[333] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṁ
parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti sarāgaṁ vā cittaṁ
sarāgaṁ cittanti pajānāti vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti
pajānāti sadosaṁ vā cittaṁ ladosaṁ cittanti pajānāti vītadosaṁ
vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ
cittanti pajānāti vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti
saṁkhittaṁ vā cittaṁ saṁkhittaṁ cittanti pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ
vikkhittaṁ cittanti pajānāti mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti
pajānāti amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti sauttaraṁ
vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti anuttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ
cattanti pajānāti samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajānāti
asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajānāti vimuttaṁ vā
cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ
cattanti pajānāti. Seyyathāpi māṇava itthī vā puriso vā
daharo yuvā maṇḍanajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte
acche vā udakapatte sakamukhanimittaṁ paccavekkhamāno sakaṇikaṁ vā
Sakaṇikanti pajāneyya akaṇikaṁ vā akaṇikanti pajāneyya evameva
kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu evaṁ samāhite
citte .pe. Āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṁ abhinīharati
abhininnāmeti. So parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca
jānāti sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti .pe. Avimuttaṁ
vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānāti. Idampissa hoti paññāya.

[334] So evaṁ samāhite citte .pe. Āneñjappatte
pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So
anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekaṁpi jātiṁ dvepi
jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi
jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi
jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi anekepi saṁvaṭṭakappe
anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ evaṁnāmo
evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī
evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo
evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī
evamāyupariyanto so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṁ
sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathāpi māṇava
puriso sakamhāpi gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya tamhāpi gāmā
aññaṁpi gāmaṁ gaccheyya so tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgaccheyya
Tassa evamassa ahaṁ kho sakamhā gāmā amuṁ gāmaṁ
agacchiṁ 1 tatthāpi evaṁ 2 aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ
tuṇhī ahosiṁ so tamhā gāmā amuṁ gāmaṁ agacchiṁ tatrāpi
evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ
somhi tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgatoti evameva kho
māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu evaṁ samāhite citte
.pe. Āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhinīharati
abhininnāmeti so anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekaṁpi
jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati. Idaṁpissa hoti paññāya.

[335] So evaṁ samāhite citte .pe. Āneñjappatte
sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāti ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena
samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena
samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
1 agañchinti vā pāṭho. 2 Sī. tatra evaṁ.
Samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā
ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti iti
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāti. Seyyathāpi māṇava majjhe siṁghāṭake
pāsādo tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṁ
pavisantepi nikkhamantepi rathiyāya vithiṁ sañcarantepi majjhe siṁghāṭake
nisinnepi tassa evamassa ete manussā gehaṁ pavisanti ete
nikkhamanti ete rathiyāyapi vithiṁ sañcaranti ete majjhe siṁghāṭake
nisinnāti evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu evaṁ
samāhite citte .pe. Āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne
paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte
pajānāti. Idampissa hoti paññāya.

[336] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ
khayañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
Dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavasamudayoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti. Tassa evaṁ
jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati bhavāsavāpi cittaṁ
vimuccati avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti
ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ
itthattāyāti pajānāti. Seyyathāpi māṇava pabbatasaṁkhepaudakarahado
accho vippasanno anāvilo tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya
sippikasambukaṁpi sakkharakaṭhalaṁpi macchagumbaṁpi carantaṁpi tiṭṭhantaṁpi tassa
evamassa ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo tatrime
sippikasambukāpi sakkharakaṭhalāpi macchagumbāpi carantāpi tiṭṭhantāpi 1
evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu evaṁ samāhite
citte .pe. Āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhinīharati
abhininnāmeti. So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Ayaṁ
āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti tassa evaṁ jānato
evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati
avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
1 Sī. carantipi tiṭṭhantipi.
Pajānāti. Idampissa hoti paññāya.

[337] Ayaṁ kho so māṇava ariyo paññākkhandho yassa so
bhagavā vaṇṇavādī ahosi ettha ca imaṁ janataṁ samādapesi nivesesi
patiṭṭhāpesi natthi cevettha uttariṁ karaṇīyanti. Acchariyaṁ bho ānanda
abbhūtaṁ bho ānanda sovāyaṁ bho ānanda ariyo paññākkhandho
paripuṇṇo no aparipuṇṇo evaṁ paripuṇṇañcāhaṁ bho ānanda
ariyaṁ paññākkhandhaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na
samanupassāmi natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyanti. Abhikkantaṁ bho
ānanda abhikkantaṁ bho ānanda seyyathāpi bho ānanda nikkujjitaṁ
vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni
dakkhantīti evameva kho bhotā ānandena anekapariyāyena dhammo
pakāsito esāhaṁ bho ānanda bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi
dhammañca bhikkhusaṁghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ ānanda dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Subhasuttaṁ dasamaṁ niṭṭhitaṁ.
----------
Kevaṭṭasuttaṁ ekādasamaṁ

[338] Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā nālandāyaṁ viharati
pāvārikambavane. Athakho kevaṭṭo gahapatiputto yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho kevaṭṭo gahapatiputto bhagavantaṁ etadavoca
ayaṁ bhante nālandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā
bhagavati abhippasannā sādhu bhante bhagavā ekaṁ bhikkhuṁ samādisatu
yo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati evāyaṁ nālandā
bhiyyoso mattāya bhagavati abhippasīdissatīti. Evaṁ vutte bhagavā
kevaṭṭaṁ gahapatiputtaṁ etadavoca na kho ahaṁ kevaṭṭa bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ
desemi etha tumhe bhikkhave gihīnaṁ odātavasanānaṁ uttarimanussadhammā
iddhipāṭihāriyaṁ karothāti. Dutiyampi kho kevaṭṭo gahapatiputto
bhagavantaṁ etadavoca nāhaṁ bhante bhagavantaṁ ṭhapesiṁ apica evaṁ vadāmi ayaṁ
bhante nālandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā
bhagavati abhippasannā sādhu bhante bhagavā ekaṁ bhikkhuṁ samādisatu
yo uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ karissati evāyaṁ nālandā
bhiyyoso mattāya bhagavati abhippasīdissatīti. Tatiyampi .pe.

[339] Tīṇi kho imāni kevaṭṭa pāṭihāriyāni mayā sayaṁ
abhiññā sacchikatvā paveditāni katamāni tīṇi iddhipāṭihāriyaṁ
Ādesanāpāṭihāriyaṁ anusāsanipāṭihāriyaṁ. Katamañca kevaṭṭa iddhipāṭihāriyaṁ
idha kevaṭṭa bhikkhu anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti
ekopi hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ
tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati
seyyathāpi ākāse paṭhaviyā ummujjanimmujjaṁ karoti seyyathāpi
udake udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi paṭhaviyā ākāsepi
pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye
evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati yāva
brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Tamenaṁ aññataro saddho
pasanno passati taṁ bhikkhuṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhontaṁ ekopi
hutvā bahudhā hontaṁ bahudhāpi hutvā eko hontaṁ āvibhāvaṁ
tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamānaṁ gacchantaṁ
seyyathāpi ākāse paṭhaviyā ummujjanimmujjaṁ karontaṁ seyyathāpi
udake udakepi abhijjamāne gacchantaṁ seyyathāpi paṭhaviyā ākāsepi
pallaṅkena kamantaṁ seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye
evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasantaṁ parimajjantaṁ yāva
brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattentaṁ. Tamenaṁ so saddho pasanno
aññatarassa assaddhassa appasannassa āroceti acchariyaṁ vata bho
abbhūtaṁ vata bho samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā amāhaṁ bhikkhuṁ
addasaṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhontaṁ ekopi hutvā bahudhā hontaṁ
Bahudhāpi hutvā eko hontaṁ .pe. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ
vattentanti. Tamenaṁ so assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ
evaṁ vadeyya atthi kho bho gandhāri nāma vijjā tāya so bhikkhu
anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti .pe. Yāva brahmalokāpi
kāyena vasaṁ vattetīti. Taṁ kiṁ maññasi kevaṭṭa api nu so
assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyyāti. Vadeyya
bhanteti. Imaṁ kho ahaṁ kevaṭṭa iddhipāṭihāriye ādīnavaṁ sampassamāno
iddhipāṭihāriyena aṭṭiyāmi harāyāmi jigucchāmi.

[340] Katamañca kevaṭṭa ādesanāpāṭihāriyaṁ. Idha kevaṭṭa
bhikkhu parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittampi ādisati cetasikampi ādisati
vitakkitampi ādisati vicāritampi ādisati evampi te mano itthampi
te mano itipi te cittanti. Tamenaṁ aññataro saddho pasanno
passati taṁ bhikkhuṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittampi ādisantaṁ
cetasikampi ādisantaṁ vitakkitampi ādisantaṁ vicāritampi ādisantaṁ
evampi te mano itthampi te mano itipi te cittanti. Tamenaṁ
so saddho pasanno aññatarassa assaddhassa appasannassa āroceti
acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā
amāhaṁ bhikkhuṁ addasaṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ cittampi ādisantaṁ
cetasikampi ādisantaṁ vitakkitampi ādisantaṁ vicāritampi ādisantaṁ
evaṁpi te mano itthampi te mano itipi te cittanti. Tamenaṁ
So assaddho appasanno taṁ saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyya atthi
kho bho maṇikā nāma vijjā tāya so bhikkhu parasattānaṁ parapuggalānaṁ
cittampi ādisati cetasikampi ādisati vitakkitampi ādisati vicāritampi
ādisati evampi te mano itthampi te mano itipi te cittanti.
Taṁ kiṁ maññasi kevaṭṭa api nu so assaddho appasanno taṁ
saddhaṁ pasannaṁ evaṁ vadeyyāti. Vadeyya bhanteti. Imaṁ kho
ahaṁ kevaṭṭa ādesanāpāṭihāriye ādīnavaṁ sampassamāno
ādesanāpāṭihāriyena aṭṭiyāmi harāyāmi jigucchāmi.

[341] Katamañca kevaṭṭa anusāsanipāṭihāriyaṁ. Idha kevaṭṭa
bhikkhu evamanusāsati evaṁ vitakketha mā evaṁ vitakkayittha evaṁ
manasikarotha mā evaṁ manasikarotha idaṁ pajahatha idaṁ upasampajja
viharathāti. Idaṁ vuccati kevaṭṭa anusāsanipāṭihāriyaṁ.

[342] Puna caparaṁ kevaṭṭa idha tathāgato loke uppajjati
arahaṁ sammāsambuddho .pe. (yathā sāmaññaphale evaṁ vitthāretabbaṁ)
.pe. Idaṁpi vuccati kevaṭṭa anusāsanipāṭihāriyaṁ. Dutiyaṁ jhānaṁ.
Tatiyaṁ jhānaṁ. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Idaṁ
vuccati kevaṭṭa anusāsanipāṭihāriyaṁ .pe. Ñāṇadassanāya cittaṁ
abhinīharati abhininnāmeti. Idaṁ vuccati kevaṭṭa anusāsanipāṭihāriyaṁ.
.pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti idaṁ vuccati anusāsanipāṭihāriyaṁ.
Imāni kho kevaṭṭa tīṇi pāṭihāriyāni mayā sayaṁ
Abhiññā sacchikatvā paveditāni.