[123] Kathañca mahārāja bhikkhu satisampajaññena samannāgato
hoti idha mahārāja bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī
hoti ālokite vilokite sampajānakārī hoti sammiñjite pasārite
sampajānakārī hoti saṁghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti asite
pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti uccārapassāvakamme
sampajānakārī hoti gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite
tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṁ kho mahārāja bhikkhu
satisampajaññena samannāgato hoti.

[124] Kathañca mahārāja bhikkhu santuṭṭho hoti idha mahārāja
bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena
Piṇḍapātena so yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
Seyyathāpi mahārāja pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhāro va
ḍeti evameva kho mahārāja bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena
cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena so yena yeneva pakkamati
samādāyeva pakkamati. Evaṁ kho mahārāja bhikkhu santuṭṭho hoti.

[125] So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā
ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena
satisampajaññena samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā
samannāgato vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ
kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ. So
pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ
kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṁ loke
pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṁ parisodheti
byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī
byāpādapadosā cittaṁ parisodheti thīnamiddhaṁ pahāya
vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno thīnamiddhā cittaṁ
parisodheti uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṁ
vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti vicikicchaṁ pahāya
tiṇṇavicikiccho viharati akathaṅkathī kusalesu dhammesu vicikicchāya
cittaṁ parisodheti.

[126] Seyyathāpi mahārāja puriso iṇaṁ ādāya kammante payojeyya
tassa te kammantā 1 samijjheyyuṁ so yāni ca porāṇāni iṇamūlāni
tāni ca byantīkareyya siyā cassa 2 uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāya
tassa evamassa ahaṁ kho pubbe iṇamādāya kammante payojesiṁ
tassa me te kammantā samijjhiṁsu sohaṁ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni
tāni ca byantīakāsiṁ atthi ca me uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārabharaṇāyāti.
So tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigaccheyya 3 somanassaṁ.
Seyyathāpi mahārāja puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno
bhattañcassa nacchādeyya na cassa kāye balamattā. So aparena
samayena tamhā ābādhā mucceyya bhattañcassa chādeyya siyā
cassa kāye balamattā tassa evamassa ahaṁ kho pubbe ābādhiko
ahosiṁ dukkhito bāḷhagilāno bhattañca me na chādesi na ca me
āsi kāye balamattā somhi etarahi tamhā ābādhā mutto
kattañca me chādeti atthi ca me kāye balamattāti. So
tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi
mahārāja puriso bandhanāgāre bandho assa so aparena samayena
tamhā bandhanā mucceyya sotthinā abbhayena na cassa kiñci
bhogānaṁ vayo tassa evamassa ahaṁ kho pubbe bandhanāgāre bandho
ahosiṁ somhi etarahi tamhā bandhanā mutto sotthinā abbhayena
1 kammantotipi pāṭho. 2 Sī. siyā tassa. 3 adhigacchepiti pāṭho.
Natthi ca me kiñci bhogānaṁ vayoti. So tatonidānaṁ labhetha
pāmojjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi mahārāja puriso
dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṁgamo so aparena
samayena tamhā dāsabyā mucceyya attādhīno aparādhīno bhujisso
yenakāmaṁgamo tassa evamassa ahaṁ kho pubbe dāso ahosiṁ
anattādhīno parādhīno na yenakāmaṁgamo somhi etarahi tamhā
dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṁgamoti
so tatonidānaṁ labhetha pāmojjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi
mahārāja puriso sadhano sabhogo kantāraṁ addhānamaggaṁ paṭipajjeyya
dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ so aparena samayena taṁ kantāraṁ nitthareyya
sotthinā gāmantaṁ anupāpuṇeyya khemaṁ appaṭibhayaṁ tassa evamassa
ahaṁ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraṁ addhānamaggaṁ paṭipajjiṁ
dubbhikkhaṁ sappaṭibhayaṁ somhi etarahi taṁ kantāraṁ nitthiṇṇo sotthinā
gāmantaṁ anuppatto khemaṁ appaṭibhayanti so tatonidānaṁ labhetha
pāmojjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Evameva kho mahārāja bhikkhu
yathāiṇaṁ yathārogaṁ yathābandhanāgāraṁ yathādāsabyaṁ yathākantāraddhānamaggaṁ
evaṁ ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati.
Seyyathāpi mahārāja yathāānaṇyaṁ yathāārogyaṁ yathābandhanāmokkhaṁ
yathābhujissaṁ yathākhemantabhūmiṁ evameva kho mahārāja bhikkhu ime pañca
nīvaraṇe pahīne attani samanupassati.

[127] Tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato
pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati
passaddhakāyo sukhaṁ paṭisaṁvedeti sukhino cittaṁ samādhiyati. So
vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ
pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ
vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati nāssa
kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
Seyyathāpi mahārāja dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā
kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṁ sanneyya
sāyaṁ nhānīyapiṇḍisnehānugatā snehaparetā 1 santarabāhirā phuṭṭhā
snehena na ca paggharati 2 evameva kho mahārāja bhikkhu imameva
kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti.
Idaṁpi kho mahārāja sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi
sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.

[128] Puna caparaṁ mahārāja bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā
ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ
pītisukhaṁ dutiyajjhānaṁ upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ
samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati
1 Sī. yāssa nahānīyapiṇḍisinehānusenaparetā. 2 Sī. paggharaṇī.
Nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṁ
hoti. Seyyathāpi mahārāja udakarahado gambhīro ubbhitodako
tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na dakkhiṇāya
disāya udakassa āyamukhaṁ na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṁ
na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ devo vā naṁ kālena kālaṁ
sammādhāraṁ anuppaveccheyya athakho tamhā vā udakarahadā sītā
vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisandeyya
parisandeyya paripūreyya paripphareyya nāssa kiñci sabbāvato
udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṁ assa evameva kho mahārāja
bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena
pītisukhena apphuṭaṁ hoti. Idaṁpi kho mahārāja sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ
purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.

[129] Puna caparaṁ mahārāja bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca
viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā
ācikkhanti upakkhako satimā sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ upasampajja
viharati. So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena
sukhena apphuṭaṁ hoti. Seyyathāpi mahārāja uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā
puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni
Vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānugatāni antonimuggaposīni
tāni yāva ca aggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni
paripūrāni paripphaṭāni nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā
padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ vā sītena vārinā apphuṭaṁ assa evameva
kho mahārāja bhikkhu imeva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisandeti
parisandeti paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa
nippītikena sukhena apphuṭaṁ hoti. Idaṁpi kho mahārāja sandiṭṭhikaṁ
sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca
paṇītatarañca.

[130] Puna caparaṁ mahārāja bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa
ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ upasampajja viharati. So imameva
kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti nāssa
kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ
hoti. Seyyathāpi mahārāja puriso odātena vatthena sasīsaṁ
pārupitvā nisinno assa nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena
vatthena apphuṭaṁ assa evameva kho mahārāja bhikkhu imameva kāyaṁ
parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti nāssa
kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṁ
hoti. Idaṁpi kho mahārāja sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi
Sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi abhikkantatarañca paṇītatarañca.

[131] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṁ pajānāti ayaṁ kho me
kāyo rūpī cātummahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsupacayo
aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo idañca pana me viññāṇaṁ
ettha nissitaṁ ettha paṭibaddhanti. Seyyathāpi mahārāja maṇiveḷuriyo
subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno
tatrassa suttaṁ āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā
odātaṁ vā paṇḍarasuttaṁ 1 vā tamenaṁ cakkhumā puriso hatthe
karitvā paccavekkheyya ayaṁ kho maṇiveḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso
suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno tatridaṁ suttaṁ
āvutaṁ nīlaṁ vā pītaṁ vā lohitaṁ vā odātaṁ vā paṇḍarasuttaṁ vāti
evameva kho mahārāja bhikkhu evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti so evaṁ pajānāti
ayaṁ kho me kāyo rūpī cātummahābhūtiko mātāpettikasambhavo
odanakummāsupacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammo idañca
pana me viññāṇaṁ ettha nissitaṁ ettha paṭibaddhanti. Idaṁpi kho
1 Sī. paṇḍusuttaṁ.
Mahārāja sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi
abhikkantatarañca paṇītatarañca.

[132] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṁ
abhinimminanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So imamhā kāyā
aññaṁ kāyaṁ abhinimmināti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ
seyyathāpi mahārāja puriso muñjamhā isikaṁ pabbāheyya tassa
evamassa ayaṁ muñjo ayaṁ isikā añño muñjo aññā isikā
muñjamhā tveva isikā pabāḷhāti 1 seyyathā vā pana mahārāja
puriso asiṁ kosiyā pabāheyya tassa evamassa ayaṁ asi ayaṁ
kosi añño asi aññā kosi kosiyā tveva asi pabbāḷhāti
seyyathā vā pana mahārāja puriso ahiṁ karaṇḍā uddhareyya tassa
evamassa ayaṁ ahi ayaṁ karaṇḍo añño ahi añño karaṇḍo
karaṇḍā tveva ahi uddharitoti evameva kho mahārāja bhikkhu evaṁ
samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese
mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṁ abhinimminanāya
cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti. So imamhā kāyā aññaṁ kāyaṁ
abhinimmināti rūpiṁ manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ. Idaṁpi kho
mahārāja sandiṭṭhikaṁ sāmaññaphalaṁ purimehi sandiṭṭhikehi sāmaññaphalehi
1 Sī. pavālhāti.
Abhikkantatarañca paṇītatarañca.