[151] Nagare bandhumatiyā bandhumā nāma khattiyo
divase puṇṇamāya so upavasi 1 uposathaṁ.
Ahaṁ tena samayena kumbhadāsī ahu 2 tahiṁ
disvā sarājikaṁ senaṁ evāhaṁ cintayiṁ tadā.
Rājāpi rajjaṁ chaḍḍetvā upavasi 1 uposathaṁ
saphalaṁ nūna taṁ kammaṁ janakāyo pamodito.
Yoniso paccavekkhitvā duggatiñca 3 daliddataṁ
mānasaṁ sampahaṁsitvā upavasiṁ 4 uposathaṁ.
Ahaṁ uposathaṁ katvā sammāsambuddhasāsane
tena kammena sukatena tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Tattha me sukataṁ byamhaṁ uddhaṁ 5 yojanamuggataṁ
kūṭāgāravarūpetaṁ mahāsanaṁ subhūsitaṁ.
Accharā satasahassā upatiṭṭhanti maṁ sadā
aññādeva 6 atikkamma atirocāmi sabbadā.
Catusaṭṭhidevarājūnaṁ mahesittamakārayiṁ
tesaṭṭhicakkavattīnaṁ mahesittamakārayiṁ.
1 Yu. upapajji. 2 Ma. Yu. ahaṁ. 3 Ma. Yu. daggaccañca. 4 Yu. upapajjiṁ.
5 Ma. ubbha.... Yu. ubbhaṁ.... 6 Ma. Yu. aññedeva.
Suvaṇṇavaṇṇā hutvāna bhavesu saṁsarāmahaṁ
sabbattha pavarā homi uposathassidaṁ phalaṁ.
Hatthiyānaṁ assayānaṁ rathayānañca kevalaṁ 1
labhāmi sabbametampi 2 uposathassidaṁ phalaṁ.
Sovaṇṇamayaṁ rūpimayaṁ athopi phalikāmayaṁ
lohitaṅkamayañceva sabbaṁ paṭilabhāmahaṁ.
Koseyyakambalakāni 3 khomakappāsikāni ca
mahagghāni ca vatthāni sabbaṁ paṭilabhāmahaṁ.
Annapānaṁ khādanīyaṁ vatthasenāsanāni ca
sabbametaṁ paṭilabhe uposathassidaṁ phalaṁ.
Varagandhañca mālañca cuṇṇakañca vilepanaṁ
sabbametaṁ paṭilabhe uposathassidaṁ phalaṁ.
Kūṭāgārañca pāsādaṁ maṇḍapaṁ hammiyaṁ guhaṁ
sabbametaṁ paṭilabhe uposathassidaṁ phalaṁ.
Jātiyā sattavassāhaṁ pabbajiṁ anagāriyaṁ
aḍḍhamāse asampatte arahattaṁ apāpuṇiṁ
[4]-
Sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Ekanavute ito kappe yaṁ kammamakariṁ tadā
duggatiṁ nābhijānāmi uposathassidaṁ phalaṁ.
1 Ma. sīvikaṁ. 2 Ma. sabbamevetaṁ. 3 Ma. Yu. ...kambaliyāni. 4 Ma. Yu. kilesā
jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ ekuposathikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Ekuposathikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Dutiyaṁ salaḷapupphikātheriyāpadānaṁ (12)

[152] Candabhāgānadītīre ahosiṁ kinnarī tadā
athaddasaṁ devadevaṁ caṅkamantaṁ narāsabhaṁ.
Ocinitvā salaḷapupphaṁ buddhaseṭṭhassadāsahaṁ
upasiṅghi mahāvīro salaḷaṁ devagandhikaṁ 1 .
Paṭiggahetvā sambuddho vipassī lokanāyako
upasiṅghi mahāvīro pekkhamānāya me tadā.
Añjaliṁ paggahetvāna vanditvā dipaduttamaṁ
sakaṁ cittaṁ pasādetvā tato pabbatamāruhiṁ.
Ekanavute ito kappe yaṁ pupphamadadiṁ tadā
duggatiṁ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṁ phalaṁ.
1 Yu. pubbagandhikaṁ.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā salaḷapupphikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Salaḷapupphikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Tatiyaṁ modakadāyikātheriyāpadānaṁ (13)

[153] Nagare bandhumatiyā kumbhadāsī ahosahaṁ
mama bhāgaṁ gahetvāna gacchaṁ udakahārike 1 .
Panthamhi samaṇaṁ disvā santacittaṁ samāhitaṁ
pasannacittā sumanā modake tīṇidāsahaṁ.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
ekūnatiṁsa 2 kappāni vinipātaṁ na agañchahaṁ.
Sampattiñca karitvāna sabbaṁ anubhaviṁ ahaṁ
modake tīṇi datvāna pattāhaṁ acalaṁ padaṁ.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
1 Ma. Yu. udakahārikā. 2 Ma. Yu. ekanavuti. 3 Ma. sampattitaṁ. Yu. sampattiṁ taṁ.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā modakadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Modakadāyikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Catutthaṁ ekāsanadāyikātheriyāpadānaṁ (14)

[154] Nagare haṁsavatiyā ahosiṁ mālikā 1 tadā
mātā ca me pitā ceva kammantaṁ agamaṁsu te.
Majjhantikamhi suriye addasaṁ samaṇaṁ ahaṁ
vīthiyā anugacchantaṁ āsanaṁ paññapesahaṁ.
Goṇakacittakādīhi 2 paññāpetvāhamāsanaṁ 3
pasannacittā sumanā imaṁ vacanamabraviṁ.
Santattā kaṭhitā bhūmi sūro majjhantiko 4 ṭhito
mātulā ca na vāyanti kālo cevatthamehiti 5 .
Paññattamāsanamidaṁ tavatthāya mahāmuni
anukampaṁ upādāya nisīda mama āsane.
Nisīdi tattha samaṇo sudanto suddhamānaso
tassa pattaṁ gahetvāna yathārandhaṁ adāsahaṁ.
1 Ma. bālikā. 2 Ma. Yu. goṇakāvikatikāhi. 3 Ma. paññāpetvā mamāsanaṁ. Yu. ...
havāsanaṁ. 4 Ma. Yu. majjhantike. 5 Ma. cevettha mehiti.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Tattha me sukataṁ byamhaṁ āsanena sunimmitaṁ
saṭṭhiyojanamubbedhaṁ tiṁsayojanavitthataṁ.
Soṇṇamayā maṇimayā athopi phalikāmayā
lohitaṅkamayā ceva pallaṅkā vividhā mama.
Tūlikāvikatīhi 1 ca kaṭissācittakāhi 2 ca
uddhaṁ ekantalomi ca pallaṅkā 3 me susaṇṭhitā.
Yadā icchāmi gamanaṁ hāsakhiḍḍāsamappitā 4
saha pallaṅkaseṭṭhena gacchāmi mama patthitaṁ.
Asītidevarājūnaṁ mahesittamakārayiṁ
sattaticakkavattīnaṁ mahesittamakārayiṁ.
Bhavābhave saṁsarantī mahābhogaṁ labhāmahaṁ
bhoge me ūnatā natthi ekāsanaphalaṁ idaṁ.
Duve bhave saṁsarāmi devatte atha mānuse
aññe bhave na jānāmi ekāsanaphalaṁ idaṁ.
Duve kule pajāyāmi khattiye cāpi brāhmaṇe
uccākulikā 5 sabbattha ekāsanaphalaṁ idaṁ.
Domanassaṁ na jānāmi cittasantāpanaṁ mama
vevaṇṇiyaṁ na jānāmi ekāsanaphalaṁ idaṁ.
1 Yu. ...vikatikāhi ca. 2 Ma. kaṭissacittakāhi ca. Yu. kaṭṭhissāvikatikāhi ca.
3 Yu. pallaṅko me susaṇṭhato. 4 samappitaṁ. 5 Ma. uccākulinā.
Dhātiyo maṁ upaṭṭhanti khujjā celāvakā 1 bahū
aṅgena aṅgaṁ gacchāmi ekāsanaphalaṁ idaṁ.
Aññā 2 mameva nhāpenti aññā bhojenti bhojanaṁ
aññā maṁ alaṅkaronti aññā ramenti maṁ sadā.
Aññā gandhaṁ vilimpanti ekāsanaphalaṁ idaṁ
maṇḍape rukkhamūle vā suññāgāre vasantiyā.
Mama saṅkappamaññāya pallaṅko upatiṭṭhati
ayaṁ pacchimako mayhaṁ carimo vattate bhavo.
Ajjāpi rajjaṁ chaḍḍetvā pabbajiṁ anagāriyaṁ
satasahasse ito kappe yaṁ dānamadadiṁ tadā.
Duggatiṁ nābhijānāmi ekāsanaphalaṁ idaṁ
kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā ekāsanadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Ekāsanadāyikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
1 Ma. celāpikā. Yu. celāvikā. 2 Ma. aññā nhāpenti bhojenti aññā
ramenti. Yu. aññe ... aññe ramenti.
Pañcamaṁ pañcadīpadāyikātheriyāpadānaṁ (15)

[155] Nagare haṁsavatiyā cārikā 1 āsahaṁ tadā
ārāmena 2 vihārena carāmi kusalatthikā.
Kāḷapakkhamhi divase addasaṁ bodhimuttamaṁ
tattha cittaṁ pasādetvā bodhimūle nisīdahaṁ.
Garucittaṁ upaṭṭhetvā sire katvāna añjaliṁ
somanassaṁ pavedetvā evaṁ cintesi tāvade.
Yadi buddho amitaguṇo asamappaṭipuggalo
dassetu pāṭihīraṁ me bodhi obhāsatu ayaṁ.
Saha āvajjite mayhaṁ bodhi pajjali tāvade
sabbasovaṇṇamayā āsi disā sabbā virocati.
Sattarattindivaṁ tattha bodhimūle nisīdahaṁ
sattame divase patte dīpapūjaṁ akāsahaṁ.
Āsanaṁ parivāretvā pañca dīpāni pajjaluṁ
yāva udeti suriyo dīpā me pajjaluṁ tadā.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Tattha me sukataṁ byamhaṁ pañcadīpāti 3 vuccati
saṭṭhiyojanamubbedhaṁ tiṁsayojanavitthataṁ.
1 Po. carīti. Ma. Yu. cārikī. 2 Po. Ma. ca ārāmaṁ. 3 Yu. pañcadīpīti.
Asaṅkheyyāni dīpāni parivāre jaliṁsu me
yāvatā devabhavanaṁ dīpālokena jotati.
Pubbamukhā 1 nisīditvā yadi icchāmi passituṁ
uddhaṁ adho ca tiriyaṁ sabbaṁ passāmi cakkhunā.
Yāvatā abhikaṅkhāmi daṭṭhuṁ sukatadukkaṭaṁ 2
tattha āvaraṇaṁ natthi rukkhesu pabbatesu 3 vā.
Asītidevarājūnaṁ mahesittamakārayiṁ
satānaṁ cakkavattīnaṁ mahesittamakārayiṁ.
Yaṁ yaṁ yonūpapajjāmi devattaṁ atha mānusaṁ
dīpasatasahassāni parivāre jalanti me.
Devalokā cavitvāna uppajjiṁ mātukucchiyaṁ
mātu kucchigataṁ 4 santaṁ akkhi me na nimīlati.
Dīpasatasahassāni puññakammasamaṅgino 5
jalanti sūtikāgehe pañcadīpānidaṁ phalaṁ.
Pacchime bhavasampatte mānasaṁ vinivattayiṁ
ajarāmaraṁ sītibhāvaṁ nibbānaṁ passayiṁ ahaṁ.
Jātiyā sattavassāhaṁ arahattaṁ apāpuṇiṁ
upasampādayi buddho pañcadīpānidaṁ 6 phalaṁ.
Maṇḍape rukkhamūle vā suññāgāre vasantiyā
sadā pajjalate dīpaṁ pañcadīpānidaṁ phalaṁ.
1 Ma. parammukhā. 2 Ma. Yu. sugataduggate. 3 Po. padaresu.
4 Ma. mātukucchigatāsantī. 5 Ma. ...samaṅgitā. Yu. ...samaṅginā.
6 Po. Ma. guṇapaññāya gotamo.
Dibbacakkhu visuddhaṁ me samādhikusalā ahaṁ
abhiññāpāramippattā pañcadīpānidaṁ phalaṁ.
Sabbavositavosānā katakiccā anāsavā
pañcadīpā mahāvīra pāde vandāmi cakkhuma.
Satasahasse ito kappe yaṁ dānamadadiṁ tadā
duggatiṁ nābhijānāmi pañcadīpānidaṁ phalaṁ.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā pañcadīpadāyikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Pañcadīpadāyikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Chaṭṭhaṁ naḷamālikātheriyāpadānaṁ (16)

[156] Candabhāgānadītīre ahosiṁ kinnarī tadā
addasaṁ virajaṁ buddhaṁ sayambhuṁ aparājitaṁ.
Pasannacittā sumanā vedajātā katañjalī
naḷamālaṁ gahetvāna sayambhuṁ abhipūjayiṁ.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā kinnarīdehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Chattiṁsadevarājūnaṁ mahesittamakārayiṁ
manasā patthitaṁ mayhaṁ nibbattati yathicchitaṁ.
Dasannaṁ cakkavattīnaṁ mahesittamakārayiṁ
ocitattāva 1 hutvāna saṁsarāmi bhavesuhaṁ.
Kusalaṁ vijjate mayhaṁ pabbajiṁ anagāriyaṁ
pūjārahā ahaṁ ajja sakyaputtassa sāsane.
Catunavute ito kappe yaṁ buddhamabhipūjayiṁ
duggatiṁ nābhijānāmi naḷamālāyidaṁ phalaṁ.
Visuddhamanasā ajja apetamanapāpikā
sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā naḷamālikā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Naḷamālikātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
1 Yu. sacitattāva.
Sattamaṁ mahāpajāpatigotamītheriyāpadānaṁ (17)

[157] Ekadā lokapajjoto vesāliyaṁ mahāvane
kūṭāgāresu sālāya vasate narasārathi.
Tadā jinassa mātucchā mahāgotami bhikkhunī
tahiṁyeva [1]- pure ramme vasi bhikkhunupassaye.
Bhikkhunīhi vimuttāhi satehi saha pañcahi
rahogatāya tassevaṁ cittassāpi 2 vitakkitaṁ.
Buddhassa parinibbānaṁ sāvakaggayugassa vā
rāhulānandanandānaṁ nāhaṁ lacchāmi 3 passituṁ.
Paṭikaccāyusaṅkhāraṁ 4 osajjitvāna nibbutiṁ
gaccheyyaṁ lokanāthena anuññātā mahesinā.
Tathā pañcasatānaṁpi bhikkhunīnaṁ vitakkitaṁ
āsi khemādikānampi etadeva vitakkitaṁ.
Bhūmicālo tadā āsi nāditā devadundubhi
upassayādhivatthāyo 5 devatā sokapīḷitā.
Vilapantā sakaruṇaṁ 6 tatthassūni pavattayuṁ
sabbā 7 bhikkhuniyo tāhi upagantvāna gotamiṁ.
Nipacca sirasā pāde idaṁ vacanamabravuṁ
tattha tolayavāsittā mayamayye rahogatā.
1 Ma. kate. Yu. seta. 2 Ma. Yu. cittassāsi. 3 Ma. sakkomi.
4 paṭihaccāyusaṅkhāretipi. 5 Yu. upassayādhivatthāyā. 6 Ma. sukaruṇaṁ.
7 Ma. mittā.
Sācalā calitā bhūmi nāditā devadundubhi
paridevā ca suyyante kimatthaṁ nūna gotami.
Tadā avoca sā sabbaṁ yathāparivitakkitaṁ
tatopi 1 sabbā āhaṁsu yathāparivitakkitaṁ.
Yadi te rucitaṁ ayye nibbānaṁ paramaṁ sivaṁ
nibbāyissāma sabbāpi buddhānuññātapubbake 2 .
Mayaṁ sahāva nikkhantā gharāpica bhavāpica
sahāyeva gamissāma nibbānaṁ puramuttamaṁ 3 .
Nibbānāya vajantīnaṁ kiṁ vakkhāmīti sā vadaṁ 4
saha sabbāhi niggañchi bhikkhunīlayanā 5 tadā.
Upassaye yādhivatthā devatā tā khamantu me
bhikkhunīlayanassedaṁ 6 pacchimaṁ dassanaṁ mama.
Na jarā maccu vā yattha appiyehi samāgamo
piyehi na viyogotthi taṁ vajjiyaṁ 7 asaṅkhataṁ.
Avītarāgā taṁ sutvā vacanaṁ sugatorasā
sokaṭṭā parideviṁsu aho no appapuññatā.
Bhikkhunīnilayo suñño bhūto tāhi vinā ayaṁ
pabhāte viya tārāyo na dissanti jinorasā.
Nibbānaṁ gotamī yāti satehi saha pañcahi
nadīsatehiva sahā gaṅgā pañcahi sāgaraṁ.
1 Ma. Yu. tāyopi. 2 Ma. Yu. buddhānuññātasubbate. 3 Ma. paramuttamaṁ. 4 Yu. vadi.
5 Ma. bhikkhunīnilayā. 6 Ma. bhikkhunīnilayassedaṁ. 7 Ma. Yu. ... vajissaṁ.
Rathiyāya vajantī 1 taṁ disvā saddhā upāsikā
gharā nikkhamma pādesu nipacca idamabravuṁ.
Pasīdassu mahābhoge anāthāyo vihāya no
tayā na yuttaṁ 2 nibbātuṁ icchaṭṭā vilapiṁsu tā.
Tāsaṁ sokapahānatthaṁ avoca madhuraṁ giraṁ
ruditena alaṁ puttā hāsakāloyamajja vo.
Pariññātaṁ mayā dukkhaṁ dukkhahetu vivajjito
nirodho me sacchikato maggo cāpi subhāvito.
Paṭhamaṁ bhāṇavāraṁ.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā.
Yassatthāya pabbajitā agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
Buddho tassa ca saddhammo anūno yāva tiṭṭhati
nibbātuṁ tāva kālo me mā maṁ socatha puttikā.
Koṇḍaññānandanandādi tiṭṭhanti rāhulo jino
sukhito sahito saṅgho hatadappāva 3 titthiyā.
Okkākavaṁsassa yaso ussito māramaddano
nanu sampattikālo me nibbānatthāya puttikā.
1 Ma. Yu. vajantiyo. 2 Ma. na yuttā. 3 Ma. ... ca.
Cirappabhūti yaṁ mayhaṁ patthitaṁ ajja sijjhate
ānandabherikāloyaṁ kiṁ vo assūhi puttikā.
Sace mayi dayā atthi yadi catthi kataññutā
saddhammaṭṭhitiyā sabbā karotha viriyaṁ daḷhaṁ.
Thīnaṁ adāsi pabbajjaṁ sambuddho yācito mayā
tasmā yathāhaṁ nandissaṁ 1 tathā taṁ anutiṭṭhatha.
Tā evamanussāsitvā bhikkhunīhi purakkhatā
upecca buddhaṁ vanditvā idaṁ vacanamabraviṁ.
Ahaṁ sugata te mātā tuvaṁ dhīra pitā mama
saddhammasukhado 2 nātha tayā jātamhi gotama.
Saṁvaddhitoyaṁ sugata rūpakāyo mayā tava
ānandiyo 3 dhammakāyo mama saṁvaddhito tayā.
Muhuttaṁ taṇhāsamanaṁ khīraṁtvaṁ pāyito mayā
tayāhaṁ santamaccantaṁ dhammakhīrampi 4 pāyitā.
Bandhanārakkhane mayhaṁ anaṇo tvaṁ mahāmune
puttakāmitthiyo 5 yācaṁ 6 labhanti tādisaṁ sutaṁ.
Mandhātādinarindānaṁ yā mātā sā bhavaṇṇave
nimuggāhaṁ tayā putta tāritā bhavasāgarā.
Rañño mātā mahesīti sulabhaṁ nāmamitthinaṁ
buddhamātāti yaṁ nāmaṁ etaṁ paramadullabhaṁ.
1 Yu. ... yathāhamuddissa. 2 Ma. saddhammasukhada nātha. 3 Ma. anindito. Yu.
aninniyo dhammatanu. 4 Ma. Yu. hi. 5 Ma. puttakāmā thīyo. 6 Yu. tāva.
Tañca laddhaṁ mahāvīra paṇidhānaṁ mamantayā
anukaṁ vā mahantaṁ vā taṁ sabbaṁ pūritaṁ tayā 1 .
Parinibbātumicchāmi vihāyemaṁ kalevaraṁ
anujānāhi me vīra dukkhantakara nāyaka.
Cakkaṅkusadhajākiṇṇe pāde kamalakomale
pasārehi paṇāmante karissaṁ puttapemahaṁ 2 .
Suvaṇṇarāsisaṅkāsaṁ sarīraṁ kurupākaṭaṁ
katvā dehaṁ sudiṭṭhante santaṁ 3 gacchāmi nāyaka.
Dvattiṁsalakkhaṇūpetaṁ suppabhālaṅkataṁ tanuṁ
sañchagghanāva 4 bālakkhaṁ mātucchaṁ dassayi jino.
Phullāravindasaṅkāse taruṇādiccasappabhe
cakkaṅkite pādatale tato 5 sā sirasā pati.
Paṇamāmi narādiccaṁ ādiccakulaketunaṁ
pacchime saraṇaṁ 6 mayhaṁ na taṁ dakkhāmahaṁ 7 puna.
Itthiyo nāma lokagga sabbadosakarā matā
yadi kocatthi doso me khamassu karuṇākara.
Itthikānañca pabbajjaṁ yamahaṁ 8 yāciṁ punappunaṁ
tattha ce atthi doso me taṁ khamassu narāsabha.
Mayā bhikkhuniyo vīra tavānuññāya sāsitā
tattha ce atthi dunnītaṁ taṁ khamassu khamādhiti 9 .
1 Ma. Yu. mayā. 2 Ma. puttauttame. Yu. puttapemasā. 3 Ma. Yu. santiṁ.
4 Yu. sañjhāghanāva. 5 Yu. pāde. 6 Ma. Yu. maraṇe. 7 Ma. ikkhāmahaṁ puno.
8 Ma. taṁtaṁ. 9 Ma. khamādhipa.
Akkhante nāma khantabbaṁ kiṁ bhave guṇabhūsane
kimuttarante vakkhāmi nibbānāya vadantiyā 1 .
Suddhe anūne mama bhikkhusaṅghe
lokā ito nissarituṁ khamante
pabhātakāle byasanaṅgatānaṁ
disvāna niyyāti hi 2 candalekhā.
Tadetarā bhikkhuniyo jinaggaṁ
tārāva candānugatā sumeruṁ
padakkhiṇaṁ katva 3 nipacca pāde
ṭhitā mukhantassamudikkhamānā 4 .
Na tittipubbaṁ tava dassanena
cakkhuṁ na sotaṁ tava bhāsitena
cittaṁ mamaṁ kevalamekameva
pappuyya taṁ dhammarasena tittiṁ.
Nadato parisāyante vādidappapahārino 5
ye te dakkhanti vadanaṁ dhaññā te narapuṅgava.
Dīghaṅgulitambanakhe subhe āyatapaṇhike
ye pāde paṇamāyanti 6 tepi dhaññā raṇantaga 7 .
Madhurāni pahaṭṭhāni dosajhāni 8 hitāni ca
ye te vākyāni suṇanti 9 tepi dhaññā naruttama.
1 Ma. Yu. vajantiyā. 2 Ma. va. 3 Ma. kacca. 4 Ma. Yu. mukhantaṁ samudikkhamānā.
5 Ma. vāditabbapahārino. Yu. vādidappāpakārino. 6 Ma. Yu. paṇamissanti.
7 Ma. guṇandhara. 8 Ma. dosaghāni. 9 Po. Yu. sussanti. Ma. suyyanti.
Dhaññāhante mahāvīra pādapūjanatappavā 1
tiṇṇasaṁsārakantārā suvākyena 2 sirīmato.
Tato sā anusāvetvā bhikkhusaṅghamhi subbatā
rāhulānandanande ca vanditvā idamabravi.
Āsivisālayasame rogāvāse kalevare
nibbiṇṇā dukkhasaṅkete 3 jarāmaraṇagocare.
Nānākuṇapamalākiṇṇe 4 parāyatte 5 nirīhake
tena nibbātumicchāmi anumaññatha puttakā.
Nando rāhulabhaddo ca vītasokā nirāsavā
ṭhitācalā dhitī vīrā dhammatamanucintayuṁ.
Dhiratthu saṅkhataṁ lokaṁ asāraṁ kadalūpamaṁ
māyāmarīcisadisaṁ ittaraṁ anavaṭṭhitaṁ.
Yattha nāma jinassāyaṁ mātucchā buddhaposikā
gotamī nidhanaṁ yāti aniccaṁ sabbasaṅkhataṁ.
Ānando ca tadā sekho kaniṭṭho 6 jinavacchalo
tatthassūni karonto 7 so karuṇaṁ paridevati.
Bhāsantī 8 gotamī yāti nūna buddhopi nibbutiṁ
gacchati na cireneva aggi viya nirindhano.
Evaṁ vilapamānantaṁ ānandaṁ āha gotamī
1 Ma. Yu. ..ṭapparā. 2 Yu. saddhammena sirīmatā. 3 Ma. dukkhasaṅghāṭe. Yu.
dukkhapaṅke te. 4 Ma. nānākalimalākiṇṇe. Yu. nānākalalamākiṇṇe. 5 Ma. parāyante.
6 Ma. Yu. sokaṭṭo. 7 Yu. dharanto. 8 Ma. hāsantiṁ. Yu. hāsantī.
Sutisāgaragambhīraṁ 1 buddhopaṭṭhānatapparaṁ.
Na yuttaṁ socituṁ putta hāsakāle upaṭṭhite
tassā 2 me maraṇaṁ puttaṁ nibbānantamupāgataṁ.
Tayā tāta samajjhiṭṭho pabbajjaṁ anujāni no
mā putta vimano hohi saphalo te parissamo.
Yaṁ na diṭṭhaṁ purāṇehi titthikācariyehi ca
taṁ padaṁ sukumārīhi sattavassāhi veditaṁ.
Buddhasāsanapāletā pacchimaṁ dassanaṁ tava
tattha gacchāmahaṁ putta gato yattha na dissati.
Kadāci dhammaṁ desento khipi lokagganāyako
tadāhaṁ āsīsavācaṁ avocaṁ anukampikā.
Ciraṁ jīva mahāvīra kappaṁ tiṭṭha mahāmune
sabbalokahitatthāya bhavassu ajarāmaro.
Taṁ tathāvādiniṁ buddho mamaṁ so etadabravi
nahevaṁ vandiyā buddhā yathā vandasi gotami.
Kathañcarahi sabbaññū vanditabbā tathāgatā
kathaṁ avandiyā buddhā taṁ me akkhāhi pucchito.
Āraddhaviriye pahitatte niccaṁ daḷhaparakkame
samagge sāvake passa etaṁ buddhāna vandanaṁ 3 .
Tato upassayaṁ gantvā ekikāhaṁ vicintayiṁ
samaggaṁ parisaṁ nātho roceti 4 tibhavantago.
1 Ma. sutasāgaragambhīra buddhopaṭṭhānatappara. 2 Ma. Yu. tayā. 3 Yu. esā
buddhāna vandanā. 4 Ma. rodheti.
Handāhaṁ parinibbāyaṁ mā vipattiṁ tamaddasaṁ
evāhaṁ cintayitvāna disvāna isisattamaṁ.
Parinibbānakālaṁ maṁ 1 ārocemi 2 vināyakaṁ
tato so samanuññāsi kālaṁ jānāhi gotami.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Thīnaṁ dhammābhisamaye ye bālā vimatiṁ gatā
tesaṁ diṭṭhipahānatthaṁ iddhiṁ dassehi gotami.
Tadā nipacca sambuddhaṁ upatitvāna ambaraṁ
iddhī anekā dassesi buddhānuññāya gotamī.
Ekikā bahudhā āsi bahukā cekikā tathā
āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ 3 tironagaṁ 4 .
Asajjamānā agamā bhūmiyampi nimujjatha
abhijjamāne udake agañchi mahiyaṁ yathā.
Sakuṇīva yathākāse pallaṅkena kamī tadā
vasaṁ vattesi kāyena yāva brahmanivesanaṁ.
1 Ma. Yu. me. 2 Ma. Yu. ārocesiṁ. 3 Ma. tirokuṭṭaṁ 4 Ma. Yu. tironabhaṁ.
Sineruṁ daṇḍaṁ katvāna chattaṁ katvā mahāmahiṁ
samūlaṁ parivattetvā dhārayaṁ caṅkamī nabhe.
Chassūrodayakālova 1 lokañcākāsi rucitaṁ 2
yugandhe viya taṁ 3 lokaṁ jālamālāgulaṁ akā.
Muccalindaṁ mahāselaṁ meruṁ mandāradaddare 4
sāsapāniva sabbāni ekenaggaṇhi muṭṭhinā.
Aṅgulaggena chādesi bhākaraṁ sanisākaraṁ
candasuriyasahassāni āveḷamiva dhārayi.
Catusāgaratoyāni dhārayi ekapāṇinā
yugandhajaladākāraṁ mahāvassaṁ avassatha.
Cakkavattiṁ saparisaṁ māpayi sā nabhattale
garuḷaṁ dviradaṁ sīhaṁ vinadantañca dassayi 5 .
Ekikā abhinimmitvā appameyyaṁ bhikkhunīgaṇaṁ
puna antaradhāpetvā ekikā munimabravi.
Mātucchā te mahāvīra tava sāsanakārikā
anuppattā sakaṁ atthaṁ pāde vandāmi cakkhumā.
Dassetvā vividhaṁ iddhiṁ orohitvā nabhattalā
vanditvā lokapajjotaṁ ekamantaṁ nisīdi sā.
Sā vīsavassasatikā jātiyāhaṁ mahāmuni
alaṁ ettāvatā vīra nibbāyissāmi nāyaka.
1 Ma. Yu. ...kāleva. 2 Ma. dhūmikaṁ. Yu. dhūmitaṁ. 3 Ma. Yu. ... lokaṁ sā.
4 Ma. meru mūlanadantare. Yu. meruṁ ḍhāḍhānamantare. 5 Ma. ...padassayi.
Tadātivimhitā 1 sabbā parisā sā katañjalī
avocayye kataṁ āsi atuliddhi parakkame.
Padumuttaro nāma jino sabbadhammesu cakkhumā
ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.
Tadāhaṁ haṁsavatiyā jātāmaccakule ahu
sabbopakārasampanne iddhe phīte mahaddhane.
Kadāci pitunā saddhiṁ dāsīgaṇapurakkhatā
mahatā parivārena taṁ upecca narāsabhaṁ.
Vāsavaṁ viya vassantaṁ dhammameghamanāsavaṁ
saradādiccasadisaṁ raṁsimālākulaṁ 2 jinaṁ.
Disvā cittaṁ pasādetvā sutvā cassa subhāsitaṁ
mātucchaṁ bhikkhuniṁ agge ṭhapentaṁ naranāyakaṁ.
Sutvā datvā mahādānaṁ sattāhaṁ tassa tādino
sasaṅghassa naraggassa paccayāni bahūni ca.
Nipacca pādamūlamhi taṁ ṭhānaṁ abhipatthayiṁ
tato mahāparisati avoca isisattamo.
Yā sasaṅghaṁ abhojesi sattāhaṁ lokanāyakaṁ
tamahaṁ kittayissāmi suṇātha mama bhāsato.
Satasahasse ito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissati.
1 Yu. tadā hi. 2 Ma. raṁsijālajamujjalaṁ. Yu. raṁsijālākulañjinaṁ.
Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā
gotamī nāma nāmena hessati satthusāvikā.
Tassa buddhassa mātucchā jīvitāpālikā ayaṁ
rattaññūnañca aggattaṁ bhikkhunīnaṁ labhissati.
Taṁ sutvāhaṁ pamuditā yāvajīvaṁ tadā jinaṁ
paccayehi upaṭṭhitvā tato kālaṁ katā ahaṁ.
Tāvatiṁsesu devesu sabbakāmasamiddhisu
nibbattā dasahaṅgehi aññe abhibhaviṁ ahaṁ.
Rūpasaddehi gandhehi rasehi phussanehi ca
āyunāpica vaṇṇena sukhena yasasāpica.
Tathevādhipateyyena adhigayha virocahaṁ
ahosiṁ amarindassa mahesī dayitā tahiṁ.
Saṁsāre saṁsarantīhaṁ kammavāyusameritā
kāsikarañño visaye ajāyiṁ dāsagāmake.
Pañcadāsasatānūnā nivasanti tahiṁ tadā
sabbesaṁ tattha yo jeṭṭho tassa jāyā ahosahaṁ.
Sayambhuno pañcasatā gāmaṁ piṇḍāya pāvisuṁ
te disvāna ahaṁ tuṭṭhā saha sabbehi ñātibhi.
Katvā 2 pañcasataṁ kuṭiṁ cātumāse upaṭṭhiya
ticīvarāni datvāna pasannamha 3 sasāmikā.
1 Ma. sabbāhi atthibhi. Yu. sabbāhi ñātibhi. 2 Ma. pūgā hutvāva sabbāyo
cātumāse upaṭṭhahuṁ. Yu. pūgā bhavitvā sabbāyo. 3 Ma. Yu. saṁsarimha.
Tato cutā sapatikā 1 tāvatiṁsaṁ gatā mayaṁ
pacchime ca bhave dāni jātā devadahe pure.
Pitā añjanasakko me mātā mama sulakkhaṇā
tato kapilavatthusmiṁ suddhodanagharaṁ gatā.
Sabbā 2 sakyakule jātā sakyānaṁ gharamāgamuṁ
ahaṁ seṭṭhā 3 ca sabbāsaṁ jinassāpādikā ahuṁ.
Sa me 4 puttobhinikkhamma buddho āsi vināyako
pacchāhaṁ pabbajitvāna satehi saha pañcahi.
Sākiyānīhi vīrāhi saha santisukhaṁ phusiṁ
ye tadā pubbajātiyā asmākaṁ āsu sāmino.
Saha puññassa kattāro mahāsamayakārakā
phusiṁsu arahattante sugatenānukampitā.
Tadetarā bhikkhunīyo ārūhiṁsu nabhattalaṁ
saṅgatā viya tārāyo virociṁsu mahiddhikā.
Iddhī anekā dassesuṁ pilandhavikatiṁ yathā
kammāro kanakasseva puññakammesu 5 sikkhitā.
Dassetvā pāṭiherāni vividhāni 6 bahūni ca
tosetvā vādiccavaraṁ 7 muniṁ saparisaṁ tadā.
Orohitvā nabhatalā 8 vanditvā isisattamaṁ
anuññātā naraggena yathāṭṭhāne nisīdisuṁ.
1 Ma. sabbāpi tā. 2 Ma. Yu. sesā. 3 Ma. Yu. visiṭṭhā. 4 Ma. Yu. mama putto.
5 Ma. Yu. kammaññassa susikkhito. 6 Ma. vicittāni. 7 Ma. Yu. vādipavaraṁ.
8 Ma. Yu. gaganā.
Ahonukampikāmhākaṁ sabbāsaṁ vīra gotamī
vāsitā tāya 1 puññehi pattā no āsavakkhayaṁ.
Kilesā jhāpitāmhākaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāma anāsavā.
Svāgataṁ vata no āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Iddhiyañca 2 vasī homa dibbāya sotadhātuyā
cetopariyañāṇassa vasī homa mahāmuni.
Pubbenivāsaṁ jānāma dibbacakkhu visodhitaṁ
sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Atthe dhamme ca nerutte paṭibhāṇe ca vijjati
ñāṇaṁ amhaṁ mahāvīra uppannaṁ tava santike.
Asmāhi pariciṇṇosi mettacittāhi nāyaka
anujānāhi sabbāyo 3 nibbānāya mahāmune.
Nibbāyissāma iccevaṁ kiṁ vakkhāmi vadantiyo
yassa dāni ca vo kālaṁ maññathāti jinobravi.
Gotamiādikā tāyo tadā bhikkhuniyo jinaṁ
vanditvā āsanā tamhā vuṭṭhāya agamiṁsu tā.
1 Ma. Yu. tava. 2 Ma. iddhīsu ca. 3 Ma. sabbāsaṁ.
Mahatā janakāyena saha lokagganāyako
anusaṁsāvayi 1 dhīro mātucchaṁ yāva koṭṭhakaṁ.
Tadā nipati pādesu gotamī lokabandhuno
sahetarāhi 2 sabbāhi pacchimaṁ pādavandanaṁ.
Idaṁ pacchimakaṁ mayhaṁ lokanāthassa dassanaṁ
na puno amatākāraṁ passissāmi mukhaṁ tava.
Na ca me vandanaṁ vīra tava pāde sukomale
samphusissati lokagga ajja gacchāmi nibbutiṁ.
Rūpena kintavānena diṭṭhe dhamme yathātathe
sabbaṁ saṅkhatamevetaṁ anassāsikamittaraṁ.
Sā saha tāhi gantvāna bhikkhunūpassayaṁ sakaṁ
aḍḍhapallaṅkamābhujja nisīdi paramāsane.
Tadā upāsikā tattha buddhasāsanavacchalā
tassā pavattiṁ sutvāna upesuṁ pādavandikā.
Karehi uraṁ pahantā 3 chinnamūlā yathā latā
rudantā karuṇaṁ rāvaṁ 4 sokaṭṭā bhūmipātikā 5 .
Mā no saraṇade nāthe vihāyāgami nibbutiṁ
nipatitvāna yācāma sabbāyo sirasā mayaṁ.
Yā padhānaṁ gamā tāsaṁ saddhā paññā upāsikā
tassā sīsaṁ pamajjantī idaṁ vacanamabravi.
1 Ma. anusaṁsāyī so vīro. Yu. anusaṁyāyī so dhīro. 2 Ma. saheva tāhi.
3 Yu. pahantvā. 4 Ma. ravaṁ. 5 Yu. bhūvipātikā.
Alaṁ puttā vilāpena 1 mārapāsānuvattinā
aniccaṁ saṅkhataṁ sabbaṁ viyogantaṁ calācalaṁ.
Tato sā tā visajjitvā 2 paṭhamajjhānamuttamaṁ
dutiyañca tatiyañca samāpajji catutthakaṁ.
Ākāsāyatanañceva viññāṇañcāyatanaṁ tathā
ākiñcaṁ nevasaññañca samāpajji yathākkamaṁ.
Paṭilomena jhānāni samāpajjatha 3 gotamī
yāvatā paṭhamaṁ jhānaṁ tayo yāva catutthakaṁ.
Tato vuṭṭhāya nibbāyi dīpaccīva nirāsavā
bhūmicālo mahā āsi nabhasā vijjutā pati.
Panāditā dundubhiyo parideviṁsu devatā
pupphavuṭṭhi ca gaganā abhivassatha medaniṁ.
Kampito merurājāpi raṅgamajjhe yathā naṭo
sokena vātidīno 4 ca viravo āsi sāgaro.
Devā nāgāsurā brahmā saṁviggāhaṁsu taṁkhaṇe 5
aniccā vata saṅkhārā yathāyaṁ vilayaṁ gatā.
Yā cemaṁ parivāriṁsu satthusāsanakārikā
tāyopi anupādānā dīpasikhā 6 viya nibbutā.
Hā yogā vippayogantā hāniccaṁ sabbasaṅkhataṁ
hā jīvitaṁ vināsantaṁ iccāsi paridevanā.
1 Ma. Yu. visādena. 2 Yu. vivajjitvā. 3 Ma. samāpajjittha. 4 Ma. cātidīno va.
5 Yu. tāvade. 6 Ma. Yu. dīpacci.
Tato devā ca brahmā ca lokadhammānuvattanaṁ
kālānurūpaṁ kubbanti upetvā isisattamaṁ.
Tadā āmantayi satthā ānandaṁ sutisāgaraṁ
gacchānanda nivedehi bhikkhūnaṁ mātu nibbutiṁ.
Tadānando nirānando assunā puṇṇalocano
gaggarena sarenāha samāgacchantu bhikkhavo.
Pubbadikkhiṇapacchāsu uttarāya 1 vasanti ye
mayhaṁ 2 sā bhikkhunī mātā bhikkhavo sugatorasā.
Yā vaddhayi payattena sarīraṁ pacchimaṁ mune
sā gotamī gatā santiṁ tārāva suriyodaye.
Buddhamātāti saññattiṁ 3 ṭhapayitvā gatā samaṁ 4
na yattha pañcanettopi tattha 5 dakkhati nāyako.
Yassatthi sugate saddhā yo 6 vā sisso mahāmune
buddhassa mātu sakkāraṁ karotu sugatoraso.
Sudūraṭṭhāpi taṁ sutvā sīghamāgaccha 7 bhikkhavo
keci buddhānubhāvena keci iddhīsu kovidā.
Kūṭāgāravare ramme sabbasoṇṇamaye subhe
mañcakaṁ samaropesuṁ yattha suttāsi gotamī.
Cattāro lokapālā ye 8 aṁsehi samadhārayuṁ
sesā sakkādikā devā kūṭāgāre samaggahuṁ.
1 Ma. uttarāya ca santike. 2 Ma. Yu. suṇantu bhāsitaṁ mayhaṁ. 3 Ma. Yu.
paññattiṁ. 4 Yu. sayaṁ. 5 Ma. gatiṁ. Yu. gataṁ. 6 Ma. yo ca piyo mahāmune.
7 Ma. Yu. sīghamāgacchu. 8 Ma. Yu. te.
Kūṭāgārāni sabbāni āsuṁ pañcasatāni hi 1
saradādiccavaṇṇāni visukammakatāni hi.
Sabbā tahiṁ 2 bhikkhuniyo āsuṁ mañcesu sāyitā
devānaṁ khandhamāruyha niyyanti anupubbaso.
Sabbaso chāditaṁ āsi vitānena nabhattalaṁ
satārā candasurā ca lañchitā kanakāmayā.
Paṭākā ussitānekā cittakā 3 pupphakañcukā
obhaggākāsapadumā 4 mahiyā pupphamuggataṁ.
Dissanti candasuriyā vijjalanti ca tārakā
majjhaṅgatopicādicco na tāpesi sasī yathā.
Devā dibbehi gandhehi mālehi surabhīhi ca
vāditehi ca naccehi saṅgītīhi ca pūjayuṁ.
Nāgāsūrā ca brahmāno yathāsatti yathābalaṁ
pūjayiṁsu viniyyanti 5 nibbutaṁ buddhamātaraṁ.
Sabbāyo purato nītā nibbutā sugatorasā
gotamī niyyate pacchā sakkatā buddhaposikā.
Purato devamanujā sanāgāsūrabrahmakā
pacchā sasāvako buddho pūjatthaṁ yāti mātuyā.
Buddhassa parinibbānaṁ nedisaṁ āsi yādisaṁ
gotamīparinibbānaṁ atiacchariyaṁ ahu.
1 Ma. pi. 2 Ma. tāpi. 2 Ma. Yu. vitatā. 4 Ma. ogatākāsapadumā.
Yu. ogatākāsadhūmāva. 5 Ma. ca niyyantiṁ. Yu. viniyyantiṁ.
Na buddho 1 buddhanibbāne sārīputtādi bhikkhavo
buddho gotaminibbāne sārīputtādikā yathā 2 .
Citakāni karitvāna sabbagandhamayāni ca 3
gandhacuṇṇavikiṇṇāni 4 jhāpayiṁsu ca tā tahiṁ.
Sesabhāgāni ḍayhiṁsu aṭṭhisesāni sabbaso
ādando ca tadāvoca saṁvegajanakaṁ vaco.
Gotamī nidhanaṁ yātā daḍḍhañcassā sarīrakaṁ
saṅketaṁ buddhanibbānaṁ na cirena bhavissati.
Tato gotamidhātūni tassā pattagatāni so
upanāmesi nāthassa ānando buddhacodito.
Pāṇinā tāni paggayha avoca isisattamo
mahato sāravantassa yathā rukkhassa tiṭṭhato.
Yo so mahattaro khandho palujjeyya aniccatā
tathā bhikkhunisaṅghassa gotamī parinibbutā.
Ānanda 5 passa buddhassa nibbutāyapi mātuyā
sarīramattasesāya na 6 sokaparidevanā.
Na sociyā paresaṁ sā tiṇṇasaṁsārasāgarā
parivajjitasantāpā sītibhūtā sunibbutā.
Paṇḍitāsi mahāpaññā puthupaññā tatheva ca
rattaññū bhikkhunīnaṁ sā evaṁ viññātha 7 bhikkhavo.
1 Ma. buddho buddhassa nibbāne no paṭiyādi bhikkhavo. 2 Ma. Yu. tathā.
3 Ma. Yu. te. 4 Yu. gandhacuṇṇādikiṇṇāni. 5 Ma. Yu. aho acchariyaṁ mayhaṁ.
6 Ma. Yu. natthi sokapariddavo. 7 Ma. dhāretha. Yu. jānātha.
Iddhiyā 1 ca vasī āsi dibbāya sotadhātuyā
cetopariyañāṇassa vasī āsi ca gotamī.
Pubbenivāsamaññāsi dibbacakkhu visodhitaṁ
sabbāsavā parikkhīṇā natthi dāni 2 punabbhavo.
Atthadhammaniruttīsu paṭibhāṇe tatheva ca
parisuddhaṁ ahu ñāṇaṁ tasmā socaniyā na sā.
Ayoghanahatasseva jalato jātavedaso 3
anupubbūpasantassa yathā na ñāyate gati.
Evaṁ sammāvimuttānaṁ kāmabandhoghatārinaṁ
paññāpātuṁ gati natthi pattānaṁ acalaṁ padaṁ 4 .
Attadīpā tato hotha satipaṭṭhānagocarā
bhāvetvā sattabojjhaṅgaṁ 5 dukkhassantaṁ karissathāti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā mahāpajāpatigotamī bhikkhunī imā gāthāyo
abhāsitthāti.
Mahāpajāpatigotamītheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Aṭṭhamaṁ khemātheriyāpadānaṁ (18)

[158] Padumuttaro nāma jino sabbadhammesu cakkhumā
ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.
1 Ma. iddhīsu ca. 2 Ma. Yu. tassā. 3 Ma. jātavedassa. 4 Ma. Yu. sukhaṁ.
5 Ma. Yu. sattabojjhaṅge.
Tadāhaṁ 1 haṁsavatiyaṁ jātā seṭṭhikule ahu
nānāratanapajjote mahāsukhasamappitā.
Upetvā taṁ mahāvīraṁ assosiṁ dhammadesanaṁ
tato jātappasādāhaṁ upesiṁ 2 saraṇaṁ jinaṁ.
Mātaraṁ pitarañcāhaṁ āyācitvā vināyakaṁ
nimantayitvā sattāhaṁ bhojayiṁ saha sāvakaṁ.
Atikkante ca sattāhe mahāpaññānamuttamaṁ
bhikkhuniṁ etadaggamhi ṭhapesi narasārathi.
Taṁ sutvā muditā hutvā puna 3 tassa mahesino
kāraṁ katvāna taṁ ṭhānaṁ panipacca paṇidahiṁ.
Tato maṁ sa jino āha sijjhataṁ paṇidhi tava
sasaṅghe me kataṁ kāraṁ appameyyaphalaṁ tayā.
Satasahasse ito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā
etadaggamanuppattā khemā nāma bhavissati.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsūpagā ahaṁ.
Tato cutā yāmamagaṁ tatohaṁ tusitaṁ gatā
tato ca nimmānaratiṁ vasavattīpuraṁ gatā 4 .
1 Yu. nagarehaṁ. 2 Ma. upemi. 3 Ma. Yu. pano. 4 Ma. Yu. tato.
Yattha yatthūpapajjāmi tassa kammassa vāhasā
tattha tattheva rājūnaṁ mahesittamakārayiṁ.
Tato cutā manussatte rājūnaṁ cakkavattinaṁ
maṇḍalīnañca rājūnaṁ mahesittamakārayiṁ.
Sampattiṁ anubhotvāna devesu mānusesu ca
sabbattha sukhitā hutvā nekakappesu saṁsariṁ.
Ekanavute ito kappe vipassī lokanāyako
uppajji cārudassano 1 sabbadhamme vipassako.
Tamahaṁ lokanāyakaṁ upetvā narasārathiṁ
dhammaṁ paṇītaṁ sutvāna pabbajiṁ anagāriyaṁ.
Dasavassasahassāni tassa vīrassa sāsane
brahmacariyaṁ caritvāna yuttayogā bahussutā.
Paccayākārakusalā catusaccavisāradā
nipuṇā cittakathikā satthusāsanakārikā.
Tato cutāhaṁ tusitaṁ upapannā yasassinī
abhibhosiṁ 2 tahiṁ aññe brahmacariyaphalenahaṁ.
Yattha yatthopapannāhaṁ mahābhogā mahaddhanā
medhāvinī rūpavatī 3 vinītaparisāpica.
Bhavāmi tena kammena yogena jinasāsane
sabbā sampattiyo mayhaṁ sulabhā manaso piyā.
1 Yu. cārunayano. 2 Ma. abhibhomi. 3 Ma. sīlavatī.
Yopi me bhavate bhattā yattha yattha gatāyapi
vimāneti na maṁ koci paṭipattiphalena me.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahāyaso
nāmena konāgamano uppajji vadataṁ varo.
Tadā hi bārāṇasiyaṁ susamiddhikulappajā 1
dhanañjānī sumedhā ca ahaṁpica tayo janā.
Saṅghārāmaṁ adāsimha neke sahassike 2 mune
sasaṅghassa vihāraṁ hi 3 uddissa kārikā 4 mayaṁ.
Tato cutā mayaṁ sabbā tāvatiṁsūpagā ahuṁ
yasasā aggataṁ pattā manussesu tatheva ca.
Imasmiṁyeva kappamhi brahmabandhu mahāyaso
kassapo nāma nāmena uppajji vadataṁ varo.
Upaṭṭhāko mahesissa tadā āsi narissaro
kāsirājā kikī nāma bārāṇasipuruttame.
Tassāsiṁ jeṭṭhakā dhītā samaṇī iti vissutā
dhammaṁ sutvā jinaggassa pabbajjaṁ samarocayiṁ.
Anujāni na no tāto agāreva tadā mayaṁ
vīsavassasahassāni vicarimha atanditā.
Komāribrahmacariyaṁ 5 rājakaññā sukhe ṭhitā
buddhopaṭṭhānaniratā muditā satta dhītaro.
1 Ma. Yu. susamiddhakulappajā. 2 Ma. dānasahāyikā pure. Yu. dānaṁ sahassikaṁ mune.
3 Ma. saṅghassa ca vihārampi. 4 Yu. dāyikā. 5 Yu. komārabrahmacariyaṁ.
ito paraṁ īdisameva.
Samaṇī samaṇaguttā ca bhikkhunī bhikkhudāsikā 1
dhammā ceva sudhammā ca sattamī saṅghadāsikā 2 .
Ahaṁ uppalavaṇṇā ca paṭācārā ca kuṇḍalā
kisāgotamī dhammadinnā visākhā hoti sattamī.
Kadāci so narādicco dhammaṁ deseti 3 abbhutaṁ
mahānidānasuttantaṁ sutvā taṁ pariyāpuṇiṁ.
Tehi kammehi sukatehi cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Pacchime ca bhave dāni sākalāyaṁ puruttame
rañño maddassa dhītāsiṁ manāpā dayitā piyā.
Saha me jātamattamhi khemaṁ tamhi pure ahu
tato khemāti nāmaṁ me guṇato 4 upapajjatha.
Yadāhaṁ yobbanaṁ pattā rūpavaṇṇavibhūsitā 5
tadā adāsi maṁ tāto bimbisārassa rājino.
Tassāhaṁ supiyā āsiṁ rūpakelāyane ratā
rūpānaṁ dosavādīti na upemi mahādayaṁ.
Bimbisāro tadā rājā mamānuggahabuddhiyā
vaṇṇayitvā veḷuvanaṁ gāyake gāpayī 6 mamaṁ.
Rammaṁ veḷuvanaṁ yena na diṭṭhaṁ sugatālayaṁ
na tena nandanaṁ diṭṭhaṁ iti maññamhase mayaṁ.
1-2 Ma. Yu. ..ḍāyikā. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. desesi. 4 Yu. guṇikaṁ
udapajjatha. 5 Ma. rūpalāvaññabhūsitā. Yu. rūpavantāvibhūsitā. 6 Yu. pāpayī.
Yena veḷuvanaṁ diṭṭhaṁ naranandananandanaṁ
sudiṭṭhaṁ nandanaṁ tena amarindasunandanaṁ.
Vihāya nandanaṁ devā otaritvā mahītale 1
rammaṁ veḷuvanaṁ disvā na tappanti suvimhitā.
Rājapuññena nibbattaṁ buddhapuññena bhūsitaṁ
ko vattā tassa nissesaṁ vanassa guṇasañcayaṁ.
Taṁ sutvā vanasamiddhiṁ mama sotamanoharaṁ
daṭṭhukāmā tamuyyānaṁ rañño ārocayiṁ tadā.
Mahatā parivārena tadā maṁ 2 so mahīpati
sampesesi 3 tamuyyānaṁ dassanāya samussukaṁ.
Gaccha passa mahābhoge vanaṁ nettarasāyanaṁ
yaṁ sadā bhāti siriyā sugatābhāṇurañjitaṁ.
Yadā ca piṇḍāya muni giribbajapuruttamaṁ
paviṭṭhohaṁ tadāyeva vanaṁ daṭṭhumupāgamiṁ.
Tadā taṁ samphullavanaṁ 4 nānābhamarakujjitaṁ
kokilāgītasahitaṁ mayūragaṇanaccitaṁ.
Appasaddamanākiṇṇaṁ nānācaṅkamabhūsitaṁ
kuṭimaṇḍapasaṅkiṇṇaṁ yogīviravirājitaṁ 5 .
Vicarantī amaññissaṁ saphalaṁ nayanaṁ mamaṁ
tadāpi taruṇaṁ bhikkhuṁ yuttaṁ disvā vicintayiṁ.
1 Ma. mahītalaṁ. 2 Ma. ca. 3 Ma. maṁ pesesi. Yu. sampāpesi.
4 Ma. phullavipimaṁ. Yu. phullapavanaṁ. 5 Ma. Yu. yogīvaravirājitaṁ.
Īdisepi vane ramme ṭhitoyaṁ navayobbane
vasantamiva kantena rūpena susamanvito 1 .
Nisinno rukkhamūlamhi muṇḍo saṅghāṭipāruto
jhāyate vatayaṁ bhikkhu hitvā visayajaṁ ratiṁ.
Nanu nāma gahaṭṭhena kāmaṁ bhutvā yathāsukhaṁ
pacchā jiṇṇena dhammoyaṁ caritabbo subhaddako.
Suññakanti viditvāna gandhagehaṁ jinālayaṁ
upetvā jinamaddakkhiṁ udayantaṁva bhākaraṁ.
Ekakaṁ sukhamāsīnaṁ vījamānaṁ varitthiyā
disvānevaṁ vicintesiṁ nāyaṁ lūkho narāsabho.
Sā kaññā kanakābhāsā padumānanalocanā
bimboṭṭhi kundadassanā manonettarasāyanā.
Hemadolā suvadanā 2 kamalākārasutthanī 3
vedimajjhā varasoṇī 4 rammorū cārubhūsanā.
Rattaṁsakupasambyānā 5 nīlamaṭṭhanivāsanā
atappaneyyarūpena sabbābharaṇamaṇḍitā 6 .
Disvā tamevaṁ cintesiṁ ahoyamatirūpinī
na mayānena nettena diṭṭhapubbā kudācanaṁ.
Tato jarābhibhūtā sā vivaṇṇā vikatānanā
chinnadantā 7 setasirā salālā vadanāsuci.
1 Ma. rūpena ca samanvito. 2 Ma. bhasavanā. Yu. vasavanā. 3 Ma. kalikākārasutthanī.
Yu. kalasākārasutthanī. 4 Ma. vedimajjhāva sussoṇī. 5 Yu. rattaṁsakasusaṁvitā.
6 Ma. Yu. hāsabhāvasamanvitā. 7 Ma. sinnadantā. Yu. sīnadantā.
Saṅkhittakaṇṇā setakkhī lambāsubhapayodharā
valīvitatasabbaṅgī sirāvitatadehinī.
Nataṅgī daṇḍadutiyā upaṇḍupaṇḍukā 1 kisā
pavedhamānā patitā nissasantī mahuṁ mahuṁ.
Tato me āsi saṁvego abbhūto lomahaṁsano
dhiratthu rūpaṁ asuciṁ ramante yattha bālisā.
Tadā mahākāruṇiko disvā saṁviggamānasaṁ
udaggacitto sumano imā gāthā abhāsatha.
Āturaṁ asuciṁ pūtiṁ passa kheme samussayaṁ
uggharantaṁ paggharantaṁ bālānaṁ abhinanditaṁ.
Asubhāya cittaṁ bhāvehi ekaggaṁ susamāhitaṁ
sati kāyagatā tyatthu nibbidābahulā bhava.
Yathā idaṁ tathā etaṁ yathā etaṁ tathā idaṁ
ajjhattañca bahiddhā ca kāye chandaṁ virājaya.
Animittañca bhāvehi mānānusaya pajjaha
tato mānābhisamayā upasantā carissasi.
Ye rāgarattānupatanti sotaṁ
sayaṁ kataṁ makkaṭakova jālaṁ
etampi chetvāna paribbajanti
anapekkhino 2 kāmasukhaṁ pahāya.
1 Ma. uphāsulikatā. Yu. upāsuḷikatā. 2 Ma. na pekkhino.
Tato kallikacittaṁ maṁ ñatvāna narasārathi
mahānidānaṁ desesi suttantaṁ vinayāya me.
Sutvā suttantaseṭṭhanta pubbasaññamanussariṁ
tatthaṭṭhitāvahaṁ santī dhammacakkhuṁ visodhayiṁ.
Nipatitvā mahesissa pādamūlamhi tāvade
accayaṁ desanatthāya imaṁ vacanamabraviṁ.
Namo te sabbadassāvi namo te karuṇālaya
namo te tiṇṇasaṁsāra namo te amatandada.
Diṭṭhigahanapakkhantā 1 kāmarāgavimohitā
tayā sammā upāyena vinītā vinaye ratā.
Adassanena vihitā 2 tādisānaṁ mahesinaṁ
anubhonti mahādukkhaṁ sattā saṁsārasāgare.
Yadāhaṁ lokasaraṇaṁ araṇaṁ maraṇantagaṁ 3
nāddasāmi madhuratthaṁ desessāmi 4 tamaccayaṁ.
Mahāhitaṁ varaddadaṁ 5 ahitoti visaṅkitā
nopesiṁ rūpaniratā desessāmi tamaccayaṁ.
Tadā madhuranigghoso mahākāruṇiko jino
avoca tiṭṭha khemeti siñcanto amatena maṁ.
Tadā paṇamma sirasā katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ
gantvā disvā narapatiṁ imaṁ vacanamabraviṁ.
1 Ma. ...pakkhandā. Yu. ...pakkhamānā. 2 Ma. Yu. vibhogā. 3 Ma. maraṇantaguṁ.
4 Ma. Yu. desayāmi. 5 Yu. mahāhitaṁ taṁ varadaṁ.
Aho sammā upāyo te cintitoyamarindama
vanadassanakāmāya diṭṭho nibbanatho 1 muni.
Yadi te ruccate rājā sāsane tassa tādino
pabbajissāmi rūpehaṁ nibbinnā muni bhāṇinā.
Dutiyaṁ bhāṇavāraṁ.
Añjaliṁ paggahetvāna tadāha sa mahīpati
anujānāmi te bhadde pabbajjā tava sijjhatu.
Pabbajitvā tadā cāhaṁ sattamāse 2 upaṭṭhite
dīpodayañca bhedañca disvā saṁviggamānasā.
Nibbinnā sabbasaṅkhāre paccayākārakovidā
caturoghe atikkamma arahattaṁ apāpuṇiṁ.
Iddhiyā 3 ca vasī āsiṁ dibbāya sotadhātuyā
cetopariyañāṇassa vasī cāpi bhavāmahaṁ.
Pubbenivāsaṁ jānāmi dibbacakkhuṁ visodhitaṁ
sabbāsavā parikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Atthadhammaniruttīsu paṭibhāṇe tatheva ca
parisuddhaṁ mamaṁ ñāṇaṁ uppannaṁ buddhasāsane.
Kusalāhaṁ visuddhīsu kathāvatthuvisāradā
abhidhammanayaññū ca vasippattāmhi sāsane.
1 Ma. nibbānato. 2 Ma. addhamāse. 3 Ma. iddhīsu. ito paraṁ īdisameva.
Tato toraṇavatthusmiṁ raññā kosalasāminā
pucchitvā nipuṇe pañhe byākarontī yathākathaṁ.
Tadā sa rājā sugataṁ upasaṅkamma pucchatha
tatheva buddho byākāsi yathā te byākatā mayā.
Jino tasmiṁ guṇe tuṭṭho etadagge ṭhapesi maṁ
mahāpaññānamaggāti bhikkhunīnaṁ naruttamo.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ khemā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Khemātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Navamaṁ uppalavaṇṇātheriyāpadānaṁ (19)

[159] Bhikkhunī uppalavaṇṇā iddhiyā pāramiṁ gatā
vanditvā satthuno pāde imaṁ vacanamabravi.
Nitiṇṇā 1 jātisaṁsāraṁ pattāhaṁ acalaṁ padaṁ
sabbadukkhaṁ mayā khīṇaṁ ārocemi mahāmuni.
1 Ma. nitthiṇṇā. Yu. nittiṇṇā jātisaṁsārā.
Yāvatā parisā atthi pasannā jinasāsane
yesañca meparādhotthi khamantu jinasammukhā.
Saṁsāre saṁsarantā 1 me khalitaṁ me sace bhave
ārocemi mahāvīra aparādhaṁ khamassu me 2 .
Iddhiñcāpi nidassehi mama sāsanakārike
catasso parisā ajja kaṅkhaṁ chindāhi yāvatā.
Dhītā tuyhaṁ mahāvīra paññavanta jutindhara
bahuñca dukkaraṁ kammaṁ kataṁ me atidukkaraṁ.
Uppalasseva me vaṇṇo nāmenuppalanāmikā
sā dhītā te mahāvīra pāde vandāmi cakkhumā.
Rāhulo ca ahañceva nekajātisate bahū
ekasmiṁ sambhave jātā samānachandacetasā.
Nibbatti ekato hoti jātiyā cāpi ekato
pacchime bhavasampatte ubhayo nāmasambhavā.
Putto ca rāhulo nāma dhītā uppalasavhayā
passa vīra mama iddhiṁ balaṁ dassemi satthuno.
Mahāsamudde caturo pakkhipi hatthapāṇiyaṁ
telaṁ hatthagatañceva 3 khiḍḍo komārako yathā.
Ubbattayitvā paṭhaviṁ pakkhipi hatthapāṇiyaṁ
cittamuñjaṁ yathā nāma luñci komārako yuvā.
1 Ma. saṁsarantiyā. 2 Ma. Yu. taṁ. 3 Yu. ... vatthigatañceva vejjo komārako yathā.
Cakkavāḷasamaṁ pāṇiṁ chādayitvāna matthake
vassāpetvāna phusitaṁ nānāvaṇṇaṁ punappunaṁ.
Bhūmiṁ udukkhalaṁ katvā dhaññaṁ katvāna sakkharaṁ
sineruṁ musalaṁ katvā maddi komārikā yathā 1 .
Dhītāhaṁ buddhaseṭṭhassa nāmenuppalasavhayā
abhiññāsu vasībhūtā tava sāsanakārikā.
Nānāvikubbanaṁ katvā dassetvā lokanāyakaṁ
nāmagottaṁ pakāsetvā 2 pāde vandāmi cakkhumā.
Iddhiyā ca vasī homi dibbāya sotadhātuyā
cetopariyañāṇassa vasī homi mahāmune.
Pubbenivāsaṁ jānāmi dibbacakkhuṁ visodhitaṁ
sabbāsavā parikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Atthadhammaniruttīsu paṭibhāṇe tatheva ca
ñāṇaṁ me vipulaṁ 3 suddha sabhāvena mahesino.
Purimānaṁ jinaggānaṁ saṅgāmantena dassitaṁ 4
adhikāraṁ bahu mayhaṁ tuyhatthāya mahāmuni.
Yaṁ mayā purimaṁ kammaṁ kusalaṁ sara 5 me muni
tavatthāya mahāvīra puññaṁ upacitaṁ mayā.
Abhabbaṭṭhāne vajjetvā paripācento anācāraṁ 6
tavatthāya mahāvīra cattaṁ 7 me jīvituttamaṁ.
1 Yu. padakomāriko yathā. 2 Ma. ca sāvetvā. Yu. ... saṁsāvetvā.
3 Ma. vimalaṁ. 4 Ma. Yu. saṅgāmante nidassitaṁ. 5 Yu. ... saṁsare muni.
6 Ma. vārayanti anācaraṁ. Yu. paripācento anāvaraṁ. 7 Yu. vattaṁ.
Dasakoṭisahassāni adāsi mama jīvitaṁ
paricattā ca me homi tavatthāya mahāmuni.
Tadātivimhitā sabbā sirasāva katañjalī
avocayye kataṁ āsi atuliddhi parakkamā.
Satasahasse ito kappe nāgakaññā ahaṁ tadā
vimalā nāma nāmena kaññānaṁ sādhusammatā.
Mahorago mahānāgo pasanno jinasāsane
padumuttaraṁ mahātejaṁ nimantesi sasāvakaṁ.
Ratanamayañca maṇḍapaṁ pallaṅkaṁ ratanāmayaṁ
ratanavālukākiṇṇaṁ upabhogaṁ ratanāmayaṁ.
Maggañca paṭiyādesi ratanadhajabhūsitaṁ
paccuggantvāna sambuddhaṁ vajjanto turiyehi so.
Parisāhi ca catūhi pharate 1 lokanāyako
mahoragassa bhavane nisīdi paramāsane 2 .
Annapānaṁ khādanīyaṁ bhojanañca mahārahaṁ
varaṁ varañca pādāsi nāgarājā mahāyasaṁ 3 .
Bhuñjitvāna sa sambuddho 4 patte dhovitva yoniso
anumodaniyaṁkāsi nāgakaññā mahiddhikā.
Sabbaññuṁ phullitaṁ disvā nāgakaññā mahāyasaṁ
pasannaṁ satthuno cittaṁ sunivaddhañca mānasaṁ.
1 Ma. parivuto. Yu. pareto. 2 Yu. varamāsane. 3 Yu. mahāyaso.
4 Ma. ... sammāsambuddho.
Mamañca cittamaññāya jalajuttamanāmako
tasmiṁ khaṇe mahāvīro bhikkhuniṁ dassayiddhiyā.
Iddhī anekā dassesi bhikkhunī sā visāradā
pamoditā vedajātā satthāraṁ etadabraviṁ.
Addasāhaṁ imā iddhī 1 sumitā itarāyapi
kathaṁ ahosi sā dhīra iddhiyā suvisāradā.
Orasāmukhato jātā dhītā mama mahiddhikā
mamānusāsanīkārā iddhiyā suvisāradā.
Buddhassa vacanaṁ sutvā tuṭṭhā evaṁ avocahaṁ 2
ahaṁpi tādisā homi iddhiyā suvisāradā.
Pamoditāhaṁ sumanā pattauttamamānasā 3
anāgatamhi addhāne īdisā homi nāyaka.
Maṇimayañca 4 pallaṅkaṁ maṇḍapañca pabhassaraṁ
annapānena tappetvā sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Nāgānaṁ pavaraṁ pupphaṁ aruṇaṁ nāma uppalaṁ
vaṇṇaṁ me īdisaṁ hotu pūjesiṁ lokanāyakaṁ.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Tato cutāhaṁ manuje upapannā sayambhuno
uppalehi paṭicchannaṁ piṇḍapātamadāsahaṁ.
1 Ma. Yu. ... imaṁ iddhiṁ sumanaṁ .... Yu. sumittaṁ. 2 Ma. evaṁ patthessahaṁ tadā.
Yu. tuṭṭhāeva patthessahaṁ. 3 Ma. patthe uttamamānasā. 4 Ma. maṇimayamhi pallaṅke
maṇḍapamhi pabhassare.
Ekanavute ito kappe vipassī nāma nāyako
uppajji cārunayano sabbadhammesu cakkhumā.
Seṭṭhidhītā tadā hutvā bārāṇasipuruttame
nimantetvāna sambuddhaṁ sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Mahādānaṁ daditvāna uppalehi vināyakaṁ
pūjayitvā ca teheva vaṇṇasobhaṁ apatthayiṁ.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahāyaso
kassapo nāma nāmena uppajji vadataṁ varo.
Upaṭṭhāko mahesissa tadā āsi narissaro
kāsirājā kikī nāma bārāṇasipuruttame.
Tassāsiṁ dutiyā dhītā samaṇīguttasavhayā
dhammaṁ sutvā jinaggassa pabbajjaṁ samarocayiṁ.
Anujāni na no tāto agāreva tadā mayaṁ
vīsaṁ vassasahassāni vicarimha atanditā.
Komāribrahmacariyaṁ rājakaññā sukheṭṭhitā
buddhopaṭṭhānaniratā muditā satta dhītaro.
Samaṇī samaṇaguttā ca bhikkhunī bhikkhudāsikā
dhammā ceva sudhammā ca sattamī saṅghadāsikā.
Ahaṁ khemā ca sappaññā paṭācārā ca kuṇḍalā
kisāgotamī dhammadinnā visākhā hoti sattamī.
Tehi kammehi sukatehi cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Tato cutā manussesu upapannā mahākule
pītamaṭṭhavaraṁ dussaṁ adaṁ arahato ahaṁ.
Tato cutā ariṭṭhapure jātā vippakule ahaṁ
dhītā tiriṭivacchassa ummādantī manoharā.
Tato cutā janapade kule aññatare ahaṁ
pasutā nātiphītamhi sāliṁ gopemahantadā.
Disvā paccekasambuddhaṁ pañcalājasatānahaṁ
datvā padumachannāni pañca puttasatānipi 1 .
Patthayiṁ tesu puttesu 2 madhuṁ datvā sayambhuno
tato cutā araññehaṁ ajāyiṁ padumodare.
Kāsirañño mahesīhaṁ hutvā sakkatapūjitā
ajaniṁ rājaputtānaṁ anūnaṁ satapañcakaṁ.
Yadā te yobbanappattā kīḷantā jalakīḷitaṁ
disvāna opattapadumaṁ āsuṁ paccekanāyakā.
Sāhaṁ tehi vinābhūtā sutavarehi 3 sokinī
cutā isigilipasse gāmakamhi ajāyihaṁ.
Yadā buddhāsutamati sutānaṁ attanopica 4
yāguṁ ādāya gacchanti aṭṭha paccekanāyake.
1 Ma. Yu. puttasatānihaṁ. 2 Ma. patthayiṁ tepi patthesuṁ. Yu. patthayiṁ tesu patthesu.
3 Ma. Yu. sutavīrehi. 4 Ma. sutānaṁ satthunopica. Yu. sutāna kasakaṁ tadā.
Bhikkhāya gāmaṁ gacchante disvā putte anussariṁ
khīradhārā viniggañchi tadā me puttapemasā.
Tato tesaṁ adaṁ yāguṁ pasannā sehi pāṇibhi
tato cutāhaṁ tidasaṁ nandanaṁ upapajjahaṁ.
Anubhotvā sukhadukkhaṁ saṁsaritvā bhavābhave
tavatthāya mahāvīra pariccattañca jīvitaṁ.
Evaṁ bahuvidhaṁ dukkhaṁ sampattī ca bahūvidhā
pacchime bhavasampatte jātā sāvatthiyaṁ pure.
Mahaddhane seṭṭhikule sukhite sajjite tathā
nānāratanapajjote sabbakāmasamiddhane.
Sakkatapūjitā ceva mānitāpacitā tathā
rūpasiriṁ anuppattā kulesu atisakkatā.
Atīva patthitā cāsiṁ rūpabhogasirīhi ca
patthitā seṭṭhiputtehi anekehi satehi ca.
Agāraṁ pajahitvāna pabbajiṁ anagāriyaṁ
aḍḍhamāse 1 asampatte catusaccaṁ apāpuṇiṁ.
Iddhiyā abhinimmitvā caturassaṁ rathaṁ ahaṁ
buddhassa pāde avandiṁ 2 lokanāthasirimato 3 .
Supupphitaggaṁ upagamma pādapaṁ 4
ekā tuvaṁ tiṭṭhasi sālamūle
1 Ma. Yu. aṭṭhamāse. 2 Ma. Yu. avandissaṁ. 3 Ma. lokanāthassa tādino.
4 Yu. bhikkhunī.
Na cāpi tuyhaṁ dutiyatthi koci 1
bāle na tvaṁ bhāyasi dhuttakānaṁ.
Sataṁ sahassānipi dhuttakānaṁ
idhāgatā edisakā bhaveyyuṁ 2
lomaṁ na iñje napi sampavedhe 3
kiṁ me tuvaṁ māra karissaseko 4 .
Esā antaradhāyāmi kucchiṁ vā pavisāmi te
bhamukantarikāyampi tiṭṭhantiṁ maṁ na dakkhasi.
Cittamhi vasibhūtāhaṁ iddhipādā suvibhāvitā
sabbabandhanamuttāmhi na taṁ bhāyāmi āvuso.
Sattisūlūpamā kāmā khandhāpi adhikuṇḍarā
yattha kāmaratiṁ brūsi arati dāni sā mama.
Sabbattha vihatā nandi tamokkhandhā padālitā
evaṁ jānāhi pāpima nihato tvamasi antaka.
Jino tasmiṁ guṇe tuṭṭho etadagge ṭhapesi maṁ
seṭṭhā 5 iddhimatīnanti parisāsu vināyako.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito guruko bhāro bhavanetti samūhatā.
Yassatthāya pabbajitā agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
1 Yu. na catthi te dutiyā vaṇṇadhātu. 2 Ma. samāgatā ....
Yu. idhāgatā tādisakā .... 3 Yu. lomaṁ na iñjāmi na santasāmi.
4 Yu. māraṁ na bhāyāmi taṁ ekikāsaṁ. 5 Ma. aggā.
Cīvaraṁ piṇḍapātañca paccayaṁ sayanāsanaṁ
khaṇena upanāmenti sahassāni samantato.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
Itthaṁ sudaṁ uppalavaṇṇā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Uppalavaṇṇātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Dasamaṁ paṭācārātheriyāpadānaṁ (20)

[160] Padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū
ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.
Tadāhaṁ haṁsavatiyaṁ jātā seṭṭhikule ahu
nānāratanapajjote mahāsukhasamappitā.
Upetvā taṁ mahāvīraṁ assosiṁ dhammadesanaṁ
tato jātappasādāhaṁ upesiṁ saraṇaṁ jinaṁ.
Tato vinayadhārīnaṁ aggaṁ vaṇṇesi nāyako
bhikkhuniṁ lajjiniṁ tādiṁ kappākappavisāradaṁ.
Tadā muditacittāhaṁ taṁ ṭhānaṁ abhikaṅkhayiṁ
nimantetvā dasabalaṁ sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Bhojayitvāna sattāhaṁ daditvā 1 pattacīvaraṁ
nipacca sirasā pāde imaṁ vacanamabraviṁ.
Yā tayā vaṇṇitā dhīra ito aṭṭhamake muni 2
tādisāhaṁ bhavissāmi yadi sijjhati nāyaka.
Tadā avoca maṁ satthā bhadde mā bhāyi assasa
anāgatamhi addhāne lacchasetaṁ manorathaṁ.
Satasahasse ito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā
paṭācārāti nāmena hessati satthusāvikā.
Tadāhaṁ muditā hutvā yāvajīvaṁ tadā jinaṁ
mettacittā paricariṁ sasaṅghaṁ lokanāyakaṁ.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahāyaso
kassapo nāma nāmena uppajji vadataṁ varo.
Upaṭṭhāko mahesissa tadā āsi narissaro
kāsirājā kikī nāma bārāṇasipuruttame.
1 Ma. daditvāva ticīvaraṁ. Yu. daditvā ca ticīvaraṁ. 2 Yu. dine.
Tassāsiṁ tatiyā dhītā bhikkhunī iti vissutā
dhammaṁ sutvā jinaggassa pabbajjaṁ samarocayiṁ.
Anujāni na no tāto agāreva tadā mayaṁ
vīsaṁ vassasahassāni vicarimha atanditā.
Komāribrahmacariyaṁ rājakaññā sukheṭṭhitā 1
buddhopaṭṭhānaniratā muditā satta dhītaro.
Samaṇī samaṇaguttā ca bhikkhunī bhikkhudāsikā
dhammā ceva sudhammā ca sattamī saṅghadāsikā.
Ahaṁ uppalavaṇṇā ca khemā bhaddā ca bhikkhunī
kisāgotamī dhammadinnā visākhā hoti sattamī.
Tehi kammehi sukatehi cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṁ dehaṁ tāvatiṁsaṁ agañchahaṁ 2 .
Pacchime ca bhave dāni jātā seṭṭhikule ahaṁ
sāvatthiyaṁ puravare iddhe phīte mahaddhane.
Yadā ca yobbanūpetā vitakkavasagā ahaṁ
narañjānapadaṁ 3 disvā tena saddhiṁ agañchahaṁ.
Ekaputtappasutāhaṁ dutiyo kucchiyā mama
tadāhaṁ mātāpitaro ikkhāmīti 4 sunicchitā.
Nārocesiṁ patiṁ mayhaṁ tadā tamhi pavāsite
ekikā niggatā gehā gantuṁ sāvatthimuttamaṁ.
1 Ma. sabbattha sukhedhitā. 2 Ma. sabbattha agacchahaṁ. Yu. agamhase.
3 Ma. narañjārapatiṁ. 4 Ma. Yu. okkāmīti.
Tato me sāmi āgantvā sambhāvesi pathe mamaṁ
tadā me kammajā vātā uppannā atidāruṇā.
Uditova 1 mahāmegho pasūtisamaye mama
dabbatthāya tadā gantvā sāmi sappena mārito.
Tadā vijātadukkhena anāthā kapaṇā ahaṁ
kunnadiṁ pūritaṁ disvā gacchantī sakulālayaṁ 2 .
Bālaṁ ādāya otariṁ 3 pārakūle ca ekikā 4
pāyetvā 5 bālakaṁ puttaṁ itaraṁ tāraṇāyahaṁ.
Nivattā ukkuso hāsi taruṇaṁ vilapantakaṁ
itarañca vahi soto sāhaṁ sokasamappitā.
Sāvatthinagaraṁ gantvā assosiṁ sajane mate
tadā avoca 6 sokaṭṭā mahāsokasamappitā.
Ubho puttā kālakatā vane mayhaṁ pati mato
mātā pitā ca bhātā ca ekacitamhi ḍayhare.
Tadā kisā ca paṇḍu ca anāthā dinamānasā
ito tato gacchantīhaṁ 7 addasaṁ narasārathiṁ.
Tato avoca maṁ satthā putte mā soci assasa
attānaṁ te gavesassu kiṁ niratthaṁ vihaññasi.
Na santi puttā tāṇāya na ñāti napi bandhavā
antakenādhipannassa natthi ñātīsu tāṇatā.
1 Ma. Yu. udito ca. 2 Yu. sakuṇālayaṁ. 3 Ma. Yu. atariṁ. 4 Ma. ekakaṁ. Yu. ekako.
5 Po. Ma. Yu. sāyetvā. 6 Yu. avocaṁ. 7 Ma. Yu. bhamantīhaṁ.
Taṁ sutvā munino vākyaṁ paṭhamaṁ phalamajjhagaṁ
pabbajitvāna na ciraṁ arahattaṁ apāpuṇiṁ.
Iddhīsu ca vasī homi dibbāya sotadhātuyā
paracittāni jānāmi satthu sāsanakārikā.
Pubbenivāsaṁ jānāmi dibbacakkhuṁ visodhitaṁ
khepetvā āsave sabbe visuddhāsiṁ sunimmalā.
Tatohaṁ vinayaṁ sabbaṁ santike sabbadassino
uggahiṁ sabbavitthāraṁ byāhariṁ ca yathātathaṁ.
Jino tasmiṁ guṇe tuṭṭho etadagge ṭhapesi maṁ
aggaṁ 1 vinayadhārīnaṁ paṭācārāva 2 ekikā.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā.
Yassa atthāya pabbajitā agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
Kilesā jhāpitā mayhaṁ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṁ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṁ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṁ buddhassa sāsananti.
1 Ma. aggā. 2 Po. Yu. ca.
Itthaṁ sudaṁ paṭācārā bhikkhunī imā gāthāyo abhāsitthāti.
Paṭācārātheriyā apadānaṁ samattaṁ.
Uddānaṁ
ekuposathikā ceva salaḷā cātha modakā
ekāsanā pañcadīpā naḷamālī ca gotamī.
Khemā uppalavaṇṇā ca paṭācārā ca bhikkhunī
gāthāsatāni pañceva 1 nava cāpi taduttari.
Ekuposathavaggo dutiyo.
--------------
1 Po. Yu. ... cattāri navutiṁ sattameva ca.
Tatiyo kuṇḍalakesīvaggo
paṭhamaṁ kuṇḍalakesītheriyāpadānaṁ (21)