[293] Kiṁ pana bhante bhagavatā byākatanti. Idaṁ dukkhanti
kho poṭṭhapāda mayā byākataṁ ayaṁ dukkhasamudayoti kho poṭṭhapāda
mayā byākataṁ ayaṁ dukkhanirodhoti kho poṭṭhapāda mayā byākataṁ
ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho poṭṭhapāda mayā byākatanti.
Kasmā panetaṁ bhante bhagavatā byākatanti. Etaṁ hi poṭṭhapāda
atthasañhitaṁ etaṁ dhammasañhitaṁ etaṁ ādibrahmacariyakaṁ nibbidāya
virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya
saṁvattati tasmā hetaṁ mayā byākatanti. Evametaṁ bhagavā evametaṁ
Sugata yassadāni bhante bhagavā kālaṁ maññatīti. Athakho bhagavā
uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[294] Athakho te paribbājakā acirapakkantassa bhagavato
poṭṭhapādaṁ paribbājakaṁ samantato vācāya sannipatodakena sañjambharimakaṁsu
evameva panāyaṁ bhavaṁ poṭṭhapādo yaññadeva samaṇo
gotamo bhāsati tantadevassa abbhanumodati evametaṁ bhagavā evametaṁ
sugatāti na kho pana mayaṁ kiñci samaṇassa gotamassa ekaṁsikaṁ
dhammaṁ desitaṁ ājānāma sassato lokoti vā asassato lokoti
vā .pe. Neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti vāti.

[295] Evaṁ vutte poṭṭhapādo paribbājako te paribbājake
etadavoca ahaṁpi kho bho na kiñci samaṇassa gotamassa ekaṁsikaṁ
dhammaṁ desitaṁ ājānāmi sassato lokoti vā .pe. Neva hoti
na na hoti tathāgato parammaraṇāti vā apica samaṇo gotamo
bhūtaṁ tacchaṁ tathaṁ paṭipadaṁ paññapeti dhammaṭṭhitataṁ dhammaniyāmataṁ bhūtaṁ
kho pana tacchaṁ tathaṁ paṭipadaṁ paññapentassa dhammaṭṭhitataṁ dhammaniyāmataṁ
kathaṁ hi nāma mādiso viññū puriso samaṇassa gotamassa subhāsitaṁ
subhāsitato na abbhanumodeyyāti.

[296] Athakho dvīhatīhassa accayena citto ca hatthisāriputto
poṭṭhapādo ca paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
citto hatthisāriputto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Poṭṭhapādo pana paribbājako bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno
kho poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca tadā maṁ bhante
te paribbājakā acirapakkantassa bhagavato samantato vācāya
sannipatodakena sañjambharimakaṁsu evameva panāyaṁ bhavaṁ poṭṭhapādo
paribbājako yaññadeva samaṇo gotamo bhāsati tantadevassa
abbhanumodati evametaṁ bhagavā evametaṁ sugatāti na kho pana mayaṁ
kiñci samaṇassa gotamassa ekaṁsikaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāma sassato
lokoti vā asassato lokoti vā .pe. Neva hoti na na
hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vāti evaṁ vuttāhaṁ bhante te
paribbājake etadavocaṁ ahaṁpi kho bho na kiñci samaṇassa gotamassa
ekaṁsikaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāmi sassato lokoti vā .pe.
Neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā apica samaṇo
gotamo bhūtaṁ tacchaṁ tathaṁ paṭipadaṁ paññapeti dhammaṭṭhitataṁ dhammaniyāmataṁ
bhūtaṁ kho pana tacchaṁ tathaṁ paṭipadaṁ paññapentassa dhammaṭṭhitataṁ
dhammaniyāmataṁ kathaṁ hi nāma mādiso viññū puriso samaṇassa
gotamassa subhāsitaṁ subhāsitato na anumodeyyāti.

[297] Sabbeheva kho ete poṭṭhapāda paribbājakā andhā
acakkhukā tvaññeva nesaṁ eko cakkhumā. Ekaṁsikāpi hi kho
poṭṭhapāda mayā dhammā desitā paññattā. Anekaṁsikāpi hi
Kho poṭṭhapāda mayā dhammā desitā paññattā. Katame ca
poṭṭhapāda mayā anekaṁsikā dhammā desitā paññattā. Sassato
lokoti kho poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko dhammo desito paññatto.
Asassato lokoti kho poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko dhammo desito
paññatto. Antavā lokoti kho poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko
dhammo desito paññatto. Anantavā lokoti kho poṭṭhapāda mayā
anekaṁsiko dhammo desito paññatto. Taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti kho
poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko dhammo desito paññatto. Aññaṁ
jīvaṁ aññaṁ sarīranti kho poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko dhammo desito
paññatto. Hoti tathāgato paraṁ maraṇāti kho poṭṭhapāda mayā
.pe. Na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti kho poṭṭhapāda mayā .pe.
Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti kho poṭṭhapāda mayā
.pe. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti kho
poṭṭhapāda mayā anekaṁsiko dhammo desito paññatto. Kasmā
cete poṭṭhapāda mayā anekaṁsikā dhammā desitā paññattā. Na
hete poṭṭhapāda atthasañhitā na dhammasañhitā na ādibrahmacariyakā
na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na
sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti tasmā ete mayā anekaṁsikā
dhammā desitā paññattā.

[298] Katame ca poṭṭhapāda mayā ekaṁsikā dhammā desitā
Paññattā. Idaṁ dukkhanti kho poṭṭhapāda mayā ekaṁsiko dhammo
desito paññatto. Ayaṁ dukkhasamudayoti kho poṭṭhapāda mayā
ekaṁsiko dhammo desito paññatto. Ayaṁ dukkhanirodhoti kho
poṭṭhapāda mayā ekaṁsiko dhammo desito paññatto. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho poṭṭhapāda mayā ekaṁsiko dhammo
desito paññatto. Kasmā cete poṭṭhapāda mayā ekaṁsikā
dhammā desitā paññattā. Ete poṭṭhapāda mayā atthasañhitā
ete dhammasañhitā ete ādibrahmacariyakā ete nibbidāya virāgāya
nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti
tasmā ete mayā ekaṁsikā dhammā desitā paññattā.

[299] Santi kho poṭṭhapāda ete samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino ekantasukhī attā hoti arogo parammaraṇāti tyāhaṁ
upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino ekantasukhī attā hoti arogo parammaraṇāti. Te
ce me evaṁ puṭṭhā āmāti paṭijānanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi
apica pana tumhe āyasmanto ekantasukhaṁ lokaṁ jānaṁ passaṁ
viharathāti. Iti puṭṭhā noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana
tumhe āyasmanto ekaṁ vā rattiṁ ekaṁ vā divasaṁ upaḍḍhaṁ vā
rattiṁ upaḍḍhaṁ vā divasaṁ ekantasukhiṁ attānaṁ sampajānathāti.
Iti puṭṭhā noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe
Āyasmanto jānātha ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā ekantasukhassa lokassa
sacchikiriyāyāti. Iti puṭṭhā noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica
pana tumhe āyasmanto yā tā devatā ekantasukhaṁ lokaṁ upapannā
tāsaṁ bhāsamānānaṁ saddaṁ suṇātha supaṭipannattha mārisā ujupaṭipannattha
mārisā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya mayaṁpi hi mārisā evaṁpaṭipannā
ekantasukhaṁ lokaṁ upapannāti. Iti puṭṭhā noti vadanti.
Taṁ kiṁ maññasi poṭṭhapāda nanu evaṁ sante tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ
appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bhante evaṁ sante
tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti.

[300] Seyyathāpi poṭṭhapāda puriso evaṁ vadeyya ahaṁ yā
imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī taṁ icchāmi taṁ kāmemīti tamenaṁ
evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi
jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ khattiyiṁ vā brāhmaṇiṁ vā vessiṁ vā
suddiṁ vāti. Iti puṭṭho noti vadeyya tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ
ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi jānāsi taṁ
janapadakalyāṇiṁ evaṁnāmā vā evaṁgottā vā dīghā vā rassā
vā majjhimā vā kaṇhā vā sāmā vā maṅguracchavi vāti asukasmiṁ
gāme vā nigame vā nagare vāti. Iti puṭṭho noti vadeyya
tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi
taṁ tvaṁ icchasi kāmesīti. Iti puṭṭho āmāti vadeyya. Taṁ kiṁ
Maññasi poṭṭhapāda nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihirikataṁ
bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bhante evaṁ sante tassa purisassa
appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Evameva kho poṭṭhapāda ye
te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino ekantasukhī attā
hoti arogo parammaraṇāti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi
saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino evaṁdiṭṭhino ekantasukhī
attā hoti arogo parammaraṇāti. Te ce me evaṁ puṭṭhā
āmāti paṭijānanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe āyasmanto
ekantasukhaṁ lokaṁ jānaṁ passaṁ viharathāti. Iti puṭṭhā noti vadanti
tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe āyasmanto ekaṁ vā rattiṁ
ekaṁ vā divasaṁ upaḍḍhaṁ vā rattiṁ upaḍḍhaṁ vā divasaṁ ekantasukhiṁ
attānaṁ sampajānathāti. Iti puṭṭhā noti vadanti tyāhaṁ evaṁ
vadāmi apica pana tumhe āyasmanto jānātha ayaṁ maggo ayaṁ
paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti. Iti puṭṭhā
noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe āyasmanto
yā tā devatā ekantasukhaṁ lokaṁ upapannā tāsaṁ bhāsamānānaṁ saddaṁ
suṇātha supaṭipannattha mārisā ujupaṭipannattha mārisā ekantasukhassa
lokassa sacchikiriyāya mayaṁpi hi mārisā evaṁpaṭipannā ekantasukhaṁ
lokaṁ upapannāti. Iti puṭṭhā noti vadanti. Taṁ kiṁ maññasi
poṭṭhapāda nanu evaṁ sante tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ appāṭihirikataṁ
Bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bhante evaṁ sante tesaṁ
samaṇabrāhmaṇānaṁ appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti.

[301] Seyyathāpi poṭṭhapāda puriso cātummahāpathe nisseṇiṁ
kareyya pāsādassa ārohanāya tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa
yassa tvaṁ pāsādassa ārohanāya nisseṇiṁ karosi jānāsi taṁ
pāsādaṁ puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya
vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjho
vāti. Iti puṭṭho noti vadeyya tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa
yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi tassa tvaṁ pāsādassa ārohanāya
nisseṇiṁ karosīti. Iti puṭṭho āmāti vadeyya. Taṁ kiṁ maññasi
poṭṭhapāda nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ
sampajjatīti. Addhā kho bhante evaṁ sante tassa purisassa
appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Evameva kho poṭṭhapāda ye
te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino ekantasukhī attā
hoti arogo paraṁ maraṇāti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi
saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino evaṁdiṭṭhino ekantasukhī
attā hoti arogo paraṁ maraṇāti. Te ce me evaṁ
puṭṭhā āmāti paṭijānanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe
āyasmanto ekantasukhaṁ lokaṁ jānaṁ passaṁ viharathāti. Iti puṭṭho
noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe āyasmanto
Ekaṁ vā rattiṁ ekaṁ vā divasaṁ upaḍḍhaṁ vā rattiṁ upaḍḍhaṁ vā
divasaṁ ekantasukhiṁ attānaṁ sampajānathāti. Iti puṭṭhā noti
vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe āyasmanto jānātha
ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti.
Iti puṭṭhā noti vadanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi apica pana tumhe
āyasmanto yā tā devatā ekantasukhaṁ lokaṁ upapannā tāsaṁ
bhāsamānānaṁ saddaṁ suṇātha supaṭipannattha mārisā ujupaṭipannattha
mārisā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya mayaṁpi hi mārisā evaṁpaṭipannā
ekantasukhaṁ lokaṁ upapannāti. Iti puṭṭhā noti vadanti.
Taṁ kiṁ maññasi poṭṭhapāda nanu evaṁ sante tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ
appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā kho bhante evaṁ sante
tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ appāṭihirikataṁ bhāsitaṁ sampajjatīti.

[302] Tayo khome poṭṭhapāda attapaṭilābhā oḷāriko attapaṭilābho
manomayo attapaṭilābho arūpo attapaṭilābho. Katamo
ca poṭṭhapāda oḷāriko attapaṭilābho. Rūpī cātummahābhūtiko
kavalīkārabhakkho ayaṁ oḷāriko attapaṭilābho. Katamo manomayo
attapaṭilābho. Rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo ayaṁ
manomayo attapaṭilābho. Katamo arūpo attapaṭilābho. Arūpī
saññāmayo ayaṁ arūpo attapaṭilābho.