[97] Athakho āyasmato ānandassa etadahosi acchariyaṁ vata
bho abbhūtaṁ vata bho mahā vatāyaṁ bhūmicālo sumahā vatāyaṁ
bhūmicālo bhiṁsanako lomahaṁso 5 devadundabhiyo 6 ca phaliṁsu ko nu kho
hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti. Athakho
āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho
āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ
bhante mahā vatāyaṁ bhante bhūmicālo sumahā vatāyaṁ bhante
bhūmicālo bhiṁsanako lomahaṁso devadundabhiyo ca phaliṁsu ko nu kho
1 Ma. Yu. ossaji. 2 Yu. bhagavato. 3 Ma. salomahaṁso. 4 Yu. abhida.
5 ma Yu. salomahaṁso. ito paraṁ īdisameva. 6 Ma. Yu. devadundubhiyo. ito paraṁ
īdisameva.
Bhante hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti.

[98] Aṭṭha kho ime ānanda hetū aṭṭha paccayā mahato
bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha. Ayaṁ ānanda mahāpaṭhavī
udake patiṭṭhitā udakaṁ vāte patiṭṭhitaṁ vāto ākāsaṭṭho
hoti so kho ānanda samayo yaṁ mahāvātā vāyanti mahāvātā
vāyantā udakaṁ kampenti udakaṁ kampitaṁ paṭhaviṁ kampeti ayaṁ
paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
Puna caparaṁ ānanda samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā
cetovasippatto devo vā mahiddhiko mahānubhāvo tassa 1 parittā
paṭhavisaññā bhāvitā hoti appamāṇā āposaññā so imaṁ
paṭhaviṁ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti ayaṁ dutiyo
hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Puna
caparaṁ ānanda yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato
sampajāno mātu kucchiṁ okkamati tadāyaṁ paṭhavī kampati saṅkampati
sampakampati sampavedhati ayaṁ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato
bhūmicālassa pātubhāvāya. Puna caparaṁ ānanda yadā bodhisatto
sato sampajāno mātu kucchimhā nikkhamati tadāyaṁ paṭhavī kampati
saṅkampati sampakampati sampavedhati ayaṁ catuttho hetu catuttho
paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Puna caparaṁ ānanda
1 Sī. Yu. yassa.
Yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati tadāyaṁ
paṭhavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati ayaṁ pañcamo
hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Puna
caparaṁ ānanda yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattesi 1
tadāyaṁ paṭhavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati ayaṁ
chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
Puna caparaṁ ānanda yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ
ossajjati tadāyaṁ paṭhavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati
ayaṁ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa
pātubhāvāya. Puna caparaṁ ānanda yadā tathāgato anupādisesāya
nibbānadhātuyā parinibbāyati tadāyaṁ paṭhavī kampati saṅkampati
sampakampati sampavedhati ayaṁ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo
mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Ime kho ānanda aṭṭha hetū
aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti.

[99] Aṭṭha kho imā ānanda parisā. Katamā aṭṭha. Khattiyaparisā
brāhmaṇaparisā gahapatiparisā samaṇaparisā cātummahārājikaparisā
tāvatiṁsaparisā māraparisā brahmaparisā. Abhijānāmi kho
panāhaṁ ānanda anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitvā 2 . Tatrapi mayā
sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.
1 Ma. Yu. pavatteti. 2 upasaṅkamitātipi pāṭho.
Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṁ
vaṇṇo hoti yādisako tesaṁ saro hoti tādisako mayhaṁ saro
hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi
sampahaṁsemi bhāsamānañca maṁ na jānanti ko nu kho ayaṁ bhāsati devo
vā manusso vāti. Dhammiyā ca kathāya sandassetvā samādapetvā
samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi antarahitañca maṁ na
jānanti ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vāti.
Abhijānāmi kho panāhaṁ ānanda anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ .pe.
Gahapatiparisaṁ .pe. Samaṇaparisaṁ .pe. Cātummahārājikaparisaṁ .pe.
Tāvatiṁsaparisaṁ .pe. Māraparisaṁ .pe. Brahmaparisaṁ upasaṅkamitvā.
Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca
samāpajjitapubbā. Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti tādisako
mayhaṁ vaṇṇo hoti yādisako tesaṁ saro hoti tādisako
mayhaṁ saro hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi
samuttejemi sampahaṁsemi bhāsamānañca maṁ na jānanti ko nu
kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vāti. Dhammiyā ca kathāya
sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi
antarahitañca maṁ na jānanti ko nu kho ayaṁ antarahito
devo vā manusso vāti. Imā kho ānanda aṭṭha parisā.

[100] Aṭṭha kho imāni ānanda abhibhāyatanāni. Katamāni
Aṭṭha. Ajjhattaṁrūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati parittāni
suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī
hoti idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁrūpasaññī eko
bahiddhārūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni
abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ dutiyaṁ
abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti
evaṁsaññī hoti idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī
eko bahiddhārūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ catutthaṁ
abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni seyyathāpi nāma
ummāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ seyyathā 1 vā
pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ
nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ evameva ajjhattaṁarūpasaññī eko
bahiddhārūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ pañcamaṁ
abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni seyyathāpi nāma
kaṇṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ seyyathā
1 Ma. seyyathāpi. ito paraṁ īdisameva.
Vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ
pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ evameva ajjhattaṁarūpasaññī eko
bahiddhārūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ chaṭṭhaṁ
abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni
seyyathāpi nāma bandhujīvakaṁ pupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ
lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ
ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ
lohitakanibhāsaṁ evameva ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ sattamaṁ
abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni passati
odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni
seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā
odātanidassanā odātanibhāsā seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ
bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ
odātanibhāsaṁ evameva ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni
passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ aṭṭhamaṁ
Abhibhāyatanaṁ. Imāni kho ānanda aṭṭha abhibhāyatanāni.

[101] Aṭṭha kho ime ānanda vimokkhā. Katame aṭṭha.
Rūpī rūpāni passati ayaṁ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṁarūpasaññī
bahiddhārūpāni passati ayaṁ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto
hoti ayaṁ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ catuttho
vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ
viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ pañcamo
vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi
kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ chaṭṭho
vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ
upasampajja viharati ayaṁ sattamo vimokkho.
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ
upasampajja viharati ayaṁ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho ānanda
aṭṭha vimokkhā.

[102] Ekamidāhaṁ ānanda samayaṁ uruvelāyaṁ viharāmi najjā
nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Athakho
ānanda māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho ānanda māro pāpimā
Maṁ etadavoca parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavatoti evaṁ vutte ahaṁ ānanda
māraṁ pāpimantaṁ 1 etadavocaṁ na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi
yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā
bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti
paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti
uttānīkarissanti 2 uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ 3
niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti. Na tāvāhaṁ pāpima
parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā
vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā
sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā
ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti
vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena
suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti. Na
tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsakā na sāvakā
bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā
dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ
uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti
vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ
1 Yu. pāpimaṁ. 2 Yu. uttānikarissanti. ito paraṁ īdisameva.
3 Yu. suniggīhaṁ.
Sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
Na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsikā na sāvikā
bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā
dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ
uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti
vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ
sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.
Na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me idaṁ brahmacariyaṁ
iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva
devamanussehi suppakāsitanti. Idāneva 1 kho ānanda ajja pāvāle 2
cetiye māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho ānanda māro pāpimā
maṁ etadavoca parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me
bhikkhū na sāvakā bhavissanti. Yāva me bhikkhuniyo na sāvikā
bhavissanti. Yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti. Yāva
me upāsikā na sāvikā bhavissanti. Yāva me idaṁ brahmacariyaṁ [3]-
iddhañceva [4]- bhavissati phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva
devamanussehi suppakāsitanti. Etarahi kho pana bhante bhagavato
1 Yu. idāniceva kho. 2 Ma. Yu. cāpāle. ito paraṁ īdisameva. 3-4 Ma. Yu. na.
Brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva
devamanussehi suppakāsitaṁ parinibbātudāni bhante bhagavā
parinibbātu sugato parinibbānakālodāni bhante bhagavatoti. Evaṁ
vutte ahaṁ ānanda māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ appossukko
tvaṁ pāpima hohi na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati ito
tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatīti idāneva
kho ānanda ajja pāvāle cetiye tathāgatena satena sampajānena
āyusaṅkhāro ossaṭṭhoti. Evaṁ vutte āyasmā ānando bhagavantaṁ
etadavoca tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Alaṁdāni ānanda mā tathāgataṁ yāci
akālodāni ānanda tathāgataṁ yācanāyāti. Dutiyampi kho āyasmā
ānando .pe. Tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ
etadavoca tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti. Saddahasi tvaṁ ānanda tathāgatassa bodhinti.
Evaṁ bhante. Atha kiñcarahi tvaṁ ānanda tathāgataṁ yāvatatiyakaṁ
abhinippīḷesīti. Sammukhā me taṁ bhante bhagavato sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā 1 vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so
1 Yu. yānikatā. ito paraṁ īdisameva.
Ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā tathāgatassa
kho ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā
vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā ākaṅkhamāno ānanda
tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti. Saddahasi tvaṁ
ānandāti. Evaṁ bhante. Tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ
tuyhevetaṁ aparaddhaṁ yaṁ tvaṁ tathāgatena evaṁ oḷārike nimitte
kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ na
tathāgataṁ yāci tiṭṭhatu [1]- bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti sace tvaṁ ānanda tathāgataṁ yāceyyāsi dve va
te vācā tathāgato paṭikkhipeyya atha tatiyakaṁ adhivāseyya
tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

[103] Ekamidāhaṁ ānanda samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe
pabbate. Tatrāpi kho tāhaṁ ānanda āmantesiṁ ramaṇīyaṁ
ānanda rājagahaṁ ramaṇīyo [2]- gijjhakūṭo pabbato yassa kassaci
ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā
anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno kappaṁ vā
tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho ānanda cattāro
iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā
susamāraddhā so 3 ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṁ vā
1 Ma. bhante. 2 Ma. ānanda. 3 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti evampi kho tvaṁ ānanda tathāgatena
oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi
paṭivijjhituṁ na tathāgataṁ yāci tiṭṭhatu [1]- bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu
sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānanti sace tvaṁ ānanda tathāgataṁ
yāceyyāsi dve va te vācā tathāgato paṭikkhipeyya atha
tatiyakaṁ adhivāseyya tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ
aparaddhaṁ.

[104] Ekamidāhaṁ ānanda samayaṁ tattheva rājagahe viharāmi
gotamanigrodhe 2 .pe. Tattheva rājagahe viharāmi corappapāte.
Tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇaguhāyaṁ 3 . Tattheva
rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṁ. Tattheva rājagahe
viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre. Tattheva rājagahe viharāmi
tapodārāme. Tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe.
Tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane. Tattheva rājagahe viharāmi
maddakucchismiṁ migadāye. Tatrāpi kho tāhaṁ ānanda āmantesiṁ
ramaṇīyaṁ ānanda rājagahaṁ ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato ramaṇīyo
gotamanigrodho ramaṇīyo corappapāto ramaṇīyā vebhārapasse
sattapaṇṇaguhā ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā ramaṇīyo sītavane
sappasoṇḍikapabbhāro ramaṇīyo tapodārāmo ramaṇīyo
1 Ma. bhante. 2 Yu. nigordhārāme. 3 Ma. Yu. sattapaṇñīguhāyaṁ. ito paraṁ
īdisameva.
Veḷuvanakalandakanivāpo 1 ramaṇīyaṁ jīvakambavanaṁ ramaṇīyo maddakucchimigadāyo 2
yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā
yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno
kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho ānanda
cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā so 3 ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṁ vā
tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti evampi kho tvaṁ ānanda tathāgatena
oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi
paṭivijjhituṁ na tathāgataṁ yāci tiṭṭhatu bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu
sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānanti sace tvaṁ ānanda tathāgataṁ
yāceyyāsi dve va te vācā tathāgato paṭikkhipeyya atha
tatiyakaṁ adhivāseyya tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ
aparaddhaṁ.

[105] Ekamidāhaṁ ānanda samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi
udene cetiye. Tatrāpi kho tāhaṁ ānanda āmantesiṁ ramaṇīyā
ānanda vesālī ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ yassa kassaci ānanda
cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya
kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho ānanda cattāro iddhipādā
1 Ma. Yu. veḷuvane. 2 Ma. Yu. maddakucchismiṁ. 3 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā
so 1 ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya
kappāvasesaṁ vāti evampi kho tvaṁ ānanda tathāgatena oḷārike
nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ
na tathāgataṁ yāci tiṭṭhatu bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti sace tvaṁ ānanda tathāgataṁ yāceyyāsi dve
va te vācā tathāgato paṭikkhipeyya atha tatiyakaṁ adhivāseyya
tasmātihānanda tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

[106] Ekamidāhaṁ ānanda samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi
gotamake cetiye .pe. Idheva vesāliyaṁ viharāmi sattambe
cetiye. Idheva vesāliyaṁ viharāmi bahuputte cetiye. Idheva
vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye. Idāneva kho tāhaṁ ānanda
ajja pāvāle cetiye āmantesiṁ ramaṇīyā ānanda vesālī
ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sattambaṁ
cetiyaṁ ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
pāvālaṁ cetiyaṁ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so
ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa
kho ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. ito paraṁ īdisameva.
Vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno ānanda
tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti evampi kho
tvaṁ ānanda tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike
obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ na tathāgataṁ yāci tiṭṭhatu
bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti sace
tvaṁ ānanda tathāgataṁ yāceyyāsi dve va te vācā tathāgato
paṭikkhipeyya atha tatiyakaṁ adhivāseyya tasmātihānanda tuyhevetaṁ
dukkaṭaṁ tuyhevetaṁ aparaddhaṁ na nu evaṁ 1 ānanda mayā paṭikacceva 2
akkhātaṁ sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo
aññathābhāvo taṁ kutettha ānanda labbhā yantaṁ jātaṁ bhūtaṁ
saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Yaṁ kho panetaṁ ānanda tathāgatena cattaṁ vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ
paṭinissaṭṭhaṁ ossaṭṭho āyusaṅkhāro ekaṁsena vācā [3]- bhāsitā
na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati ito tiṇṇaṁ māsānaṁ
accayena tathāgato parinibbāyissatīti tañca 4 tathāgato jīvitahetu
puna paccāgamissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Āyāmānanda yena
mahāvanaṁ yena 5 kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmāti. Evaṁ
bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Athakho
1 Ma. etaṁ. 2 Sī. Yu. paṭigacceva. 3 Yu. bhagavatā. 4 Yu. taṁ vacanaṁ.
5 Yu. ayaṁ pāṭho natthi ito paraṁ īdisameva.
Bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena mahāvanaṁ yena
kūṭāgārasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi gaccha tvaṁ ānanda yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya
viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehīti. Evaṁ bhanteti
kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā 1 yāvatikā bhikkhū
vesāliṁ upanissāya viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ
sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā
ānando bhagavantaṁ etadavoca sannipatito bhante bhikkhusaṅgho
yassadāni bhante bhagavā kālaṁ maññatīti.