha ye te mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā
āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti
tesantaṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti.

[134] Cattārome ānanda thūpārahā. Katame cattāro.
Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho paccekasambuddho
thūpāraho tathāgatassa sāvako thūpāraho rājā cakkavatti thūpāraho 1 .
Kiñcānanda 2 atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho
thūpāraho. Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa thūpoti
ānanda bahū 3 janā cittaṁ pasādenti te tattha cittaṁ pasādetvā
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti idaṁ
kho ānanda atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho
thūpāraho. Kiñcānanda atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho.
Ayaṁ tassa paccekabuddhassa thūpoti ānanda bahū janā cittaṁ
pasādenti te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti idaṁ kho ānanda atthavasaṁ paṭicca
paccekasambuddho thūpāraho. Kiñcānanda atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa
1 Po. Ma. thūpārahoti. 2 Sī. katamācānanda. Yu. katamañcānanda.
ito paraṁ īdisameva. 3 Yu. bahujano ... pasādeti. ito paraṁ īdisameva.
Sāvako thūpāraho. Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
sāvakathūpoti ānanda bahū janā cittaṁ pasādenti te tattha
cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjanti idaṁ kho ānanda atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako
thūpāraho. Kiñcānanda atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavatti thūpāraho.
Ayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño thūpoti ānanda bahū janā cittaṁ
pasādenti te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti idaṁ kho ānanda atthavasaṁ paṭicca
rājā cakkavatti thūpāraho ime kho ānanda cattāro thūpārahāti.

[135] Athakho āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ
ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi ahañca vatamhi sekkho sakaraṇīyo
satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati yo mama anukampakoti. Athakho
bhagavā bhikkhū āmantesi kahaṁ nu kho bhikkhave ānandoti. Eso
bhante āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā
rodamāno ṭhito ahañca vatamhi sekkho sakaraṇīyo satthu
ca me parinibbānaṁ bhavissati yo mama anukampakoti. Athakho
bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi ehi tvaṁ bhikkhu mama
vacanena ānandaṁ āmantehi satthā taṁ āvuso ānanda
āmantetīti. Evaṁ bhanteti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā
yenāyasmā ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
Etadavoca satthā taṁ āvuso ānanda āmantetīti. Evamāvusoti
kho āyasmā ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca alaṁ
ānanda mā soci mā paridevi na nu evaṁ 1 ānanda mayā
paṭikacceva akkhātaṁ sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo
vinābhāvo aññathābhāvo taṁ kutettha [2]- labbhā yantaṁ jātaṁ bhūtaṁ
saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati
dīgharattaṁ kho te ānanda tathāgato paccupaṭṭhito mettena
kāyakammena hitena sukhena advayena appamāṇena mettena vacīkammena
hitena sukhena advayena appamāṇena mettena manokammena hitena
sukhena advayena appamāṇena katapuññosi tvaṁ ānanda padhānamanuyuñja
khippaṁ hohipi 3 anāsavoti. Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi
yepi te bhikkhave ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā
tesampi bhagavantānaṁ etaparamāyeva upaṭṭhākā ahesuṁ seyyathāpi
mayhaṁ ānando yepi te bhikkhave bhavissanti anāgatamaddhānaṁ
arahanto sammāsambuddhā tesampi bhagavantānaṁ etaparamāyeva
upaṭṭhākā bhavissanti seyyathāpi mayhaṁ ānando paṇḍito [4]-
bhikkhave ānando jānāti ayaṁ kālo tathāgataṁ dassanāya
upasaṅkamituṁ ayaṁ kālo bhikkhūnaṁ ayaṁ kālo bhikkhunīnaṁ ayaṁ kālo
1 Ma. Yu. etaṁ. 2 Po. Ma. Yu. ānanda. 3 Ma. Yu. hohisi. 4 Yu. kho.
Upāsakānaṁ ayaṁ kālo upāsikānaṁ ayaṁ kālo rañño rājamahāmattānaṁ
ayaṁ kālo titthiyānaṁ ayaṁ kālo titthiyasāvakānanti.

[136] Cattārome bhikkhave acchariyā abbhutadhammā 1 ānande.
Katame cattāro. Sace bhikkhave bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya
upasaṅkamati dassanena sā attamanā hoti tatra ce ānando
dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittā va
bhikkhave bhikkhuparisā hoti atha ānando tuṇhī hoti sace
bhikkhave bhikkhunīparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati dassanena sā
attamanā hoti tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi
sā attamanā hoti atittā va bhikkhave bhikkhunīparisā hoti
atha 2 ānando tuṇhī hoti sace bhikkhave upāsakaparisā ānandaṁ
dassanāya upasaṅkamati dassanena sā attamanā hoti tatra ce
ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittā va
bhikkhave upāsakaparisā hoti atha 3 ānando tuṇhī hoti sace
bhikkhave upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati dassanena
sā attamanā hoti tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi
sā attamanā hoti atittā va bhikkhave upāsikāparisā hoti
atha 4 ānando tuṇhī hoti ime kho bhikkhave cattāro acchariyā
abbhutadhammā 5 ānande. Cattārome bhikkhave acchariyā abbhutadhammā
raññe cakkavattimhi [6]- sace bhikkhave khattiyaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ
1-5 Ma. Yu. abbhutā dhammā. 2-3-4 Ma. athakho. sabbattha īdisameva.
6 Ma. katame cattāro.
Dassanāya upasaṅkamati dassanena sā attamanā hoti tatra ce
rājā cakkavatti bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittā va
bhikkhave khattiyaparisā hoti atha rājā cakkavatti tuṇhī hoti.
Sace bhikkhave brāhmaṇaparisā. Gahapatiparisā. Samaṇaparisā
rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati dassanena sā attamanā
hoti tatra ce rājā cakkavatti bhāsati bhāsitenapi sā attamanā
hoti atittā va bhikkhave samaṇaparisā hoti atha rājā cakkavatti
tuṇhī hotīti 1 evameva kho bhikkhave cattāro acchariyā
abbhutadhammā ānanda sace bhikkhave bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya
upasaṅkamati dassanena sā attamanā hoti tatra ce ānando
dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittā va bhikkhave
bhikkhuparisā hoti atha ānando tuṇhī hoti. Sace bhikkhave
bhikkhunīparisā. Upāsakaparisā. Upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya
upasaṅkamati dassanena sā attamanā hoti tatra ce ānando
dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittā va bhikkhave
upāsikāparisā hoti athakho ānando tuṇhī hoti ime kho
bhikkhave cattāro acchariyā abbhutadhammā ānandeti.