[87] Catunnaṁ ariyasaccānaṁ yathābhūtaṁ adassanā
saṁsaritaṁ 3 dīghamaddhānaṁ tāsu tāsveva jātisu.
Tāni etāni diṭṭhāni bhavanetti samūhatā
ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa natthidāni punabbhavoti.
1 Ma. Yu. dukkhasamudayaṁ. 2 Ma. Yu. dukkhanirodhaṁ. 3 Ma. Yu. saṁsitaṁ.

[88] Tatrapi sudaṁ bhagavā koṭigāme viharanto etadeva bahulaṁ
bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā
sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso samādhiparibhāvitā
paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā paññāparibhāvitaṁ cittaṁ
sammadeva āsavehi vimuccati seyyathīdaṁ kāmāsavā bhavāsavā
avijjāsavāti.

[89] Athakho bhagavā koṭigāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ
ānandaṁ āmantesi āyāmānanda yena nādikā 1 tenupasaṅkamissāmāti.
Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato
paccassosi. Athakho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena
nādikā tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā nādike viharati giñjakāvasathe.
Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca sāḷho
nāma bhante bhikkhu nādike kālakato tassa kā gati ko
abhisamparāyo nandā nāma bhante bhikkhunī nādike kālakatā
tassā kā gati ko abhisamparāyo sudatto nāma bhante
upāsako nādike kālakato tassa kā gati ko abhisamparāyo
sujātā nāma bhante upāsikā nādike kālakatā tassā kā
1 Sī. Ma. nātikā. ito paraṁ īdisameva.
Gati ko abhisamparāyo kakudho 1 nāma bhante upāsako nādike
kālakato tassa kā gati ko abhisamparāyo kāraḷimbho 2
nāma bhante upāsako .pe. Nikaṭo nāma bhante upāsako .pe.
Kaṭissaho nāma bhante upāsako .pe. Tuṭṭho nāma bhante
upāsako .pe. Santuṭṭho nāma bhante upāsako .pe. Bhaṭo 3
nāma bhante upāsako .pe. Subhaṭo 4 nāma bhante upāsako
nādike kālakato tassa kā gati ko abhisamparāyoti. Sāḷho
ānanda bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭhe va dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi
nandā ānanda bhikkhunī pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā
lokā sudatto ānanda upāsako tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā
dukkhassantaṁ karissati sujātā ānanda upāsikā tiṇṇaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā 5
kakudho ānanda upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā
lokā kāraḷimbho ānanda upāsako .pe. Nikaṭo ānanda
upāsako. Kaṭissaho ānanda upāsako. Tuṭṭho ānanda
1 Ma. kukkuṭo. 2 Sī. Yu. kāliṅgo. Ma. kāḷimbho. ito paraṁ īdisameva.
3 Sī. Ma. Yu. bhaddo. 4 Sī. Ma. Yu. subhaddo. 5 Ma. sambodhiparāyaṇā.
Upāsako. Santuṭṭho ānanda upāsako. Bhaṭo ānanda
upāsako. Subhaṭo ānanda upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ
saññojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo
tasmā lokā paropaññāsa 1 ānanda nādike upāsakā kālakatā
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha
parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā chādhikā 2 navuti ānanda
nādike upāsakā kālakatā tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā
dukkhassantaṁ karissanti dasātirekāni 3 ānanda pañcasatāni nādike
upāsakā kālakatā tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā sotāpannā
avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā anacchariyaṁ kho panetaṁ
ānanda yaṁ manussabhūto kālaṁ kareyya tasmiṁ tasmiṁ kho 4 kālakate
tathāgataṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ pucchissatha vihesāvesā 5
ānanda tathāgatassa tasmātihānanda dhammadāsaṁ nāma dhammapariyāyaṁ
desessāmi yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanā
va attānaṁ byākareyya khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni 6
khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto sotāpannohamasmi
avinipātadhammo niyato sambodhiparāyanoti katamo ca so ānanda
dhammādāso dhammapariyāyo yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno
attanā va attānaṁ byākareyya khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni
1 Ma. paropaññāsaṁ. 2 Ma. Yu. sādhikā. 3 Ma. Yu. sātirekāni.
4 Ma. tasmiṁ yeva kālaṁkate. Yu. ... ce. 5 Ma. vihesā hesā.
6 Yu. ... yoniyo. ito paraṁ īdisameva.
Khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto sotāpannohamasmi
avinipātadhammo niyato sambodhiparāyanoti idhānanda ariyasāvako
buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā
arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti dhamme
aveccappasādena samannāgato hoti svākkhāto bhagavatā dhammo
sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ veditabbo
viññūhīti saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti supaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅgho ujupaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho
ñāyapaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcipaṭipanno bhagavato
sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa
bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo
añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti ariyakantehi sīlehi
samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi
bhujissehi viññūpasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi ayaṁ
kho ānanda dhammādāso dhammapariyāyo yena samannāgato
ariyasāvako ākaṅkhamāno attanā va attānaṁ byākareyya
khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto
sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyanoti.
Tatrapi sudaṁ bhagavā nādike viharanto giñjakāvasathe etadeva
bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti iti sīlaṁ iti samādhi iti
paññā sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso
samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā paññāparibhāvitaṁ
cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati seyyathīdaṁ kāmāsavā bhavāsavā
avijjāsavāti.

[90] Athakho bhagavā nādike yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ
ānandaṁ āmantesi āyāmānanda yena vesālī tenupasaṅkamissāmāti.
Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato
paccassosi. Athakho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena
vesālī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati
ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi sato bhikkhave
bhikkhu vihareyya sampajāno ayaṁ te 1 amhākaṁ anusāsanī. Kathañca
bhikkhave bhikkhu sato hoti. Idha bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Vedanāsu. Citte. Dhammesu dhammānupassī viharati
ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sato hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu
sampajāno hoti. Idha bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante
sampajānakārī hoti ālokite vilokite sampajānakārī hoti
1 Ma. Yu. vo. ito paraṁ īdisameva.
Sammiñjite pasārite sampajānakārī hoti saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe
sampajānakārī hoti asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī
hoti uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti gate ṭhite
nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sampajāno hoti. Sato bhikkhave bhikkhu
vihareyya sampajāno ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanīti.

[91] Assosi kho ambapālī gaṇikā bhagavā kira vesāliṁ
anuppatto vesāliyaṁ viharati mayhaṁ ambavaneti. Athakho ambapālī
gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ
abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyāsi yena
sako ārāmo tena pāyāsi yāvatikā yānassa bhūmi yānena
gantvā yānā paccorohitvā pattikā 1 yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho ambapāliṁ gaṇikaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi
samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Athakho ambapālī gaṇikā
bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā
bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu me bhante bhagavā svātanāya bhattaṁ
saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Athakho
ambapālī gaṇikā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
1 Ma. Yu. pattikāva.

[92] Assosuṁ kho vesālikā licchavī bhagavā kira vesāliṁ
anuppatto vesāliyaṁ viharati ambapālivaneti. Athakho te licchavī
bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā
bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyiṁsu. Tatra ekacce licchavī
nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā ekacce licchavī
pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā ekacce licchavī
lohitakā 1 honti lohitakavaṇṇā lohitakavatthā lohitakālaṅkārā
ekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā
odātālaṅkārā. Athakho ambapālī gaṇikā daharānaṁ daharānaṁ
licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yuggena yuggaṁ 2 paṭivaṭṭesi.
Athakho te licchavī ambapāliṁ gaṇikaṁ etadavocuṁ kiṁ je ambapāli
daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yuggena
yuggaṁ paṭivaṭṭesīti. Tathā hi pana me ayyaputtā bhagavā nimantito
svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Dehi je ambapāli
etaṁ bhattaṁ satasahassenāti. Sace hi 3 me ayyaputtā vesāliṁ
sāhāraṁ dassatha evaṁpi mahantaṁ 4 bhattaṁ na dassāmīti. Athakho
te licchavī aṅgulī poṭhesuṁ 5 jitamhā vata bho ambapālikāya
vañcitamhā 6 vata bho ambapālikāyāti 7 . Athakho te licchavī
1 lohitā ... lohitālaṅkārā 2 yuropiyavinayapotthakeyeva īsāya īsaṁ cakkena cakkaṁ
yuggena yuggaṁ akkhena akkhanti pālikkamo dissati. 3 Ma. Yu. pi. 4 Ma. evamahaṁ
taṁ 5 Ma. aṅguliṁ phoṭesuṁ. ito paraṁ īdisameva. 6 Sī. Yu. parājitamhā.
7 Ma. ambakāyāti.
Yena ambapālivanaṁ tena pāyiṁsu. Addasā kho bhagavā te
licchavī dūrato va āgacchante disvāna bhikkhū āmantesi yesaṁ
bhikkhave bhikkhūnaṁ devā tāvatiṁsā adiṭṭhapubbā oloketha bhikkhave
licchaviparisaṁ avaloketha 1 bhikkhave licchaviparisaṁ upasaṁharatha bhikkhave
licchaviparisaṁ tāvatiṁsasadisanti. Athakho te licchavī yāvatikā yānassa
bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikā va yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho te licchavī bhagavā dhammiyā
kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Athakho te
licchavī bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā
sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavocuṁ adhivāsetu no bhante bhagavā
svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti [2]-. Adhivāsitaṁ 3 kho me licchavī
svātanāya ambapāligaṇikāya bhattanti 4 . Athakho te licchavī aṅgulī
poṭhesuṁ jitamhā vata bho ambapālikāya vañcitamhā vata bho
ambapālikāyāti. Athakho te licchavī bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
pakkamiṁsu. Athakho ambapālī gaṇikā tassā rattiyā accayena
sake ārāme paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato
1 Ma. apaloketha. 2 Ma. athakho bhagavā te licchavī etadavoca. 3 Sī. Ma. Yu.
adhivuttaṁ. 4 yuropiyavinayapotthake pana adhivutthomhi licchavī svātanāya gaṇikāya
bhattantīti pālikkamo dissati.
Kālaṁ ārocāpesi kālo bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Athakho
bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaraṁ ādāya saddhiṁ
bhikkhusaṅghena yena ambapāligaṇikāya parivesanaṁ 1 tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Athakho ambapālī gaṇikā
buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā
santappesi sampavāresi. Athakho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ
bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnā kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ
etadavoca imāhaṁ bhante ārāmaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa
dammīti. Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṁ. Athakho bhagavā ambapāliṁ
gaṇikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā
sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Tatra 2 sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ
viharanto ambapālivane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti
iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā sīlaparibhāvito samādhi
mahapphalo hoti mahānisaṁso samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā
hoti mahānisaṁsā paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati
seyyathīdaṁ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavāti.

[93] Athakho bhagavā ambapālivane yathābhirantaṁ viharitvā
āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi āyāmānanda yena
veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmāti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā
1 Yu. parivesanā. 2 Ma. Yu. tatrapi. 3 Yu. beluvagāmako.
Ānando bhagavato paccassosi. Athakho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena
saddhiṁ yena veḷuvagāmako tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā
veḷuvagāmake viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi etha
tumhe bhikkhave samantā vesāliṁ yathāmittaṁ 1 yathāsandiṭṭhaṁ
yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchatha ahaṁ pana idheva veḷuvagāmake vassaṁ
upagacchāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paṭissuṇitvā
samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchuṁ 3 .
Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchi. Athakho bhagavato
vassūpagatassa kharo ābādho uppajji bāḷhā vedanā vattanti
maraṇantikā. Tatra 4 sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi
avihaññamāno. Athakho bhagavato etadahosi na kho me taṁ
paṭirūpaṁ yohaṁ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṁ
parinibbāyeyyaṁ yannūnāhaṁ imaṁ ābādhaṁ viriyena paṭippaṇāmetvā
jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihareyyanti. Athakho bhagavā taṁ ābādhaṁ
viriyena paṭippaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihāsi. Athakho
bhagavato so ābādho paṭippassambhi. Athakho bhagavā gilānā
vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamma vihārappacchāyāyaṁ
paññatte āsane nisīdi. Athakho āyasmā ānando yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
1 Sī. yathākhittaṁ. 2 Ma. Yu. upetha. 3 Ma. upagacchiṁsu. 4 Yu. tā.
5 Yu. adhivāseti.
Ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ
etadavoca diṭṭhā [1]- bhante bhagavato phāsu diṭṭhaṁ [2]- bhante bhagavato
khamanīyaṁ apica me bhante madhurakajāto viya kāyo disāpi me
na pakkhāyanti dhammāpi maṁ na paṭibhanti bhagavato gelaññena
apica me bhante ahosi kācideva assāsamattā na tāva bhagavā
parinibbāyissati na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva
udāharatīti. Kiṁ panānanda bhikkhusaṅgho mayi paccāsiṁsati 3 desito
ānanda mayā dhammo anantaraṁ abāhiraṁ karitvā natthānanda
tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi yassa nūna ānanda evamassa
ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmīti vā mamuddesiko bhikkhusaṅghoti vā
so nūna ānanda bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāhareyya.
Tathāgatassa kho ānanda na evaṁ hoti ahaṁ kho bhikkhusaṅghaṁ
pariharissāmīti vā mamuddesiko bhikkhusaṅghoti vā. Sakiṁ ānanda
tathāgato bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharissati. Ahaṁ kho
panānanda etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto
asītiko me vayo vattati. Seyyathāpi ānanda jarasakaṭaṁ 4
veḷumissakena 5 yāpeti evameva kho ānanda veḷumissakena maññe
tathāgatassa kāyo yāpeti. Yasmiṁ ānanda samaye tathāgato
sabbanimittānaṁ amanasikārā ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ
cetosamādhiṁ upasampajja viharati phāsutaro ānanda tasmiṁ samaye
1 Ma. diṭṭho me. Yu. diṭṭhā me. 2 Ma. Yu. me. 3 Ma. paccāsīsati.
4 Ma. jajjarasakaṭaṁ. 5 Ma. vekhamissakena. Yu. vegha .... ito paraṁ īdisameva.
Tathāgatassa kāyo hoti. Tasmātihānanda attadīpā viharatha
attasaraṇā anaññasaraṇā dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
Kathañca ānanda bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo
dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Idhānanda bhikkhu kāye
kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu. Citte. Dhammesu dhammānupassī viharati
ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Evaṁ
kho ānanda bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo
dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci ānanda
etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā
anaññasaraṇā dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā tamatagge
me te ānanda bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmāti.
Mahāparinibbāne gāmakaṇḍaṁ samattaṁ.
Dutiyabhāṇavāraṁ.

[94] Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
vesāliṁ piṇḍāya pāvisi vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ
piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi gaṇhāhi
ānanda nisīdanaṁ yena pāvālaṁ 1 cetiyaṁ tenupasaṅkamissāma
divāvihārāyāti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato
paṭissuṇitvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
1 Ma. Yu. cāpālaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Athakho bhagavā yena pāvālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ
ānandaṁ bhagavā etadavoca ramaṇīyā ānanda vesālī ramaṇīyaṁ
udenaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ
ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
pāvālaṁ cetiyaṁ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so
ākaṅkhamāno ānanda kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā
tathāgatassa kho ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā
yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno
ānanda tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti. Evaṁpi
kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne
oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ na bhagavantaṁ
yāci tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto. Dutiyampi
kho bhagavā .pe. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi ramaṇīyā ānanda vesālī ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ
ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
1 Yu. sattambakaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Bahuputtaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ pāvālaṁ
cetiyaṁ yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so
ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā tathāgatassa
kho ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā
vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno
ānanda tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti. Evaṁpi
kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne
oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ na bhagavantaṁ
yāci tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ
bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya
devamanussānanti yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto. Athakho
bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi gaccha tvaṁ ānanda
yassadāni kālaṁ maññasīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando
bhagavato paṭissuṇitvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ
katvā avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

[95] Athakho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ etadavoca
parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni
Bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante bhagavatā
vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū
na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā
dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ
uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti
vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ
sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantīti
etarahi kho pana bhante bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā
visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti
paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
desenti parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me
bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā
dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo
sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti paññapessanti
paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
Desessantīti etarahi kho pana bhante bhikkhuniyo bhagavato sāvikā
viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā
sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti
desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti
uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ
dhammaṁ desenti parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu
sugato parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā
bhante bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi
yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā
bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino
sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti
paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti
uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā
sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantīti etarahi kho pana bhante
upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā
dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino
sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti
paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ parappavādaṁ
sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti
parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni
Bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante bhagavatā
vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsikā
na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā
dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ
uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti
vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ
sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantīti
etarahi kho pana bhante upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā
visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti
paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
desenti parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me
idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ
puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti etarahi kho pana
bhante bhagavato idaṁ brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ
bahujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ parinibbātudāni
bhante bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni bhante
Bhagavatoti. Evaṁ vutte bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca
appossukko tvaṁ pāpima hohi na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ
bhavissati ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatīti.
Athakho bhagavā pāvālacetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ
ossajji 1 . Ossaṭṭhe ca bhagavatā 2 āyusaṅkhāre mahā bhūmicālo
ahosi bhiṁsanako lomahaṁso 3 devadundabhiyo ca phaliṁsu. Athakho bhagavā
etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi

[96] Tulamatulañca sambhavaṁ
bhavasaṅkhāramavassajji muni
ajjhattarato samāhito
abhindi 4 kavacamivattasambhavanti.