[143] Tena kho pana samayena brāhmaṇassa pokkharasātissa
ambaṭṭho nāma māṇavo antevāsī hoti ajjhāyako mantadharo
tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍuketubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ
padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu
anavayo anuññātapaṭiññāto sake ācariyake tevijjake pāvacane
yamahaṁ jānāmi taṁ tvaṁ jānāsi yaṁ tvaṁ jānāsi tamahaṁ jānāmīti.
Athakho brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ āmantesi ayaṁ
tāta ambaṭṭha samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito
kosalesu cārikañcaramāno mahatā bhikkhusaṁghena saddhiṁ pañcamattehi
bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe
taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁkalyāṇo kittisaddo
abbhuggato itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ
buddho bhagavāti so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ
sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
pakāseti sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti ehi
tvaṁ tāta ambaṭṭha māṇava yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama
Upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ jānāhi yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ
tathāsantaṁyeva saddo abbhuggato yadi vā no tathā yadi vā
so bhavaṁ gotamo tādiso yadi vā na tādiso tathā mayantaṁ
bhavantaṁ gotamaṁ vedissāmāti. Yathākathaṁ panāhaṁ bho taṁ bhavantaṁ
gotamaṁ jānissāmi yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva
saddo abbhuggato yadi vā no tathā yadi vā so bhavaṁ gotamo
tādiso yadi vā na tādisoti. Āgatāni kho tāta ambaṭṭha
amhākaṁ mantesu dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yehi samannāgatassa
mahāpurisassa dve va gatiyo bhavanti anaññā sace agāraṁ ajjhāvasati
rājā hoti cakkavatti dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī
janapadaṭṭhāvariyappatto sattaratanasamannāgato tassimāni satta ratanāni
bhavanti seyyathīdaṁ cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthīratanaṁ
gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ parosahassaṁ kho panassa
puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā so imaṁ paṭhaviṁ
sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati
sace pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati arahaṁ hoti sammāsambuddho
loke vivaṭacchado ahaṁ kho pana tāta ambaṭṭha mantānaṁ
dātā tvaṁ mantānaṁ paṭiggahitāti. Evaṁ bhoti kho ambaṭṭho
māṇavo brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā
brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā vaḷavārathamāruyha
Sambahulehi māṇavehi saddhiṁ yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena
pāyāsi yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā
pattiko va ārāmaṁ pāvisi.

[144] Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse
caṅkamanti. Athakho ambaṭṭho māṇavo yena te bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca kahaṁ nu kho bho etarahi so bhavaṁ
gotamo viharati taṁ hi mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya idhūpasaṅkantāti.
Athakho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi ayaṁ kho ambaṭṭho māṇavo
abhiññātakolañño ceva abhiññātassa ca brāhmaṇassa pokkharasātissa
antevāsī agaru kho pana bhagavato evarūpehi kulaputtehi
saddhiṁ kathāsallāpo hotīti. Te ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavocuṁ
eso ambaṭṭha vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā
ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi
vivarissati te bhagavā dvāranti. Athakho ambaṭṭho māṇavo yena
so vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno
āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivari bhagavā
dvāraṁ. Pāvisi ambaṭṭho māṇavo. Māṇavakāpi kho pavisitvā
bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu.

[145] Ambaṭṭho pana māṇavo caṅkamantopi nisinnena bhagavatā
Kañci kañci kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāreti ṭhitopi nisinnena bhagavatā
kañci kañci kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāreti. Athakho bhagavā ambaṭṭhaṁ
māṇavaṁ etadavoca evaṁ nu te ambaṭṭha brāhmaṇehi vuḍḍhehi
mahallakehi ācariyapācariyehi saddhiṁ kathāsallāpo hoti yathayidaṁ caraṁ
tiṭṭhaṁ nisinnena mayā kañci kañci kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāresīti.
No hidaṁ bho gotama gacchanto vā hi bho gotama gacchantena
brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati ṭhito vā hi bho
gotama ṭhitena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati nisinno
vā hi bho gotama nisinnena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ
sallapitumarahati sayāno vā hi bho gotama sayānena brāhmaṇo
brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati ye ca kho bho gotama muṇḍakā
samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādapaccā tehipi me saddhiṁ evaṁ
kathāsallāpo hoti yathariva bhotā gotamenāti. Atthikavato kho pana
te ambaṭṭha idhāgamanaṁ ahosi yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha
tameva atthaṁ sādhukaṁ manasikareyyātha avusitavāyeva kho pana ambaṭṭho
māṇavo vusitamānī kimaññatra avusitattāti. Athakho ambaṭṭho
māṇavo bhagavatā avusitavādena vuccamāno kupito anattamano
bhagavantaṁyeva khuṁsento bhagavantaṁyeva vambhento bhagavantaṁyeva vadamāno
samaṇo ca me bho gotamo pāpito bhavissatīti bhagavantaṁ etadavoca
caṇḍā bho gotama sakyajāti pharusā bho gotama sakyajāti lahusā
Bho gotama sakyajāti rabhasā bho gotama sakyajāti ibbhā santā
ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti na brāhmaṇe garukaronti
na brāhmaṇe mānenti na brāhmaṇe pūjenti na brāhmaṇe
apacāyanti tayidaṁ bho gotama na channaṁ 1 tayidaṁ nappaṭirūpaṁ yadime
sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti
na brāhmaṇe garukaronti na brāhmaṇe mānenti na brāhmaṇe
pūjenti na brāhmaṇe apacāyantīti. Itiha ambaṭṭho māṇavo
imaṁ paṭhamaṁ sakyesu ibbhāvādaṁ nipātesi.

[146] Kiṁ pana te ambaṭṭha sakyā aparaddhunti. Ekamidāhaṁ
bho gotama samayaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa kenacideva
karaṇīyena kapilavatthuṁ agamāsiṁ yena sakyānaṁ saṇṭhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁ
tena kho pana samayena sambahulā sakyā ceva sakyakumārā ca saṇṭhāgāre
uccesu āsanesu nisinnā honti aññamaññaṁ aṅgulipatodakehi 2
sañjagghantā saṅkīḷantā aññadatthuṁ mamaññeva maññe anujagghantā
na maṁ koci āsanenapi nimantesi tayidaṁ bho gotama na channaṁ tayidaṁ
nappaṭirūpaṁ yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe
sakkaronti na brāhmaṇe garukaronti na brāhmaṇe mānenti na
brāhmaṇe pūjenti na brāhmaṇe apacāyantīti. Itiha ambaṭṭho
māṇavo idaṁ dutiyaṁ sakyesu ibbhāvādaṁ nipātesi.
1 Sī. na ca channaṁ. 2 aṅgulipatodakenātipi pāṭho.

[147] Laṭukikāpi kho ambaṭṭha sakuṇikā sake kulāvake kāmalāpinī
hoti sakaṁ kho panetaṁ ambaṭṭha sakyānaṁ yadidaṁ kapilavatthuṁ na arahatāyasmā
ambaṭṭho imāya appamattāya abhisajjitunti cattārome bho gotama
vaṇṇā khattiyā brāhmaṇā vessā suddā. Imesaṁ hi bho
gotama catunnaṁ vaṇṇānaṁ tayo vaṇṇā khattiyā ca vessā ca suddā
ca aññadatthuṁ brāhmaṇasseva paricārakā sampajjanti tayidaṁ bho
gotama na channaṁ tayidaṁ nappaṭirūpaṁ yadime sakyā ibbhā santā
ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti na brāhmaṇe garukaronti
na brāhmaṇe mānenti na brāhmaṇe pūjenti na brāhmaṇe
apacāyantīti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ tatiyaṁ sakyesu
ibbhāvādaṁ nipātesi.

[148] Athakho bhagavato etadahosi atibāḷhaṁ kho ayaṁ ambaṭṭho
māṇavo sakyesu ibbhāvādena nimmadeti yannūnāhaṁ gottaṁ puccheyyanti.
Athakho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca kathaṁgottosi ambaṭṭhāti.
Kaṇhāyanohamasmi bho gotamāti. Porāṇaṁ kho pana te ambaṭṭha
mātāpettikaṁ nāma gottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti
dāsiputto tvamasi sakyānaṁ sakyā kho pana ambaṭṭha rājānaṁ
ukkākaṁ 1 pitāmahaṁ dahanti 2 .

[149] Bhūtapubbaṁ ambaṭṭha rājā ukkāko yā sā mahesī
1 Sī. okkākaṁ. 2 Sī. dissanti.
Piyā manāpā tassā puttassa rajjaṁ pariṇāmetukāmo jeṭṭhakumāre
raṭṭhasmā pabbājesi ukkāmukhaṁ karakaṇḍuṁ hatthinikaṁsinipuraṁ. Te
raṭṭhasmā pabbājitā himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākavanasaṇḍo
tattha vāsaṁ kappesuṁ. Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaganīhi
saddhiṁ saṁvāsaṁ kappesuṁ. Athakho ambaṭṭha rājā ukkāko amacce
pārisajje āmantesi kahaṁ nu kho bho etarahi kumārā sammantīti.
Atthi deva himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākavanasaṇḍo
tatthetarahi kumārā sammanti te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi
saddhiṁ saṁvāsaṁ kappentīti. Athakho ambaṭṭha rājā ukkāko udānaṁ
udānesi sakyā vata bho kumārā paramasakyā vata bho kumārāti.
Tadagge kho pana ambaṭṭha sakyā paññāyanti. So ca sakyānaṁ
pubbapuriso. Rañño kho pana ambaṭṭha ukkākassa disā nāma
dāsī ahosi sā kaṇhaṁ nāma janesi. Jāto kaṇho pabyāhāsi
dhovatha maṁ amma nhāpetha maṁ amma imasmā maṁ amma asucismā
parimocetha atthāya te 1 bhavissāmīti. Yathā kho pana ambaṭṭha
etarahi manussā pisāce pisācāti sañjānanti evameva kho ambaṭṭha
tena kho pana samayena manussā pisāce kaṇhāti sañjānanti.
Te evamāhaṁsu ayaṁ jāto pabyāhāsi kaṇho jāto pisāco
jātoti. Tadagge kho pana ambaṭṭha kaṇhāyanā paññāyanti. So
1 votipi pāṭho.
Ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso. Iti kho te ambaṭṭha porāṇaṁ
mātāpettikaṁ nāma gottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti
dāsiputto tvamasi sakyānanti.

[150] Evaṁ vutte te māṇavakā bhagavantaṁ etadavocuṁ mā bhavaṁ
gotamo ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ atibālhaṁ dāsiputtavādena nimmādesi
sujāto ca bho gotama ambaṭṭho māṇavo kulaputto ca ambaṭṭho
māṇavo bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo kalyāṇavākkaraṇo ca
ambaṭṭho māṇavo paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo pahoti ca
ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane patimantetunti.
Athakho bhagavā te māṇavake etadavoca sace kho tumhākaṁ māṇavakānaṁ
evaṁ hoti dujjāto ca ambaṭṭho māṇavo akulaputto ca ambaṭṭho
māṇavo appassuto ca ambaṭṭho māṇavo akalyāṇavākkaraṇo
ca ambaṭṭho māṇavo duppañño ca ambaṭṭho māṇavo na
ca pahoti ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ
vacane patimantetunti tiṭṭhatu ambaṭṭho māṇavo tumhe mayā saddhiṁ
mantavho asmiṁ vacane sace pana tumhākaṁ māṇavakānaṁ evaṁ hoti
sujāto ca ambaṭṭho māṇavo kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo
bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho
māṇavo paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo pahoti ca ambaṭṭho
māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane patimantetunti
Tiṭṭhatha tumhe ambaṭṭho māṇavo mayā saddhiṁ asmiṁ vacane patimantetūti.
Sujāto ca bho gotama ambaṭṭho māṇavo kulaputto
ca ambaṭṭho māṇavo bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo kalyāṇavākkaraṇo
ca ambaṭṭho māṇavo paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo
pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane
patimantetuṁ tuṇhī mayaṁ bhavissāma ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena
saddhiṁ asmiṁ vacane patimantetūti.

[151] Athakho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca ayaṁ kho pana
te ambaṭṭha sahadhammiko pañho āgacchati akāmāpi byākātabbo
sace tvaṁ na byākarissasi aññena vā aññaṁ paticarissasi tuṇhī
vā bhavissasi pakkamissasi vā ettheva te sattadhā muddhā phalīssati
taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuḍḍhānaṁ
mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhūtikā kaṇhāyanā
ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapurisoti. Evaṁ vutte ambaṭṭho māṇavo
tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca
taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuḍḍhānaṁ
mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhūtikā kaṇhāyanā
ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapurisoti. Dutiyampi kho ambaṭṭho
māṇavo tuṇhī ahosi. Athakho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ
etadavoca byākarohidāni ambaṭṭha nadāni te tuṇhībhāvassa kālo
Yo kho ambaṭṭha tathāgatena yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho
na byākaroti etthevassa sattadhā muddhā phalissatīti.

[152] Tena kho pana samayena vajirapāṇi yakkho mahantaṁ
ayokūṭaṁ ādāya ādittaṁ sampajjalitaṁ saṁjotibhūtaṁ ambaṭṭhassa
māṇavassa uparivehāsaṁ ṭhito hoti sacāyaṁ ambaṭṭho māṇavo
bhagavatā yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho na byākarissati
etthevassa sattadhā muddhaṁ phālessāmīti. Taṁ kho pana vajirapāṇiṁ
yakkhaṁ bhagavā ceva passati ambaṭṭho ca māṇavo. Athakho
ambaṭṭho māṇavo bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṁyeva
tāṇaṁ gavesi bhagavantaṁyeva leṇaṁ gavesi bhagavantaṁyeva saraṇaṁ gavesi
upanisīditvā bhagavantaṁ etadavoca kimetaṁ bhavaṁ gotamo āha puna
bhavaṁ gotamo brūtūti. Taṁ kiṁ maññasi ambaṭṭha kinti te sutaṁ
brāhmaṇānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ
kutopabhūtikā kaṇhāyanā ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapurisoti.
Evameva bho gotama sutaṁ yadeva bhavaṁ gotamo āha tatopabhūtikā
kaṇhāyanā so ca kaṇhāyanānaṁ pubbapurisoti.