[586] Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu
Khemino hontu sukhino hontūti satiṁ upaṭṭhāpeti satisambojjhaṅgaparibhāvitā
hoti mettā cetovimutti .pe. Paññāya
pavicināti dhammavicayasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettā cetovimutti
.pe. Viriyaṁ paggaṇhāti viriyasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti
mettā cetovimutti .pe. Pariḷāhaṁ paṭippassambheti pītisambojjhaṅgaparibhāvitā
hoti mettā cetovimutti .pe. Duṭṭhullaṁ
paṭippassambheti passaddhisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettā
cetovimutti .pe. Cittaṁ samādahati samādhisambojjhaṅgaparibhāvitā
hoti mettā cetovimutti .pe. Ñāṇena kilese paṭisaṅkhāti
upekkhāsambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettā cetovimutti ime
satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti
imehi sattahi bojjhaṅgehi mettā cetovimutti āseviyati .pe.
Nibbattenti jotenti patāpenti.

[587] Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu
khemino hontu sukhino hontūti sammā passati sammādiṭṭhiparibhāvitā
hoti mettā cetovimutti .pe. Sammā abhiniropeti
sammāsaṅkappaparibhāvitā hoti mettā cetovimutti .pe. Sammā
pariggaṇhāti sammāvācāparibhāvitā hoti mettā cetovimutti
.pe. Sammā samuṭṭhāpeti sammākammantaparibhāvitā hoti mettā
cetovimutti .pe. Sammā vodāpeti sammāājīvaparibhāvitā
Hoti mettā cetovimutti .pe. Sammā paggaṇhāti
sammāvāyāmaparibhāvitā hoti mettā cetovimutti .pe. Sammā
upaṭṭhāpeti sammāsatiparibhāvitā hoti mettā cetovimutti .pe.
Sammā samādhiyati sammāsamādhiparibhāvitā hoti mettā
cetovimutti ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā
āsevanā honti imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettā cetovimutti
āseviyati .pe. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā
parivārā 1 honti imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettā cetovimutti
suparivutā hoti ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā
āsevanā honti bhāvanā honti bahulīkammā honti alaṅkārā
honti parikkhārā honti parivārā honti pāripūrī honti
sahagatā honti sahajātā honti saṁsaṭṭhā honti sampayuttā
honti pakkhandanā honti pasīdanā honti santiṭṭhanā
honti vimuccanā honti etaṁ santanti passanā honti
yānīkatā honti vatthukatā honti anuṭṭhitā honti paricitā
honti susamāraddhā honti subhāvitā honti svādhiṭṭhitā
honti susamuggatā honti suvimuttā honti nibbattenti
jotenti patāpentīti.
Mettākathā.
----------
1 Ma. paribhāvitā.
Yuganaddhavagge virāgakathā

[588] Virāgo maggo vimutti phalaṁ. Kathaṁ virāgo maggo.
Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā
virajjati tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati bahiddhā ca
sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro
virāge samupāgato 1 virāge ṭhito virāge patiṭṭhito. Virāgoti
dve virāgā nibbānañca virāgo ye ca 2 nibbānārammaṇatā
jātā dhammā sabbe ca 3 virāgā hontīti virāgo 4 sahajātāni
sattaṅgāni virāgaṁ gacchantīti virāgo maggo etena maggena buddhā
ca sāvakā ca agataṁ disaṁ nibbānaṁ gacchantīti aṭṭhaṅgiko maggo
yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ parappavādānaṁ maggā ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca vimokkho 5 ca
uttamo ca pavaro cāti maggānaṁ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
Abhiropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā virajjati pariggahaṭṭhena
sammāvācā micchāvācāya virajjati samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto
micchākammantā virajjati vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā
virajjati paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā virajjati
1 Sī. Ma. Yu. samudāgato. evamuparipi. 2 kesuci potthakesu yeva iti likhitaṁ.
3 Ma. Yu. casaddo natthi. evamuparipi. 4 Ma. virāgā. evamīdisesu ṭhānesu.
5 Sī. Ma. Yu. sabbavāresu pāmokkhoti likhitaṁ. evamuparipi.
Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā virajjati avikkhepaṭṭhena
sammāsamādhi micchāsamādhito virajjati tadanuvattakakilesehi ca
khandhehi ca virajjati bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati
virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samupāgato virāge
ṭhito virāge patiṭṭhito. Virāgoti dve virāgā nibbānañca
virāgo ye ca nibbānārammaṇatā jātā dhammā sabbe ca virāgā
hontīti virāgo sahajātāni sattaṅgāni virāgaṁ gacchantīti virāgo
maggo etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṁ disaṁ nibbānaṁ
gacchantīti aṭṭhaṅgiko magago yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ
parappavādānaṁ maggā ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo
ca seṭṭho ca vimokkho ca uttamo ca pavaro cāti maggānaṁ
aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

[589] Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi .pe.
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā
paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati
tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati bahiddhā ca
sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge
samupāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito. Virāgoti dve
virāgā nibbānañca virāgo ye ca nibbānārammaṇatā jātā
dhammā sabbe ca virāgā hontīti virāgo sahajātāni sattaṅgāni
Virāgaṁ gacchantīti virāgo maggo etena maggena buddhā ca
sāvakā ca agataṁ disaṁ nibbānaṁ gacchantīti aṭṭhaṅgiko maggo
yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ parappavādānaṁ maggā ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca vimokkho ca
uttamo ca pavaro cāti maggānaṁ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

[590] Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi .pe.
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi aṇusahagatā kāmarāgasaññojanā
paṭighasaññojanā aṇusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati
tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati bahiddhā ca
sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo .pe. Maggānaṁ
aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

[591] Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi .pe.
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā
avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā virajjati
tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati bahiddhā ca
sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge
samupāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito. Virāgoti dve
virāgā nibbānañca virāgo ye ca nibbānārammaṇatā jātā
dhammā sabbe ca virāgā hontīti virāgo sahajātāni sattaṅgāni
virāgaṁ gacchantīti virāgo maggo etena maggena buddhā
Ca sāvakā ca agataṁ disaṁ nibbānaṁ gacchantīti aṭṭhaṅgiko maggo
yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ parappavādānaṁ maggā ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca vimokkho ca
uttamo ca pavaro cāti maggānaṁ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

[592] Dassanavirāgo sammādiṭṭhi abhiropanavirāgo sammāsaṅkappo
pariggahavirāgo sammāvācā samuṭṭhānavirāgo sammākammanto
vodānavirāgo sammāājīvo paggahavirāgo sammāvāyāmo
upaṭṭhānavirāgo sammāsati avikkhepavirāgo sammāsamādhi
upaṭṭhānavirāgo satisambojjhaṅgo pavicayavirāgo dhammavicayasambojjhaṅgo
paggahavirāgo viriyasambojjhaṅgo pharaṇavirāgo
pītisambojjhaṅgo upasamavirāgo passaddhisambojjhaṅgo avikkhepavirāgo
samādhisambojjhaṅgo paṭisaṅkhānavirāgo upekkhāsambojjhaṅgo
assaddhiye akampiyavirāgo saddhābalaṁ kosajje
akampiyavirāgo viriyabalaṁ pamāde akampiyavirāgo satibalaṁ uddhacce
akampiyavirāgo samādhibalaṁ avijjāya akampiyavirāgo paññābalaṁ
adhimokkhavirāgo saddhindriyaṁ paggahavirāgo viriyindriyaṁ upaṭṭhānavirāgo
satindriyaṁ avikkhepavirāgo samādhindriyaṁ dassanavirāgo
paññindriyaṁ ādhipateyyaṭṭhena indriyā virāgo akampiyaṭṭhena
balā virāgo niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā virāgo hetaṭṭhena
maggo virāgo upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā virāgo padahanaṭṭhena
Sammappadhānā virāgo ijjhanaṭṭhena iddhipādā virāgo
tathaṭṭhena saccā virāgo avikkhepaṭṭhena samatho virāgo
anupassanaṭṭhena vipassanā virāgo ekarasaṭṭhena samathavipassanā
virāgo anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ virāgo saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi
virāgo avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi virāgo dassanaṭṭhena
diṭṭhivisuddhi virāgo vimuttaṭṭhena vimokkho virāgo paṭivedhaṭṭhena
vijjā virāgo pariccāgaṭṭhena vimutti virāgo samucchedaṭṭhena
khaye ñāṇaṁ virāgo chando mūlaṭṭhena virāgo manasikāro
samuṭṭhānaṭṭhena virāgo phasso samodhānaṭṭhena virāgo vedanā
samosaraṇaṭṭhena virāgo samādhi pamukhaṭṭhena virāgo sati
ādhipateyyaṭṭhena virāgo paññā taduttaraṭṭhena virāgo vimutti
sāraṭṭhena virāgo [1]- dassanamaggo sammādiṭṭhi abhiropanamaggo
sammāsaṅkappo .pe. Amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena maggo
evaṁ virāgo maggo.

[593] Kathaṁ vimutti phalaṁ. Sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena
sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vimuttā hoti tadanuvattakakilesehi ca
khandhehi ca vimuttā hoti bahiddhā ca sabbanimittehi vimuttā
hoti vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samupāgatā
vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve
vimuttiyo nibbānañca vimutti ye ca nibbānārammaṇatā jātā
1 Ma. amatogadhaṁ ... maggoti ime pāṭhā dissanti.
Dhammā sabbe ca vimuttā hontīti vimutti phalaṁ abhiropanaṭṭhena
sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vimutto hoti tadanuvattakakilesehi
ca khandhehi ca vimutto hoti bahiddhā ca sabbanimittehi
vimutto hoti vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā
samupāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve
vimuttiyo nibbānañca vimutti ye ca nibbānārammaṇatā jātā
dhammā sabbe ca vimuttā hontīti vimutti phalaṁ pariggahaṭṭhena
sammāvācā micchāvācāya vimuttā hoti .pe. Samuṭṭhānaṭṭhena
sammākammanto micchākammantā vimutto hoti vodānaṭṭhena
sammāājīvo micchāājīvā vimutto hoti paggahaṭṭhena sammāvāyāmo
micchāvāyāmā vimutto hoti upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati
micchāsatiyā vimuttā hoti avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi
micchāsamādhito vimutto hoti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca
vimutto hoti bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti
vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samupāgatā
vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo
nibbānañca vimutti ye ca nibbānārammaṇatā jātā dhammā
sabbe ca vimuttā hontīti vimutti phalaṁ.

[594] Sakadāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi .pe.
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā
Paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto
hoti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti bahiddhā ca
sabbanimittehi vimutto hoti vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā
vimuttiyā samupāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā.
Vimuttīti dve vimuttiyo nibbānañca vimutti ye ca nibbānārammaṇatā
jātā dhammā sabbe ca vimuttā hontīti vimutti phalaṁ.

[595] Anāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi .pe.
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi aṇusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā
aṇusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti
tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti bahiddhā ca
sabbanimittehi vimutto hoti vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā
vimuttiyā samupāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .pe.