[47] Athakho [5]- bhikkhave mahābrahmā katāvakāso khomhi
vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyāti
vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ
katvā tattheva antaradhāyi.

[48] Athakho bhikkhave vipassissa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa etadahosi kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ
ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatīti. Athakho bhikkhave vipassissa
bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi ayaṁ kho khaṇḍo ca
rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti
paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṁ apparajakkhajātikā yannūnāhaṁ
khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṁ dhammaṁ
1 Ma. Yu. vicara. 2 Ma. desassu. 3 Ma. Yu. athakho. 4 Ma. Yu. tesaṁ.
5 Ma. Yu. so.
Deseyyaṁ te imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissantīti. Athakho
bhikkhave vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho seyyathāpi nāma
balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ
sammiñjeyya evameva bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā
rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi. Athakho bhikkhave vipassī bhagavā
arahaṁ sammāsambuddho migadāyapālaṁ 1 āmantesi ehi tvaṁ samma
migadāyapāla bandhumatiṁ rājadhāniṁ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṁ
tissañca purohitaputtaṁ evaṁ vadehi vipassī [2]- bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati
so tumhākaṁ dassanakāmoti. Evaṁ bhanteti kho bhikkhave migadāyapālo
vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṁ
rājadhāniṁ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṁ tissañca purohitaputtaṁ
etadavoca vipassī [3]- bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ
anuppatto kheme migadāye viharati so tumhākaṁ dassanakāmoti.
Athakho bhikkhave khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto
bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā
bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyiṁsu yena khemo
migadāyo tena pāyiṁsu yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā
yānā paccorohitvā pattikā 4 yena vipassī bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ
1 Ma. Yu. dāyapālaṁ. ito paraṁ īdisameva. 2-3 Ma. Yu. bhante. 4 Ma. Yu. pattikāva.
Arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ vipassī
bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ dānakathaṁ
sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme 1
ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte
muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte atha yā buddhānaṁ
sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ
maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhavatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ
paṭiggaṇheyya evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca
purohitaputtassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi
yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti. Te diṭṭhadhammā
pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā
vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane vipassiṁ
bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ abhikkantaṁ bhante
abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya
paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya
andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhanti
evameva bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito ete mayaṁ
bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca labheyyāma mayaṁ bhante
bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyāma upasampadanti. Alatthuṁ
1 nikkhametipi pāṭho.
Kho bhikkhave khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto
vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ
alatthuṁ upasampadaṁ. Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme 1 ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya
sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ
nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.

[49] Assosi kho bhikkhave bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo
caturāsītipāṇasahassāni vipassī kira bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
bandhumatiṁ rājadhāniṁ anuppatto kheme migadāye viharati khaṇḍo ca
kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa santike kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni
acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitāti. Sutvāna nesaṁ
etadahosi na hi nūna so orako dhammavinayo na sā orikā 2
pabbajjā yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajitā khaṇḍo ca hi nāma rājaputto tisso ca
purohitaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti kimaṅgaṁ pana na 3 mayanti ca
1 Ma. Yu. nibbāne. 2 Ma. Yu. orakā. 3 Po. Ma. nasaddo natthi.
Athakho so bhikkhave mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā
rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā
arahaṁ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ
arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ vipassī
bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ dānakathaṁ
sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme
ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte
vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā
dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi
nāma suddhavatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya evameva
tesaṁ caturāsītipāṇasahassānaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ
udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti. Te
diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā
vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane
vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ abhikkantaṁ
bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā
ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhanti evameva bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito
ete mayaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca
Labheyyāma mayaṁ bhante bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyāma
upasampadanti. Alatthuṁ kho bhikkhave tāni caturāsītipāṇasahassāni
vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ
alatthuṁ upasampadaṁ. Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nibbāne 1 ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya
sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ
nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.

[50] Assosuṁ kho bhikkhave tāni [2]- caturāsītipabbajitasahassāni
vipassī kira bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bandhumatiṁ rājadhāniṁ
anuppatto kheme migadāye viharati dhammañca kira desetīti.
Athakho bhikkhave tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī
rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā vipassiṁ bhagavantaṁ
arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ
vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho anupubbīkathaṁ kathesi seyyathīdaṁ
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ
nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte
1 nekkhammetipi pāṭhena bhavitabbaṁ. 2 Ma. Yu. purimāni.
Muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte atha yā buddhānaṁ
sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.
Seyyathāpi nāma suddhavatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya
evameva tesaṁ caturāsītipabbajitasahassānaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ
vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ
nirodhadhammanti. Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā
tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā
satthu sāsane vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavocuṁ
abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi [1]- bhante nikkujjitaṁ
vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhanti evameva bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito
ete mayaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca
labheyyāma mayaṁ bhante bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyāma
upasampadanti. Alatthuṁ kho bhikkhave tāni caturāsītipabbajitasahassāni
vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṁ
alatthuṁ upasampadaṁ. Te vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi
saṅkhārānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme 2 ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Tesaṁ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya
1 Po. Ma. nāma. 2 Ma. Yu. nibbāne.
Sandassiyamānānaṁ samādapiyamānānaṁ samuttejiyamānānaṁ sampahaṁsiyamānānaṁ
nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.

[51] Tena kho pana 1 samayena bandhumatiyā rājadhāniyā
mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ. Athakho bhikkhave
vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa
paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi mahā kho etarahi
bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ
yannūnāhaṁ bhikkhū anujāneyyaṁ caratha bhikkhave cārikaṁ bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ
mā ekena dve agamittha desetha bhikkhave dhammaṁ ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha sattā apparajakkhajātikā
assavanatā dhammassa parihāyanti bhavissanti dhammassa aññātāro
apica channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī
upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti. Athakho bhikkhave aññataro
mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā
cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ
vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva
brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
1 Sī. Ma. Yu. tena kho pana bhikkhave.
Purato pāturahosi. Athakho so bhikkhave mahābrahmā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ
karitvā yena vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho tenañjalimpaṇāmetvā
vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ etadavoca
evametaṁ bhagavā evametaṁ sugata mahā kho bhante etarahi
bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ
anujānātu bhante bhagavā bhikkhū caratha bhikkhave cārikaṁ bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ
mā ekena dve agamittha desetha bhikkhave dhammaṁ ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha sattā apparajakkhajātikā
assavanatā dhammassa parihāyanti bhavissanti dhammassa
aññātāro 1 apica bhante mayaṁ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṁ
channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamissanti
pātimokkhuddesāyāti. Idamavoca bhikkhave so mahābrahmā idaṁ
vatvā vipassiṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ
katvā tattheva antaradhāyi.

[52] Athakho bhikkhave vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
sāyaṇhasamaye 2 paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi idha mayhaṁ
bhikkhave rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi
mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati
1 Ma. aññātāroti. 2 Ma. sāyaṇhasamayaṁ.
Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ yannūnāhaṁ bhikkhū anujāneyyaṁ caratha
bhikkhave cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānaṁ mā ekena dve agamittha desetha
bhikkhave dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ
sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha
sattā apparajakkhajātikā assavanatā dhammassa parihāyanti bhavissanti
dhammassa aññātāro apica channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena
bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti athakho
bhikkhave aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya
pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva brahmaloke antarahito
mama purato pāturahosi athakho so bhikkhave mahābrahmā ekaṁsaṁ
uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjalimpaṇāmetvā maṁ etadavoca
evametaṁ bhagavā evametaṁ sugata mahā kho bhante etarahi bhikkhusaṅgho
bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ
anujānātu bhante bhagavā bhikkhū caratha bhikkhave cārikaṁ bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ
mā ekena dve agamittha desetha bhikkhave dhammaṁ ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha sattā apparajakkhajātikā
Assavanatā dhammassa parihāyanti bhavissanti dhammassa
aññātāro 1 apica bhante mayaṁ tathā karissāma yathā bhikkhū
channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamissanti
pātimokkhuddesāyāti idamavoca bhikkhave so mahābrahmā idaṁ
vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyi.
Anujānāmi bhikkhave caratha cārikaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya
atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ mā ekena dve
agamittha desetha bhikkhave dhammaṁ ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kelaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ
brahmacariyaṁ pakāsetha santīdha sattā apparajakkhajātikā assavanatā
dhammassa parihāyanti bhavissanti dhammassa aññātāro apica 2
mayaṁ tathā karissāma yathā channaṁ channaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī
rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti. Athakho [3]- bhikkhave
bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṁ pakkamiṁsu.

[53] Tena kho pana samayena jambūdīpe caturāsītiāvāsasahassāni
honti. Ekamhi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṁ nikkhantaṁ
kho mārisā ekavassaṁ pañcidāni vassāni sesāni pañcannaṁ
vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti.
Dvīsu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṁ
1 Ma. aññātāroti. 2 Po. apica bhante mayaṁ. Ma. Yu. apica bhikkhave channaṁ
channaṁ .... mayaṁ tathā karissāma yathāti pāṭhā pana natthi. ito paraṁ yāva
pātimokkhuddesāyātīti atireka pādhā bhavitabbaṁ. 3 Yu. te.
Nikkhantāni kho mārisā dve vassāni cattārīdāni vassāni sesāni
catunnaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā
pātimokkhuddesāyāti. Tīsu vassesu nikkhantesu devatā
saddamanussāvesuṁ nikkhantāni kho mārisā tīṇi vassāni tīṇīdāni
vassāni sesāni tiṇṇaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī rājadhānī
upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti. Catūsu vassesu nikkhantesu
devatā saddamanussāvesuṁ nikkhantāni kho mārisā cattāri vassāni
dvedāni vassāni sesāni dvinnaṁ vassānaṁ accayena bandhumatī
rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti. Pañcasu vassesu
nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṁ nikkhantāni kho mārisā pañca
vassāni ekaṁdāni vassaṁ sesaṁ ekassa vassassa accayena bandhumatī
rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti. Chasu vassesu
nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṁ nikkhantāni kho mārisā
chabbassāni samayodāni bandhumatī 1 rājadhānī upasaṅkamitabbā
pātimokkhuddesāyāti. Athakho te bhikkhave bhikkhū appekacce
sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṁ 2 iddhānubhāvena ekāheneva
bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamiṁsu pātimokkhuddesāyāti.

[54] Tatra sudaṁ bhikkhave vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
bhikkhusaṅghe evaṁ pātimokkhaṁ uddissati 3
1 Ma. Yu. bandhumatiṁ rājadhāniṁ upasaṅkamituṁ. 2 Yu. devānaṁ. 3 Ma. Yu. uddisati.
Khantī paramaṁ tapo tītikkhā
nibbānaṁ paramaṁ vadanti buddhā
na hi pabbajito parūpaghātī
[1]- Samaṇo hoti paraṁ viheṭhayanto.
Sabbapāpassa akaraṇaṁ kusalassūpasampadā
sacittapariyodapanaṁ etaṁ buddhānasāsanaṁ.
Anūpavādo anūpaghāto pātimokkhe ca saṁvaro
mattaññutā ca bhattasmiṁ pantañca sayanāsanaṁ
adhicitte ca āyogo etaṁ buddhānasāsananti.

[55] Ekamidāhaṁ bhikkhave samayaṁ ukkaṭṭhāyaṁ viharāmi subhavane 2
sālarājamūle. Tassa mayhaṁ bhikkhave rahogatassa paṭisallīnassa
evaṁ cetaso parivitakko udapādi na kho so suddhāvāso 3
sulabharūpo yo mayā anāvutthapubbo 4 iminā dīghena addhunā
aññatra suddhāvāsehi devehi yannūnāhaṁ yena suddhāvāsā
devā tena upasaṅkameyyanti. Athakhohaṁ bhikkhave seyyathāpi
nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ
vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva ukkaṭṭhāyaṁ subhavane sālarājamūle
antarahito avihesu devesu pāturahosiṁ. Tasmiṁyeva kho bhikkhave
devanikāye anekāni 5 devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṁ
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
1 Ma. na. 2 Ma. Yu. subhagavane. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. Yu. sattāvāso.
4 Ma. anajjhāvutthapubbo. 5 Ma. Yu. anekāni devatāsahassānīti pāṭhadvayaṁ natthi.
Ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṁ etadavocuṁ ito
so mārisa 1 ekanavuto kappo yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
loke udapādi vipassī mārisa 2 bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
khattiyo jātiyā ahosi khattiyakule udapādi vipassī
mārisa bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi
vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni
āyuppamāṇaṁ ahosi vipassī mārisa bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho vipassissa mārisa
bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ
ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ vipassissa mārisa bhagavato arahato
sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ eko
sāvakānaṁ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ eko sāvakānaṁ
sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi
asītibhikkhusahassāni 3 vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva
khīṇāsavānaṁ vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko vipassissa
mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā
pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janettī bandhumassa
rañño bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi vipassissa
1 Po. Ma. mārisā ekanavutikappe. Yu. ekanavute kappe. ito paraṁ īdisameva.
2 Ma. sabbattha mārisā. 3 Yu. asītibhikkhusatasahassani.
Mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi
evaṁ pabbajjā evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ dhammacakkappavattanaṁ
te mayaṁ mārisa vipassimhi bhagavati brahmacariyaṁ
caritvā kāmesu kāmachandaṁ virājetvā idhūpapannāti. Tasmiṁyeva kho
bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni [1]-
yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ
aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṁ etadavocuṁ
ito 2 so mārisa ekatiṁso kappo yaṁ sikhī bhagavā .pe. Te mayaṁ
mārisa sikhimhi bhagavati .pe. Tasmiṁyeva kho mārisa ekatiṁse
kappe vessabhū bhagavā .pe. Te mayaṁ mārisa vessabhumhi bhagavati
.pe. Imasmiṁyeva kho mārisa bhaddakappe kakusandho. Konāgamano.
Kassapo bhagavā .pe. Te mayaṁ mārisa kakusandhamhi. Konāgamanamhi.
Kassapamhi bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmachandaṁ virājetvā
idhūpapannāti. Tasmiṁyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni
anekāni devatāsahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave
tā devatā maṁ etadavocuṁ imasmiṁyeva kho mārisa bhaddakappe
bhagavā etarahi arahaṁ sammāsambuddho loke uppanno bhagavā
mārisa khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno bhagavā mārisa
gotamo gottena bhagavato mārisa appakaṁ āyuppamāṇaṁ parittaṁ
1 Ma. anekāni devatāsatasahassāni. ito paraṁ īdisameva. 2 Ma. Yu. ito so
mārisa .pe. etadavocunti ime pāṭhā natthi.
Lahukaṁ 1 yo ciraṁ jīvati so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo bhagavā
mārisa assatthassa mūle abhisambuddho bhagavato mārisa sārīputtamoggallānaṁ 2
nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ bhagavato
mārisa eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni
bhagavato mārisa ayaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva
khīṇāsavānaṁ bhagavato mārisa ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko
ahosi aggupaṭṭhāko bhagavato mārisa suddhodano nāma rājā
pitā māyā nāma devī mātā janettī kapilavatthunagaraṁ rājadhānī
ahosi bhagavato mārisa evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi evaṁ pabbajjā
evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ dhammacakkappavattanaṁ te mayaṁ
mārisa bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmachandaṁ virājetvā
idhūpapannāti. Athakhohaṁ bhikkhave avihehi devehi saddhiṁ yena
atappā devā tenupasaṅkamiṁ. Athakhohaṁ bhikkhave avihehi ca devehi
atappehi ca devehi saddhiṁ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṁ.
Athakhohaṁ bhikkhave avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca
devehi saddhiṁ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṁ. Athakhohaṁ bhikkhave
avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca
devehi saddhiṁ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṁ. Tasmiṁyeva kho
bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni
yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ
1 Ma. Yu. lahusaṁ. 2 Yu. ... moggallānā.
Aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṁ etadavocuṁ ito
so mārisa ekanavuto kappo yaṁ vipassī bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
loke udapādi. Vipassī mārisa bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
khattiyo jātiyā ahosi khattiyakule udapādi vipassī
mārisa bhagavā arahaṁ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi
vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni
āyuppamāṇaṁ ahosi vipassī mārisa bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
pāṭaliyā mūle abhisambuddho vipassissa mārisa bhagavato
arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṁ nāma sāvakayugaṁ ahosi aggaṁ
bhaddayugaṁ vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ eko sāvakānaṁ sannipāto
ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi
bhikkhusatasahassaṁ eko sāvakānaṁ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni
vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ime tayo sāvakānaṁ sannipātā ahesuṁ sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ
vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma
bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko vipassissa mārisa bhagavato
arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi
bandhumatī nāma devī mātā ahosi janettī bandhumassa rañño
bandhumatī nāma nagaraṁ rājadhānī ahosi vipassissa mārisa bhagavato
Arahato sammāsambuddhassa evaṁ abhinikkhamanaṁ ahosi evaṁ pabbajjā
evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ dhammacakkappavattanaṁ te
mayaṁ mārisa vipassimhi bhagavati brahmacariyaṁ caritvā kāmesu kāmachandaṁ
virājetvā idhūpapannāti. Tasmiṁyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni
devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā
kho bhikkhave tā devatā maṁ etadavocuṁ ito so mārisa ekatiṁso
kappo yaṁ sikhī bhagavā .pe. Te mayaṁ mārisa sikhimhi bhagavati .pe.
Tasmiṁyeva kho mārisa ekatiṁse kappe vessabhū bhagavā .pe. Te mayaṁ
mārisa vessabhumhi bhagavati .pe. Imasmiṁyeva kho mārisa bhaddakappe
kakusandho. Konāgamano. Kassapo bhagavā .pe. Te mayaṁ
mārisa kakusandhamhi. Konāgamanamhi. Kassapamhi bhagavati brahmacariyaṁ
caritvā kāmesu kāmachandaṁ virājetvā idhūpapannāti. Tasmiṁyeva
kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni
yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṁ
etadavocuṁ imasmiṁyeva kho mārisa bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṁ
sammāsambuddho loke uppanno bhagavā mārisa khattiyo jātiyā
khattiyakule uppanno bhagavā mārisa gotamo gottena bhagavato
mārisa appakaṁ āyuppamāṇaṁ parittaṁ lahukaṁ yo ciraṁ jīvati so
Vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo bhagavā mārisa assatthassa mūle
abhisambuddho bhagavato mārisa sārīputtamoggallānaṁ nāma sāvakayugaṁ
ahosi aggaṁ bhaddayugaṁ bhagavato mārisa eko sāvakānaṁ sannipāto
ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni bhagavato mārisa ayaṁ eko
sāvakānaṁ sannipāto ahosi sabbesaṁyeva khīṇāsavānaṁ bhagavato
mārisa ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko bhagavato
mārisa suddhodano nāma rājā pitā māyā nāma devī mātā
janettī kapilavatthuṁ nāma nagaraṁ rājadhānī bhagavato mārisa evaṁ abhinikkhamanaṁ
ahosi evaṁ pabbajjā evaṁ padhānaṁ evaṁ abhisambodhi evaṁ
dhammacakkappavattanaṁ te mayaṁ mārisa bhagavati brahmacariyaṁ caritvā
kāmesu kāmachandaṁ virājetvā idhūpapannāti.

[56] Iti kho bhikkhave tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā
yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe
parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte
jātitopi anussarati nāmatopi anussarati gottatopi anussarati
āyuppamāṇatopi anussarati sāvakayugatopi anussarati sāvakasannipātatopi
anussarati evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ itipi
evaṁnāmā. Evaṁgottā. Evaṁsīlā. Evaṁdhammā. Evaṁpaññā.
Evaṁvihārī. Evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipīti.
Devatāpi 1 tathāgatassa etamatthaṁ ārocesuṁ yena tathāgato atīte
1 Yu. devatāpi tathāgatassa ahesuṁ .pe. itipīti ime pāṭhā natthi.
Buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte
jātitopi anussarati nāmatopi anussarati gottatopi
anussarati āyuppamāṇatopi anussarati sāvakayugatopi anussarati
sāvakasannipātatopi anussarati evaṁjaccā te bhagavanto ahesuṁ
itipi evaṁnāmā. Evaṁgottā. Evaṁsīlā. Evaṁdhammā.
Evaṁpaññā. Evaṁvihārī. Evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ
itipīti. Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahāpadānasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
------------
Mahānidānasuttaṁ