[163] Katamaṁ pana taṁ bho gotama caraṇaṁ katamā sā vijjāti.
Idha ambaṭṭha tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho
.pe. (yathā sāmaññaphale 1 evaṁ vitthāretabbaṁ) .pe. Evaṁ kho
ambaṭṭha bhikkhu sīlasampanno hoti .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati idaṁpissa hoti caraṇasmiṁ .pe. Vitakkavicārānaṁ vūpasamā
dutiyaṁ jhānaṁ tatiyaṁ jhānaṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
Idaṁpissa hoti caraṇasmiṁ. Idaṁpi kho taṁ ambaṭṭha caraṇaṁ.
1 Sī. sāmaññaphalaṁ.
Ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti .pe. Idaṁpissa
hoti vijjāya .pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Idaṁpissa
hoti vijjāya. Ayaṁ kho sā ambaṭṭha vijjā. Ayaṁ vuccati
ambaṭṭha vijjāsampanno itipi caraṇasampanno itipi vijjācaraṇasampanno
itipi. Imāya ca ambaṭṭha vijjāsampadāya caraṇasampadāya
aññā vijjāsampadā caraṇasampadā uttaritarā vā
paṇītatarā vā natthi. Imāya kho ambaṭṭha anuttarāya vijjācaraṇasampadāya
cattāri apāyamukhāni bhavanti. Katamāni cattāri.
Idha ambaṭṭha ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaṁyeva anuttaraṁ
vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno khārivividhamādāya araññavanamajjhogāhati
pavattaphalabhojano bhavissāmīti. So aññadatthuṁ
vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho ambaṭṭha
anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ paṭhamaṁ apāyamukhaṁ bhavati.

[164] Puna caparaṁ ambaṭṭha idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo
vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno kuddālapiṭakaṁ ādāya araññavanamajjhogāhati
kaṇḍamūlaphalabhojano bhavissāmīti. So aññadatthuṁ
vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho ambaṭṭha
anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ dutiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.

[165] Puna caparaṁ ambaṭṭha idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo
Vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno
gāmasāmantaṁ vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā
aggiṁ paricaranto acchati. So aññadatthuṁ vijjācaraṇasampannasseva
paricārako sampajjati. Imāya kho ambaṭṭha anuttarāya vijjācaraṇasampadāya
idaṁ tatiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.

[166] Puna caparaṁ ambaṭṭha idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo
vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno
aggiparicariyañca anabhisambhūṇamāno cātummahāpathe catudvāraṁ
agāraṁ karitvā acchati yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo
vā brāhmaṇo vā tamahaṁ yathāsatti yathābalaṁ paṭipūjissāmīti.
So aññadatthuṁ vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
Imāya kho ambaṭṭha anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ catutthaṁ
apāyamukhaṁ bhavati. Imāya kho ambaṭṭha anuttarāya vijjācaraṇasampadāya
imāni cattāri apāyamukhāni bhavanti.

[167] Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha apinu tvaṁ imāya anuttarāya
vijjācaraṇasampadāya sandissasi sācariyakoti. No hidaṁ bho gotama
ko cāhaṁ bho gotama sācariyako kā ca anuttarā vijjācaraṇasampadā
ārakāhaṁ bho gotama imāya anuttarāya vijjācaraṇasampadāya
Sācariyakoti. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha apinu tvaṁ
imaṁyeva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno khārivividhamādāya
araññavanamajjhogāhasi sācariyako pavattaphalabhojanā bhavissāmāti.
No hidaṁ bho gotama. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha apinu tvaṁ
imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno kuddālapiṭakaṁ ādāya araññavanamajjhogāhasi
sācariyako kaṇḍamūlaphalabhojanā bhavissāmāti. No hidaṁ
bho gotama. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha apinu tvaṁ imañceva
anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno gāmasāmantaṁ
vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā aggiṁ paricaranto
acchasi sācariyakoti. No hidaṁ bho gotama. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha
apinu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhūṇamāno
pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca
anabhisambhūṇamāno aggiparicariyañca anabhisambhūṇamāno cātummahāpathe
catudvāraṁ agāraṁ karitvā acchasi sācariyako yo imāhi catūhi
disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā tamahaṁ yathāsatti
yathābalaṁ paṭipūjissāmīti. No hidaṁ bho gotama. Iti kho ambaṭṭha
imāya ceva tvaṁ anuttarāya vijjācaraṇasampadāya parihīno sācariyako
ye hi kecime anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni
Bhavanti tato ca parihīno sācariyako.

[168] Bhāsitā kho pana te esā ambaṭṭha ācariyena
brāhmaṇena pokkharasātinā vācā keci muṇḍakā samaṇakā ibbhā
kaṇhā bandhupādapaccā kā ca te vijjānaṁ brāhmaṇānaṁ
sākacchāti. Attanā āpāyikopi aparipūramāno. Passa
ambaṭṭha yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa brāhmaṇassa
pokkharasātissa. Brāhmaṇo kho pana ambaṭṭha pokkharasāti
rañño pasenadikosalassa dattikaṁ bhuñjati tassa rājā pasenadikosalo
sammukhībhāvaṁpi na dadāti yadāpi tena manteti tirodussantena
manteti. Yassa kho pana ambaṭṭha dhammikaṁ payātaṁ bhikkhaṁ
paṭiggaṇheyya kathaṁ tassa rājā pasenadikosalo sammukhībhāvaṁpi na
dadeyya. Passa ambaṭṭha yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa
brāhmaṇassa pokkharasātissa.

[169] Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha idha rājā pasenadikosalo
hatthigīvāyaṁ vā nisinno rathūpatthare vā ṭhito uggehi vā
rājaññehi vā kiñcideva mantanaṁ manteyya. So tamhā padesā
apakkamma ekamantaṁ tiṭṭheyya atha āgaccheyya suddo vā suddadāso
vā so tasmiṁ padese ṭhito mantanaṁ manteyya evaṁpi rājā
pasenadikosalo āha evaṁpi rājā pasenadikosalo āhāti.
Apinu kho rājabhaṇitaṁ vā bhaṇati rājamantanaṁ vā manteti tāvatā
So assa rājā vā rājamahāmatto vāti. No hidaṁ
bho gotama. Evameva kho tvaṁ ambaṭṭha ye tepi ahesuṁ
brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro
yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ
samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti
seyyathīdaṁ aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggī
aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu tyāhaṁ mante
adhiyāmi sācariyako tāvatā tvaṁ bhavissasi isi vā isitāya
vā paṭipannoti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ
bhāsamānānaṁ ye te ahesuṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo
mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā
porāṇamantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti
bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathīdaṁ aṭṭhako vāmako
vāmadevo vessāmitto yamataggī aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho
kassapo bhagu evaṁ su te sunhātā suvilittā kappitakesamassū
āmuttamālābharaṇā odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā
samaṅgibhūtā paricārenti seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyakoti. No
hidaṁ bho gotama .pe. Evaṁ su te sālīnaṁ odanaṁ vicittakāḷakaṁ
anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ paribhuñjanti seyyathāpi tvaṁ etarahi
Sācariyakoti. No hidaṁ bho gotama .pe. Evaṁ su te
veṭṭhakanatapassāhi nārīhi paricārenti seyyathāpi tvaṁ etarahi
sācariyakoti. No hidaṁ bho gotama .pe. Evaṁ su te
kuttavālehi vaḷavārathehi dīghāhi patodalaṭṭhīhi vāhane vitudantā
vicarissanti seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyakoti. No hidaṁ bho
gotama .pe. Evaṁ su te ukkiṇṇaparikkhāsu ukkhittapalighāsu
nagarūpakārikāsu dīghāsibaddhehi purisehi rakkhāpenti seyyathāpi tvaṁ
etarahi sācariyakoti. No hidaṁ bho gotama .pe. Iti kho
ambaṭṭha neva tvaṁ isi na pana isitāya paṭipanno sācariyako
yassa kho pana ambaṭṭha mayi kaṅkhā vā vimati vā so maṁ
pañhena ahaṁ veyyākaraṇena sodhissāmīti.

[170] Athakho bhagavā vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
Ambaṭṭhopi māṇavo vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
Athakho ambaṭṭho māṇavo bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamamāno
bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni sammannesi. Addasā
kho ambaṭṭho māṇavo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni
yebhuyyena ṭhapetvā dve dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati
nādhimuccati na sampasīdati kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya
ca. Athakho bhagavato etadahosi passati kho me ayaṁ ambaṭṭho
māṇavo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu ambaṭṭho kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati
na sampasīdati kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cāti.
Athakho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāresi yathā addasa
ambaṭṭho māṇavo bhagavato kosohitavatthaguyhaṁ. Athakho bhagavā
jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi ubhopi
nāsikasotāni anumasi paṭimasi kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya
chādesi.

[171] Athakho ambaṭṭhassa māṇavassa etadahosi samannāgato
kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no
aparipuṇṇehīti. Bhagavantaṁ etadavoca handa cadāni mayaṁ bho gotama
gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ ambaṭṭha
kālaṁ maññasīti. Athakho ambaṭṭho māṇavo vaḷavārathamāruyha
pakkāmi.

[172] Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti uṭṭhāya
nikkhamitvā mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ sake ārāme nisinno
hoti ambaṭṭhaṁyeva māṇavaṁ patimānento. Athakho ambaṭṭho
māṇavo yena sako ārāmo tena pāyāsi yāvatikā yānassa bhūmi
yānena gantvā yānā paccorohitvā pattiko va yena brāhmaṇo
pokkharasāti tenupasaṅkami upasaṅkamitvā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambaṭṭhaṁ
Māṇavaṁ brāhmaṇo pokkharasāti etadavoca kacci tāta ambaṭṭha
addasa taṁ bhavantaṁ gotamanti. Addasāma kho mayaṁ bho taṁ bhavantaṁ
gotamanti. Kacci tāta ambaṭṭha taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva
saddo abbhuggato no aññathā kacci pana bho so bhavaṁ gotamo
tādiso no aññādisoti. Tathāsantaṁyeva bho taṁ bhavantaṁ gotamaṁ
tathāsaddo abbhuggato no aññathā tādiso va bho so bhavaṁ
gotamo no aññādiso samannāgato va bho so bhavaṁ gotamo
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehīti. Ahu
pana te tāta ambaṭṭha samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpoti.
Ahu kho me bho samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva
kathāsallāpoti. Yathākathaṁ pana te tāta ambaṭṭha ahu samaṇena
gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpoti. Athakho ambaṭṭho māṇavo
yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ brāhmaṇassa
pokkharasātissa ārocesi.