[323] Kathañca māṇava bhikkhu santuṭṭho hoti. Idha māṇava
bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena
piṇḍapātena so yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati
seyyathāpi māṇava pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhāroyeva
Ḍeti evameva kho māṇava bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena
cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena so yena yeneva pakkamati
samādāyeva pakkamati. Evaṁ kho māṇava bhikkhu santuṭṭho hoti.

[324] So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā
ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena
samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato
vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ
susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ. So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ
satiṁ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṁ lobhaṁ pahāya vigatābhijjhena
cetasā viharati abhijjhāya cittaṁ parisodheti byāpādapadosaṁ pahāya
abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā
cittaṁ parisodheti thīnamiddhaṁ pahāya vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī
sato sampajāno thīnamiddhā cittaṁ parisodheti uddhaccakukkuccaṁ pahāya
anuddhato viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṁ
parisodheti vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṅkathī kusalesu
dhammesu vicikicchāya cittaṁ parīsodheti.

[325] Seyyathāpi māṇava puriso iṇaṁ ādāya kammante
payojeyya tassa te kammantā samijjheyyuṁ. So yāni ca
porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantīkareyya siyā cassa uttariṁ
Avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāya. Tassa evamassa ahaṁ kho pubbe iṇaṁ
ādāya kammante payojesiṁ tassa te me kammantā samijjhiṁsu
sohaṁ yāni porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantīakāsiṁ atthi ca
me uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāyāti. So tatonidānaṁ labhetha
pāmojjaṁ adhigacche somanassaṁ. Seyyathāpi māṇava puriso ābādhiko
assa dukkhito bāḷhagilāno bhattañcassa nacchādeyya na cassa
kāye balamattā. So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya
bhattañcassa chādeyya siyā cassa kāye balamattā. Tassa
evamassa ahaṁ kho pubbe ābādhiko ahosiṁ dukkhito bāḷhagilāno
bhattañca me nacchādesi na ca me āsi kāye balamattā somhi
etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañca me chādesi atthi ca
me kāye balamattāti. So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigacche
somanassaṁ. Seyyathāpi māṇava puriso bandhanāgāre bandho assa
so aparena samayena tamhā bandhanāgārā mucceyya sotthinā
abhayena na cassa kiñci bhogānaṁ vayo. Tassa evamassa ahaṁ
kho pubbe bandhanāgāre bandho ahosiṁ somhi etarahi tamhā
bandhanāgārā mutto sotthinā abhayena natthi ca me kiñci bhogānaṁ
vayoti. So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigacche somanassaṁ.
Seyyathāpi māṇava puriso dāso anattādhīno parādhīno na yenakāmaṁgamo.
So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya
Attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṁgamo. Tassa evamassa ahaṁ
kho pubbe dāso ahosiṁ na attādhīno parādhīno na yenakāmaṁgamo
somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno
bhujisso yenakāmaṁgamoti. So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigacche
somanassaṁ. Seyyathāpi māṇava puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ
paṭipajjeyya dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ. So aparena
samayena taṁ kantāraṁ nitthareyya sotthinā gāmantaṁ anupāpuṇeyya
khemaṁ appaṭibhayaṁ. Tassa evamassa ahaṁ kho pubbe sadhano sabhogo
kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjiṁ dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ somhi etarahi taṁ
kantāraṁ nitthiṇṇo sotthinā gāmantaṁ anuppatto khemaṁ appaṭibhayanti.
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigacche somanassaṁ.
Evameva kho māṇava bhikkhu yathāiṇaṁ yathārogaṁ yathābandhanāgāraṁ
yathādāsabyaṁ yathākantāraddhānamaggaṁ ime pañca nīvaraṇe appahīne
attani samanupassati. Seyyathāpi māṇava yathāānaṇyaṁ yathāārogyaṁ
yathābandhanāmokkhaṁ yathābhujissaṁ yathākhemantabhūmiṁ evameva bhikkhu ime
pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati tassime pañca nīvaraṇe
pahīne attani samanupassato pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti jāyati
pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ pavedeti sukhino
cittaṁ samādhiyati. So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena
pītisukhena apphutaṁ hoti. Seyyathāpi māṇava dakkho nhāpako vā
nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena
paripphosakaṁ sandeyya parisandeyya sāyaṁ nhānīyapiṇḍi snehānugatā
snehaparetā santarabāhirā phutā snehena na ca paggharati evameva
kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁ hi māṇava bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena
abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato
kāyassa vivekajena pītisukhena apphutaṁ hoti. Idaṁpissa hoti
samādhimhi.

[326] Puna caparaṁ māṇava bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā
ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ
pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ
samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena na apphutaṁ
hoti. Seyyathāpi māṇava udakarahado gambhīro ubbhitodako
tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na dakkhiṇāya
disāya udakassa āyamukhaṁ na pacchimāya disāya na uttarāya disāya
Udakassa āyamukhaṁ devo pana kālena kālaṁ sammādhāraṁ anuppaveccheyya
athakho tamhā ca udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tadeva
udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya
paripphareyya nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā
apphutaṁ assa evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava
bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena
pītisukhena apphutaṁ hoti. Idampissa hoti samādhismiṁ.

[327] Puna caparaṁ māṇava bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako
ca viharati sato sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ
ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti
parisandeti paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa
nippītikena sukhena apphutaṁ hoti. Seyyathāpi māṇava uppaliniyaṁ
vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā
padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni
udakānugatāni anto nimuggaposīni tāni yāva ca aggāni yāva
ca mūlāni sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphutāni
nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ
Vā sītena vārinā apphutaṁ assa evameva kho māṇava bhikkhu
.pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti
parisandeti paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa
nippītikena sukhena apphutaṁ hoti. Idampissa hoti samādhismiṁ.

[328] Puna caparaṁ māṇava bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa
ca pahānā pubbe va somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. So imameva
kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena
apphutaṁ hoti. Seyyathāpi māṇava puriso odātena vatthena
sasīsaṁ pārupitvā nisinno assa nāssa kiñci sabbāvato kāyassa
odātena vatthena apphutaṁ hoti evameva kho māṇava bhikkhu .pe.
Yaṁpi māṇava bhikkhu sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena
pharitvā nisinno hoti nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena
cetasā pariyodātena apphutaṁ hoti. Idaṁpissa hoti samādhismiṁ. Ayaṁ
kho so māṇava ariyo samādhikkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī
ahosi ettha ca imaṁ janataṁ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi
atthi cevettha uttariṁ karaṇīyanti. Acchariyaṁ bho ānanda abbhūtaṁ
Bho ānanda so cāyaṁ bho ānanda ariyo samādhikkhandho paripuṇṇo
no aparipuṇṇo evaṁ paripuṇṇañcāhaṁ bhoto ānandassa ariyaṁ
samādhikkhandhaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi
evaṁ paripuṇṇañca bho ānanda ariyaṁ samādhikkhandhaṁ ito
bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṁ te tāvatakeneva
attamanā assu alamettāvatā katamettāvatā anuppatto no
sāmaññattho natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyanti. Atha ca pana bhavaṁ
ānando evamāha atthi cevettha uttariṁ karaṇīyanti.

[329] Katamo pana so bho ānanda ariyo paññākkhandho yassa
so bhavaṁ gotamo vaṇṇavādī ahosi yattha ca imaṁ janataṁ samādapesi
nivesesi patiṭṭhāpesi. So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṁ pajānāti
ayaṁ kho me kāyo rūpī cātummahābhūtiko mātāpettikasambhavo
odanakummāsupacayo niccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo idañca
pana me viññāṇaṁ ettha sitaṁ ettha paṭibaddhanti. Seyyathāpi
māṇava maṇiveḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho
vippasanno sabbākārasampanno tatrassa suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ
vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ vā tamenaṁ cakkhumā puriso
hatthe karitvā paccavekkheyya ayaṁ kho maṇiveḷuriyo subho jātimā
Aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno tatridaṁ
suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍusuttaṁ
vāti evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu evaṁ
samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese
mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṁ
abhinīharati abhininnāmeti so evaṁ pajānāti ayaṁ kho me
kāyo rūpī cātummahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsupacayo
niccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo idañca pana me viññāṇaṁ
ettha sitaṁ ettha paṭibaddhanti. Idaṁpissa hoti paññāya.

[330] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṁ
abhinimmināya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So imamhā kāyā
aññaṁ kāyaṁ abhininnāmeti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ.
Seyyathāpi māṇava puriso muñjamhā isikaṁ pavāheyya tassa evamassa
ayaṁ muñjo ayaṁ isikā añño muñjo aññā isikā muñjamhā
tveva isikā pavālhāti. Seyyathāpi māṇava puriso asiṁ
kosiyā pavāheyya tassa evamassa ayaṁ asi ayaṁ kosi aññā
asi aññā kosi kosiyā tveva asi pavālhāti. Seyyathāpi
māṇava puriso ahiṁ karaṇḍā uddhareyya tassa evamassa ayaṁ ahi
ayaṁ karaṇḍo añño ahi añño karaṇḍo karaṇḍā tveva ahi
Uddharitoti 1 evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi māṇava bhikkhu
evaṁ samāhite citte .pe. Āneñjappatte manomayaṁ abhinimmināya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti .pe. Idaṁpissa hoti paññāya.

[331] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti
ekopi hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ
tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati
seyyathāpi ākāse. So paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ karoti seyyathāpi
udake udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi paṭhaviyaṁ ākāsepi
pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye
evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati yāva
brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Seyyathāpi māṇava dakkho
kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaṁ
yadeva bhājanavikatiṁ ākaṅkheyya tantadeva kareyya abhinipphādeyya
seyyathāpi vā pana māṇava dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī
vā suparikammakatasmiṁ dantasmiṁ yaṁ yadeva dantavikatiṁ ākaṅkheyya
tantadeva kareyya abhinipphādeyya seyyathāpi vā pana māṇava
dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṁ
1 sīhalapotthake ubbhato.
Suvaṇṇasmiṁ yaṁ yadeva suvaṇṇavikatiṁ ākaṅkheyya tantadeva kareyya
abhinipphādeyya evameva kho māṇava bhikkhu evaṁ samāhite citte
parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye
ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti
so anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti ekopi hutvā bahudhā hoti
.pe. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti. Idampissa
hoti paññāya.

[332] So evaṁ samāhite citte .pe. Āneñjappatte
dibbāya sotadhātuyā cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya
sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti
dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Seyyathāpi māṇava
puriso addhānamaggapaṭipanno so suṇeyya bherisaddaṁpi mudiṅgasaddaṁpi 1
saṁkhasaddaṁpi paṇavasaddaṁpi deṇḍimasaddaṁpi tassa evamassa bherisaddo
itipi mudiṅgasaddo itipi saṁkhasaddo itipi paṇavasaddo itipi
deṇḍimasaddo itipi evameva kho māṇava bhikkhu .pe. Yaṁpi
māṇava bhikkhu evaṁ samāhite citte .pe. Āneñjappatte
dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubhopi sadde
1 ito paraṁ sīhalapotthake saṁkhapaṇavadeṇḍimasaddampi tassa evamassa
bherisaddo itipi mudiṅgasaddo itipi saṁkhapaṇavadeṇḍimasaddo itipīti
īdiso pāṭho dissati.
Suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Idampissa
hoti paññāya.