[606] Ayaṁ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti
me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe.
Āloko udapādi ayaṁ viriyasamādhi .pe. Ayaṁ cittasamādhi .pe.
Ayaṁ vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi so kho panāyaṁ vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato
iddhipādo bhāvetabboti me bhikkhave .pe. Bhāvitoti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi.

[607] Ayaṁ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi .pe. So kho panāyaṁ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato
iddhipādo bhāvetabboti .pe. Bhāvitoti pubbe ananussutesu
dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
udapādi āloko udapādi. Cakkhuṁ udapādīti kenatthena ñāṇaṁ
udapādīti kenatthena paññā udapādīti kenatthena vijjā
udapādīti kenatthena āloko udapādīti kenatthena. Cakkhuṁ
udapādīti dassanaṭṭhena ñāṇaṁ udapādīti ñātaṭṭhena paññā
udapādīti pajānanaṭṭhena vijjā udapādīti paṭivedhaṭṭhena
Āloko udapādīti obhāsaṭṭhena.
Cakkhuṁ dhammo ñāṇaṁ dhammo paññā dhammo vijjā
dhammo āloko dhammo ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya
ārammaṇā ceva honti gocarā ca ye tassā ārammaṇā te
tassā gocarā ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā
tena vuccati dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā. Dassanaṭṭho attho
ñātaṭṭho attho pajānanaṭṭho attho paṭivedhaṭṭho attho
obhāsaṭṭho attho ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya
ārammaṇā ceva honati gocarā ca ye tassā ārammaṇā te
tassā gocarā ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā
tena vuccati atthesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā. Pañca dhamme
sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā pañca atthe sandassetuṁ
byañjananiruttābhilāpā imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya
ārammaṇā ceva honti gocarā ca ye tassā ārammaṇā te
tassā gocarā ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā
tena vuccati niruttīsu ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā. Pañcasu dhammesu
ñāṇāni pañcasu atthesu ñāṇāni dasasu niruttīsu ñāṇāni
imāni vīsati ñāṇāni paṭibhāṇapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva
honti gocarā ca ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā
ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā tena vuccati
Paṭibhāṇesu ñāṇaṁ paṭibhāṇapaṭisambhidā. Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgate
iddhipāde paṇṇarasa dhammā paṇṇarasa atthā
tiṁsa niruttiyo saṭṭhī ñāṇāni ayaṁ viriyasamādhi .pe. Ayaṁ
cittasamādhi .pe.
Ayaṁ vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
.pe. So kho panāyaṁ vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo
bhāvetabboti .pe. Bhāvitoti pubbe ananussutesu dhammesu
cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi .pe. Vīmaṁsāsamādhi-
padhānasaṅkhārasamannāgate iddhipāde paṇṇarasa dhammā paṇṇarasa
atthā tiṁsa niruttiyo saṭṭhī ñāṇāni catūsu idadhipādesu
saṭṭhī dhammā saṭṭhī atthā vīsasatā niruttiyo cattārīsañca
dve ca ñāṇasatāni.

[608] Samudayo samudayoti kho bhikkhave vipassissa bodhisattassa
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi nirodho nirodhoti kho bhikkhave vipassissa bodhisattassa
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi vipassissa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā
dasa atthā vīsati niruttiyo cattārīsaṁ ñāṇāni.
Samudayo samudayoti kho bhikkhave sikhissa bodhisattassa .pe.
Vessabhussa bodhisattassa .pe. Kakusandhassa bodhisattassa .pe.
Konāgamanassa bodhisattassa .pe. Kassapassa bodhisattassa pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
nirodho nirodhoti kho bhikkhave kassapassa bodhisattassa pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
kassapassa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā dasa atthā
vīsati niruttiyo cattārīsaṁ ñāṇāni.
Samudayo samudayoti kho bhikkhave gotamassa bodhisattassa pubbe
ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
nirodho nirodhoti kho bhikkhave [1]- pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ
udapādi .pe. Āloko udapādi gotamassa bodhisattassa
veyyākaraṇe dasa dhammā dasa atthā vīsati niruttiyo cattārīsaṁ
ñāṇāni.
Sattannaṁ bodhisattānaṁ sattasu veyyākaraṇesu sattati dhammā
sattati atthā cattārīsasatā 2 niruttiyo asīti ca dve ca
ñāṇasatāni.

[609] Yāvatā abhiññāya abhiññaṭṭho ñāto diṭṭho vidito
sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya abhiññaṭṭho
natthīti cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
udapādi āloko udapādi abhiññāya abhiññaṭṭhe pañcavīsati
1 Ma. gotamassa bodhisattassa. 2 Ma. cattārīsasataṁ.
Dhammā pañcavīsati atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni 1
yāvatā pariññāya pariññaṭṭho .pe. Yāvatā pahānassa
pahānaṭṭho .pe. Yāvatā bhāvanāya bhāvanaṭṭho .pe..
Yāvatā sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭho ñāto diṭṭho vidito
sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya sacchikiriyaṭṭho
natthīti cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
udapādi āloko udapādi sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭhe pañcavīsati
dhammā pañcavīsati atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni
abhiññāya abhiññaṭṭhe pariññāya pariññaṭṭhe pahānāya pahānaṭṭhe
bhāvanāya bhāvanaṭṭhe sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭhe pañcavīsasataṁ
dhammā pañcavīsasataṁ atthā aḍḍhateyyaniruttisatāni pañca
ñāṇasatāni.

[610] Yāvatā khandhānaṁ khandhaṭṭho ñāto diṭṭho vidito
sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya khandhaṭṭho natthīti
cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi
āloko udapādi khandhānaṁ khandhaṭṭhe pañcavīsati dhammā pañcavīsati
atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni yāvatā dhātūnaṁ
dhātaṭṭho .pe. Yāvatā āyatanānaṁ āyatanaṭṭho yāvatā
saṅkhatānaṁ saṅkhataṭṭho yāvatā asaṅkhatassa asaṅkhataṭṭho ñāto diṭṭho
vidito sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya
1 Ma. Yu. sataṁ ñāṇāni. evamuparipi.
Asaṅkhataṭṭho natthīti cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
asaṅkhatassa asaṅkhataṭṭhe pañcavīsati dhammā pañcavīsati atthā
paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni khandhānaṁ khandhaṭṭhe dhātūnaṁ
dhātaṭṭhe āyatanānaṁ āyatanaṭṭhe saṅkhatānaṁ saṅkhataṭṭhe asaṅkhatassa
asaṅkhataṭṭhe pañcavīsasataṁ dhammā pañcavīsasataṁ atthā aḍḍhateyyaniruttisatāni
pañca ñāṇasatāni.

[611] Yāvatā dukkhassa dukkhaṭṭho ñāto diṭṭho vidito
sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya dukkhaṭṭho
natthīti cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
udapādi āloko udapādi dukkhassa dukkhaṭṭhe pañcavīsati dhammā
pañcavīsati atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni yāvatā
samudayassa samudayaṭṭho .pe. Yāvatā nirodhassa nirodhaṭṭho
yāvatā maggassa maggaṭṭho ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito
paññāya aphassito paññāya maggaṭṭho natthīti cakkhuṁ udapādi
.pe. Āloko udapādi maggassa maggaṭṭhe pañcavīsati dhammā
pañcavīsati atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni catūsu
ariyasaccesu sataṁ dhammā sataṁ atthā dve niruttisatāni cattāri
ñāṇasatāni.

[612] Yāvatā atthapaṭisambhidāya atthapaṭisambhidaṭṭho ñāto
diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya aphassito paññāya
Atthapaṭisambhidaṭṭho natthīti cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko udapādi
atthapaṭisambhidāya atthapaṭisambhidaṭṭhe pañcavīsati dhammā pañcavīsati
atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni yāvatā dhammapaṭisambhidāya
dhammapaṭisambhidaṭṭho .pe. Yāvatā niruttipaṭisambhidāya
niruttipaṭisambhidaṭṭho yāvatā paṭibhāṇapaṭisambhidāya paṭibhāṇapaṭisambhidaṭṭho
ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya
aphassito paññāya paṭibhāṇapaṭisambhidaṭṭho natthīti cakkhuṁ
udapādi .pe. Āloko udapādi paṭibhāṇapaṭisambhidāya
paṭibhāṇapaṭisambhidaṭṭho pañcavīsati dhammā pañcavīsati atthā
paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni catūsu paṭisambhidāsu sataṁ
dhammā sataṁ atthā dve niruttisatāni cattāri ñāṇasatāni.

[613] Yāvatā indriyaparopariyatte ñāṇaṁ ñātaṁ diṭṭhaṁ
viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya aphassitaṁ paññāya indriyaparopariyatte
ñāṇaṁ natthīti cakkhuṁ udapādi .pe. Āloko
udapādi indriyaparopariyatte ñāṇe pañcavīsati dhammā pañcavīsati
atthā paññāsaṁ niruttiyo satañāṇāni yāvatā sattānaṁ
āsayānusaye ñāṇaṁ .pe. Yāvatā yamakapāṭihire 1 ñāṇaṁ yāvatā
mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṁ [2]- yāvatā anāvaraṇañāṇaṁ ñātaṁ
diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya aphassitaṁ paññāya
anāvaraṇañāṇaṁ natthīti cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā
1 Ma. Yu. yamakapāṭihīre. 2 Ma. yāvatā sabbaññuttaññāṇaṁ.
Udapādi vijjā udapādi āloko udapādi anāvaraṇe ñāṇe
pañcavīsati dhammā pañcavīsati atthā paññāsaṁ niruttiyo
satañāṇāni chasu buddhadhammesu diyaḍḍhasataṁ dhammā diyaḍḍhasataṁ
atthā tīṇi niruttisatāni cha ñāṇasatāni paṭisambhidāpakaraṇe 1
aḍḍhanavamāni dhammasatāni aḍḍhanavamāni atthasatāni niruttisahassañca
satta ca niruttisatāni tīṇi ca ñāṇasahassāni cattāri
ca ñāṇasatānīti.
Paṭisambhidākathā.
--------
Yuganaddhavagge dhammacakkakathā

[614] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati
.pe. Iti hidaṁ āyasmato koṇḍaññassa aññākoṇḍaññotveva
nāmaṁ ahosi.
Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ
udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi
āloko udapādi. Cakkhuṁ udapādīti kenatthena ñāṇaṁ udapādīti
kenatthena paññā udapādīti kenatthena vijjā udapādīti
kenatthena āloko udapādīti kenatthena. Cakkhuṁ udapādīti
dassanaṭṭhena ñāṇaṁ udapādīti ñātaṭṭhena paññā udapādīti
1 Ma. Yu. paṭisambhidādhikaraṇe.
Pajānanaṭṭhena vijjā udapādīti paṭivedhaṭṭhena āloko
udapādīti obhāsaṭṭhena.
Cakkhuṁ dhammo dassanaṭṭho attho ñāṇaṁ dhammo ñātaṭṭho
attho paññā dhammo pajānanaṭṭho attho vijjā dhammo
paṭivedhaṭṭho attho āloko dhammo obhāsaṭṭho attho ime
pañca dhammā pañca atthā dukkhavatthukā saccavatthukā saccārammaṇā
saccagocarā saccasaṅgahitā saccapariyāpannā sacce samupāgatā
sacce ṭhitā sacce patiṭṭhitā.

[615] Dhammacakkanti kenatthena dhammacakkaṁ. Dhammañca
pavatteti cakkañcāti dhammacakkaṁ cakkañca pavatteti dhammañcāti
dhammacakkaṁ dhammena pavattetīti dhammacakkaṁ dhammacariyāya
pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme ṭhito pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme
patiṭṭhito pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme patiṭṭhāpento
pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme vasippatto pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme
vasiṁ pāpento pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme pāramippatto
pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme pāramiṁ pāpento pavattetīti dhammacakkaṁ
dhamme vesārajjappatto pavattetīti dhammacakkaṁ dhamme vesārajjaṁ
pāpento pavattetīti dhammacakkaṁ dhammaṁ sakkaronto pavattetīti
dhammacakkaṁ dhammaṁ garukaronto pavattetīti dhammacakkaṁ dhammaṁ
mānento pavattetīti dhammacakkaṁ dhammaṁ pūjento pavattetīti
Dhammacakkaṁ dhammaṁ apacāyamāno pavattetīti dhammacakkaṁ dhammaddhajo
pavattetīti dhammacakkaṁ dhammaketuṁ 1 pavattetīti dhammacakkaṁ dhammādhipateyyo
pavattetīti dhammacakkaṁ taṁ kho pana dhammacakkaṁ appaṭivattiyaṁ
samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā
brahmunā vā kenaci vā lokasminti dhammacakkaṁ saddhindriyaṁ
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ viriyindriyaṁ dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ satindriyaṁ dhammo taṁ dhammaṁ
pavattetīti dhammacakkaṁ samādhindriyaṁ dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ paññindriyaṁ dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
saddhābalaṁ dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ viriyabalaṁ
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ satibalaṁ dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ samādhibalaṁ dhammo taṁ dhammaṁ
pavattetīti dhammacakkaṁ paññābalaṁ dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ satisambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ viriyasambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ pītisambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ passaddhisambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ samādhisambojjhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ upekkhāsambojhaṅgo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
1 Ma. dhammaketu. evamuparipi.
Dhammacakkaṁ sammādiṭṭhi dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
sammāsaṅkappo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ sammāvācā
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ sammākammanto
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ sammāājīvo dhammo
taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ sammāvāyāmo dhammo taṁ dhammaṁ
pavattetīti dhammacakkaṁ sammāsati dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ sammāsamādhi dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
ādhipateyyaṭṭhena indriyā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
akampiyaṭṭhena balā 1 dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
hetaṭṭhena maggo dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ upaṭṭhānaṭṭhena
satipaṭṭhānā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
padahanaṭṭhena sammappadhānā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ
ijjhanaṭṭhena iddhipādā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ tathaṭṭhena saccā dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ avikkhepaṭṭhena samatho dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti
dhammacakkaṁ anupassanaṭṭhena vipassanā dhammo taṁ dhammaṁ
pavattetīti dhammacakkaṁ ekarasaṭṭhena samathavipassanā dhammo taṁ dhammaṁ
pavattetīti dhammacakkaṁ anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi dhammo taṁ
1 Ma. balaṁ.
Dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi dhammo
taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi dhammo
taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ muttaṭṭhena vimokkho dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ paṭivedhaṭṭhena vijjā dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ pariccāgaṭṭhena vimutti dhammo taṁ
dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ dhammo
taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde
ñāṇaṁ dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ chando mūlaṭṭhena
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ phasso samodhānaṭṭhena
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ vedanā samosaraṇaṭṭhena
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ samādhi
pamukhaṭṭhena dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ sati ādhipateyyaṭṭhena
dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ paññā
taduttaraṭṭhena dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ vimutti
sāraṭṭhena dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ amatogadhaṁ
nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti dhammacakkaṁ.