[276] Vajjanti sabbe kilesā vajjā sabbe duccaritā
vajjā sabbe abhisaṅkhārā vajjā sabbe bhavagāmikammā vajjā
iti imasmiṁ ca loke imasmiṁ ca vajje tibbā bhayasaññā
paccupaṭṭhitā hoti seyyathāpi ukkhittāsike 1 vadhake imehi
paññāsāya ākārehi imāni pañcindriyāni jānāti passati aññāti
paṭivijjhati idaṁ tathāgatassa indriyānaṁ paropariyatte ñāṇaṁ.
--------

[277] Katamaṁ tathāgatassa sattānaṁ āsayānusaye ñāṇaṁ.
Idha tathāgato sattānaṁ āsayaṁ jānāti anusayaṁ jānāti caritaṁ
jānāti adhimuttiṁ jānāti bhabbābhabbe satte pajānāti.

[278] Katamo ca 2 sattānaṁ āsayo. Sassato lokoti vā
1 Sī. ukkhittāvake. 2 Po. Ma. casaddo natthi.
Asassato lokoti vā antavā lokoti vā anantavā lokoti
vā taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti vā aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā
hoti tathāgato parammaraṇāti vā na hoti tathāgato parammaraṇāti
vā hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇāti vā neva
hoti [1]- na na hoti [2]- tathāgato parammaraṇāti vā iti
bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā
ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu
dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti yathābhūtaṁ
vā ñāṇaṁ bhāmaṁ sevantaññeva jānāti ayaṁ puggalo kāmagaruko
kāmāsayo kāmādhimuttoti kāmaṁ sevantaññeva jānāti ayaṁ
puggalo nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimuttoti
nekkhammaṁ sevantaññeva jānāti ayaṁ puggalo byāpādagaruko
byāpādāsayo byāpādādhimuttoti byāpādaṁ sevantaññeva jānāti
ayaṁ puggalo abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimuttoti
abyāpādaṁ sevantaññeva jānāti ayaṁ puggalo thīnamiddhagaruko
thīnamiddhāsayo thīnamiddhādhimuttoti thīnamiddhaṁ sevantaññeva jānāti
ayaṁ puggalo ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimuttoti
ālokasaññaṁ sevantaññeva jānāti. Ayaṁ sattānaṁ āsayo.

[279] Katamo ca sattānaṁ anusayo. Sattānusayā
kāmarāgānusayo paṭighānusayo mānānusayo diṭṭhānusayo vicikicchānusayo
1-2 Po. ca.
Bhavarāgānusayo avijjānusayo yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ ettha
sattānaṁ kāmarāgānusayo anuseti yaṁ loke appiyarūpaṁ asātarūpaṁ
ettha sattānaṁ paṭighānusayo anuseti iti imesu dvīsu dhammesu
avijjā anupatitā tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā
ca daṭṭhabbā ayaṁ sattānaṁ anusayo.

[280] Katamañca sattānaṁ caritaṁ. Puññābhisaṅkhāro
apuññābhisaṅkhāro aneñjābhisaṅkhāro parittabhūmako vā mahābhūmako
vā idaṁ sattānaṁ caritaṁ.

[281] Katamā ca sattānaṁ adhimutti. Santi sattā hīnādhimuttikā
santi sattā paṇītādhimuttikā hīnādhimuttikā sattā
hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti paṇītādhimuttikā
sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti
atītampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṁsu
bhajiṁsu payirupāsiṁsu paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike
satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu anāgatampi addhānaṁ hīnādhimuttikā
sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti
paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti
bhajissanti payirupāsissanti ayaṁ sattānaṁ adhimutti.

[282] Katame sattā abhabbā. Ye te sattā kammāvaraṇena
samannāgatā kilesāvaraṇena samannāgatā vipākāvaraṇena
Samannāgatā assaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṁ
okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ ime te sattā abhabbā.

[283] Katame sattā bhabbā. Ye te sattā na
kammāvaraṇena samannāgatā na kilesāvaraṇena samannāgatā na
vipākāvaraṇena samannāgatā saddhā chandikā paññavanto bhabbā
niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ ime te sattā bhabbā
idaṁ tathāgatassa sattānaṁ āsayānusaye ñāṇaṁ.
--------

[284] Katamaṁ tathāgatassa yamakapāṭihire ñāṇaṁ. Idha
tathāgato yamakapāṭihiraṁ karoti asādhāraṇaṁ sāvakehi uparimakāyato
aggikkhandho pavattati heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattati
heṭṭhimakāyato aggikkhandho pavattati uparimakāyato udakadhārā
pavattati puratthimakāyato aggikkhandho pavattati pacchimakāyato
udakadhārā pavattati pacchimakāyato aggikkhandho pavattati
puratthimakāyato udakadhārā pavattati dakkhiṇākkhito aggikkhandho
pavattati vāmākkhito udakadhārā pavattati vāmākkhito
aggikkhandho pavattati dakkhiṇākkhito udakadhārā pavattati
dakkhiṇakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati vāmakaṇṇasotato
udakadhārā pavattati vāmakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati
dakkhiṇakaṇṇasotato udakadhārā pavattati dakkhiṇanāsikāsotato
Aggikkhandho pavattati vāmanāsikāsotato udakadhārā pavattati
vāmanāsikāsotato aggikkhandho pavattati dakkhiṇanāsikāsotato
udakadhārā pavattati dakkhiṇāṁsakūṭato aggikkhandho pavattati
vāmāṁsakūṭato udakadhārā pavattati vāmāṁsakūṭato aggikkhandho
pavattati dakkhiṇāṁsakūṭato udakadhārā pavattati dakkhiṇahatthato
aggikkhandho pavattati vāmahatthato udakadhārā pavattati vāmahatthato
aggikkhandho pavattati dakkhiṇahatthato udakadhārā pavattati
dakkhiṇapassato aggikkhandho pavattati vāmapassato udakadhārā
pavattati vāmapassato aggikkhandho pavattati dakkhiṇapassato
udakadhārā pavattati dakkhiṇapādato aggikkhandho pavattati
vāmapādato udakadhārā pavattati vāmapādato aggikkhandho pavattati
dakkhiṇapādato udakadhārā pavattati aṅgulaṅgulehi aggikkhandho
pavattati aṅgulantarikāhi udakadhārā pavattati aṅgulantarikāhi
aggikkhandho pavattati aṅgulaṅgulehi udakadhārā pavattati ekekalomato
aggikkhandho pavattati ekekalomato udakadhārā pavattati
lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati lomakūpato
lomakūpato udakadhārā pavattati channaṁ vaṇṇānaṁ nīlānaṁ pītakānaṁ
lohitakānaṁ odātānaṁ mañjeṭṭhānaṁ 1 pabhassarānaṁ bhagavā caṅkamati
nimmito tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti bhagavā
tiṭṭhati nimmito caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti
1 Ma. mañjiṭṭhānaṁ.
Bhagavā nisīdati nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṁ vā
kappeti bhagavā seyyaṁ kappeti nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati
vā nisīdati vā 1 bhagavā caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṁ vā
kappeti nimmito tiṭṭhati bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā
seyyaṁ vā kappeti nimmito nisīdati bhagavā tiṭṭhati vā nisīdati
vā caṅkamati vā nimmito seyyaṁ kappeti 1 idaṁ tathāgatassa
yamakapāṭihire ñāṇaṁ.
--------

[285] Katamaṁ tathāgatassa mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṁ.
Bahukehi ākārehi passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu
mahākaruṇā okkamati āditto lokasannivāsoti passantānaṁ
buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati uyyutto
lokasannivāsoti .pe. Okkamati payāto lokasannivāsoti .pe.
Okkamati kummaggaṁ paṭipanno lokasannivāsoti passantānaṁ
1 Sī. Yu. nimmito caṅkamati bhagavā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti
nimmito tiṭṭhati bhagavā caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti nimmito
nisīdati bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṁ vā kappeti nimmito seyyaṁ kappeti
bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vāti.
Buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati upanīyati loko
addhuvoti passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā
okkamati attāṇo 1 loko anabhissaroti passantānaṁ buddhānaṁ
bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati assako loko sabbaṁ
pahāya gamanīyanti passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā
okkamati ūno loko atitto taṇhādāsoti passantānaṁ
buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati attāṇo 2
lokasannivāsoti passantānaṁ buddhānaṁ .pe. Aleṇo lokasannivāsoti
passantānaṁ .pe. Asaraṇo lokasannivāsoti passantānaṁ .pe.
Asaraṇībhūto lokasannivāsoti passantānaṁ .pe. Uddhato
loko avūpasantoti passantānaṁ .pe. Sasallo lokasannivāso
viddho puthusallehi tassa natthañño koci sallānaṁ uddhato
aññatra mayāti passantānaṁ avijjandhakārāvaraṇo lokasannivāso [3]-
kilesapañjaraṁ pakkhitto 4 tassa natthañño koci ālokaṁ
dassetā aññatra mayāti passantānaṁ avijjāgato lokasannivāso
andhabhūto pariyonaddho 5 tantākulajāto 6 guḷāguṇṭhikajāto 7
muñjapabbajabhūto apāyaduggativinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattatīti
passantānaṁ avijjāvisadosasallito lokasannivāso kilesakalibhūtoti
passantānaṁ rāgadosamohajaṭito lokasannivāso tassa natthañño
koci jaṭaṁ vijaṭitā aññatra mayāti passantānaṁ
1 Ma. Yu. atāṇo. 2 Ma. atāyano. Yu. atāṇo. 3 Ma. andhabhūto.
4 Ma. Yu. kilesapañjarapakkhittaṁ. 5 Yu. pariyonandho. 6 Ma. tantākulakajāto.
7 Ma. guḷāguṇḍikajāto.
Taṇhāsaṅghāṭapaṭimukko lokasannivāsoti passantānaṁ taṇhājālena
otthato 1 lokasannivāsoti passantānaṁ taṇhāsotena vuyhati
lokasannivāsoti passantānaṁ taṇhāsaññojanena saññutto
lokasannivāsoti passantānaṁ taṇhānusayena anusaṭo 2 lokasannivāsoti
passantānaṁ taṇhāsantāpena santappati lokasannivāsoti
passantānaṁ taṇhāpariḷāhena pariḍayhati lokasannivāsoti passantānaṁ
diṭṭhisaṅghāṭapaṭimukko lokasannivāsoti passantānaṁ diṭṭhijālena
otthato lokasannivāsoti pasasantānaṁ diṭṭhisotena vuyhati
lokasannivāsoti passantānaṁ diṭṭhisaññojanena saññutto
lokasannivāsoti passantānaṁ diṭṭhānusayena anusaṭo lokasannivāsoti
passantānaṁ diṭṭhisantāpena santappati lokasannivāsoti
passantānaṁ diṭṭhipariḷāhena pariḍayhati lokasannivāsoti passantānaṁ
jātiyā anugato lokasannivāsoti passantānaṁ .pe. Jarāya
anusaṭo 3 lokasannivāsoti passantānaṁ .pe. Byādhīhi abhibhūto
lokasannivāsoti passantānaṁ .pe. Maraṇena abhihato lokasannivāsoti
passantānaṁ .pe. Dukkhapatito lokasannivāsoti passantānaṁ
taṇhāya uḍḍito lokasannivāsoti passantānaṁ jarāpākāraparikkhitto
lokasannivāsoti passantānaṁ maccupāsena parikkhitto lokasannivāsoti
passantānaṁ mahābandhanabandho lokasannivāso rāgabandhanena
1 Sī. ottato. 2-3 anusahagato.
Dosabandhanena mohabandhanena mānabandhanena diṭṭhibandhanena kilesabandhanena
duccaritabandhanena tassa natthañño koci bandhaṁ 1 mocetā
aññatra mayāti passantānaṁ mahāsambādhapaṭipanno lokasannivāso
tassa natthañño koci obhāsa 2 dassetā aññatra mayāti
passantānaṁ mahāpalibodhena palibuddho lokasannivāso tassa
natthañño koci palibodhaṁ chedetā 3 aññatra mayāti passantānaṁ
.pe. Mahāpapāteva patito lokasannivāso tassa natthañño
koci papātā uddhattā aññatra mayāti passantānaṁ mahākantāraṁ
paṭipanno lokasannivāso tassa natthañño koci kantāraṁ tāretā
aññatra mayāti passantānaṁ mahāsaṁsāre paṭipanno lokasannivāso
tassa natthañño koci saṁsārā mocetā aññatra mayāti passantānaṁ
mahāvidugge samparivattati lokasannivāso tassa natthañño koci
viduggā uddhattā aññatra mayāti passantānaṁ mahāpallepe 4
palipanno lokasannivāso [5]- rāgagginā dosagginā mohagginā
jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi abbhāhato tassa natthañño koci nibbāpetā
aññatra mayāti passantānaṁ unnitako lokasannivāso
haññati niccamattāṇo pattadaṇḍo takkāroti passantānaṁ
vaṭṭabandhanabandho lokasannivāso āghātanapaccupaṭṭhito tassa
natthañño koci mocetā aññatra mayāti passantānaṁ
1-6 Po. bandhanā. Ma. bandhanaṁ. 2 Ma. Yu. okāsaṁ. 3 Po. chedo.
Ma. chetā. 4 Po. mahāpalāpe. Ma. Yu. mahāpalipe. 5 Po. Ma. Yu. tassa natthañño
koci palipā uddhatā aññatara mayāti passantānaṁ .pe. abbhāhato lokasannivāsoti
passantānaṁ .pe. āditto lokasannivāso ....
Anātho lokasannivāso paramakāruññappatto tassa natthañño
koci tāyetā aññatra mayāti passantānaṁ .pe. Dukkhābhitunno
lokasannivāso cirarattapīḷitoti passantānaṁ niccagadhito 1 lokasannivāso
niccapipāsitoti passantānaṁ .pe. Andho lokasannivāso
acakkhukoti passantānaṁ hatanetto lokasannivāso apariṇāyakoti
passantānaṁ vipathaṁ pakkhanto 2 lokasannivāso añjasāparaddho
tassa natthañño koci ariyapathaṁ ānetā aññatra mayāti passantānaṁ
mahoghapakkhanno lokasannivāso tassa natthañño koci oghā
uddhattā aññatra mayāti passantānaṁ dvīhi diṭṭhigatehi
pariyuṭṭhito lokasannivāsoti passantānaṁ tīhi duccaritehi
vippaṭipanno lokasannivāsoti passantānaṁ [3]- yogehi pūrito 4
lokasannivāso catuyogayojitoti passantānaṁ catūhi gaṇṭhehi
gaṇṭhito lokasannivāsoti passantānaṁ catūhi upādānehi
upādiyati lokasannivāsoti passantānaṁ pañcagatisamāruḷho
lokasannivāsoti passantānaṁ pañcahi kāmaguṇehi rajjati
lokasannivāsoti passantānaṁ pañcahi nīvaraṇehi otthato
lokasannivāsoti passantānaṁ chahi vivādamūlehi vivadati lokasannivāsoti
passantānaṁ chahi taṇhākāyehi rajjati lokasannivāsoti
passantānaṁ chahi diṭṭhigatehi pariyuṭṭhito lokasannivāsoti
1 Ma. gadhito. 2 Po. pakkhanno. Ma. pakkhando. 3 Ma. Yu. catūhi.
4 Sī. Po. Ma. Yu. yutto.
Passantānaṁ sattahi anusayehi anusaṭo lokasannivāsoti
passantānaṁ sattahi saññojanehi saññutto lokasannivāsoti
passantānaṁ sattahi mānehi uṇṇato lokasannivāsoti passantānaṁ
aṭṭhahi lokadhammehi samparivattati lokasannivāsoti passantānaṁ aṭṭhahi
micchattehi niyato lokasannivāsoti passantānaṁ aṭṭhahi purisadosehi
dussati lokasannivāsoti passantānaṁ navahi āghātavatthūhi āghāto 1
lokasannivāsoti passantānaṁ navavidhamānehi uṇṇato lokasannivāsoti
passantānaṁ navahi taṇhāmūlakehi dhammehi rajjati lokasannivāsoti
passantānaṁ dasahi kilesavatthūhi kilissati lokasannivāsoti passantānaṁ
dasahi āghātavatthūhi āghāto lokasannivāsoti passantānaṁ dasahi
akusalehi kammapathehi samannāgato lokasannivāsoti passantānaṁ
dasahi saññojanehi saññutto lokasannivāsoti passantānaṁ
dasahi micchattehi niyato 2 lokasannivāsoti passantānaṁ dasavatthukāya
micchādiṭṭhiyā 3 samannāgato lokasannivāsoti passantānaṁ dasavatthukāya
sakkāyadiṭṭhiyā samannāgato lokasannivāsoti passantānaṁ
aṭṭhasatataṇhāpapañcehi 4 papañcito lokasannivāsoti passantānaṁ
buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati dvāsaṭṭhiyā
diṭṭhigatehi pariyuṭṭhito lokasannivāsoti passantānaṁ buddhānaṁ
1 Po. Sī. Ma. Yu. āghātito. evamuparipi. 2 Ma. niyyāto.
3 Ma. Yu. antaggāhikāya. 4 Po. Ma. Yu. aṭṭhasatataṇhāpapañcasatehi.
Bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati ahañcamhi tiṇṇo
loko ca atiṇṇo ahañcamhi mutto loko ca amutto
ahañcamhi danto loko ca adanto ahañcamhi santo loko
ca asanto ahañcamhi assattho loko ca anassattho ahañcamhi
parinibbuto loko ca aparinibbuto ahañcamhi 1 tiṇṇo tāretuṁ
mutto mocetuṁ danto dametuṁ santo sametuṁ assattho assāsetuṁ
parinibbuto [2]- parinibbāpetunti passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ
sattesu mahākaruṇā okkamati idaṁ tathāgatassa mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṁ.
---------