[788] Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca
pubbeva ca somanassadomanassaṁ
laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ
eko care khaggavisāṇakappo.

[789] Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca pubbeva ca somanassadomanassanti
so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa
ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti vipiṭṭhikatvāna
1 Ma. ucchinditvā.
Sukhaṁ dukhañca pubbeva ca somanassadomanassaṁ.

[790] Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhanti upekkhāti yā
catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittassa passaddhatā 1
majjhattatā cittassa. Samathoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti
avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ
samādhibalaṁ sammāsamādhi. Catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca
suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā
mudubhūtā kammanīyā ṭhitā āneñjappattā. Laddhānupekkhaṁ samathaṁ
visuddhanti catutthajjhāne 2 upekkhañca samathañca laddhāna 3 labhitvāti [4]-
laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ. Eko care khaggavisāṇakappo.
Tenāha so paccekasambuddho
vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca
pubbeva ca somanassadomanassaṁ
laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ
eko care khaggavisāṇakappoti.

[791] Āraddhaviriyo paramatthapattiyā
alīnacitto akusītavutti
daḷhanikkamo thāmabalūpapanno
eko care khaggavisāṇakappo.

[792] Āraddhaviriyo paramatthapattiyāti paramatthaṁ vuccati
1 Ma. cittasamatā cittappassaddhatā. 2 Ma. catutthajjhānaṁ. 3 Ma. laddhā.
4 Ma. vinditvā paṭilabhitvāti.
Amataṁ nibbānaṁ yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. Paramatthassa pattiyā
lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phusanāya sacchikiriyāya āraddhaviriyo
viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sampadāya
thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti
āraddhaviriyo paramatthapattiyā.

[793] Alīnacitto akusītavuttīti so paccekasambuddho anuppannānaṁ
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti
vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati uppannānaṁ
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati
viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati anuppannānaṁ kusalānaṁ
dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ
paggaṇhāti padahati uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā
asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāpāripūriyā 1 chandaṁ janeti
vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahatīti evaṁ
alīnacitto akusītavutti. Athavā kāmaṁ taco ca nhārū ca
aṭṭhī ca avasussatu 2 [3]- maṁsalohitaṁ yantaṁ purisathāmena purisabalena
purisaviriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ pāpuṇitvā 4 viriyassa
ṭhānaṁ 5 bhavissatīti cittaṁ paggaṇhāti padahati evampi alīnacitto
akusītavutti. Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me
1 Ma. bhāvanāya pāripūriyā. 2 Ma. avasissatu. 3 Ma. sarīre upasussatu.
4 Ma. apāpuṇitvā. 5 Ma. saṇṭhānaṁ.
Na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti cittaṁ paggaṇhāti
padahati evampi alīnacitto akusītavutti.
Nāssissaṁ 1 na pivissāmi vihārato na nikkhamiṁ 2
napi passaṁ nipātessaṁ taṇhāsalle anūhateti
cittaṁ paggaṇhāti padahati evampi alīnacitto akusītavutti.
Na tāvāhaṁ imamhā āsanā uṭṭhahissāmi yāva me na
anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti cittaṁ paggaṇhāti padahati
evampi alīnacitto akusītavutti. Na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā
orohissāmi vihārā nikkhamissāmi aḍḍhayogā nikkhamissāmi
pāsādā nikkhamissāmi hammiyā nikkhamissāmi guhāya
nikkhamissāmi leṇā nikkhamissāmi kuṭiyā nikkhamissāmi kūṭāgārā
nikkhamissāmi aṭṭā nikkhamissāmi māḷā nikkhamissāmi uddaṇḍā
nikkhamissāmi upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi maṇḍapā nikkhamissāmi
rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi
cittaṁ vimuccissatīti cittaṁ paggaṇhāti padahati evampi alīnacitto
akusītavutti. Imasmiṁyeva pubbaṇhasamaye ariyadhammaṁ āharissāmi
samāharissāmi adhigacchissāmi phusayissāmi sacchikarissāmīti cittaṁ
paggaṇhāti padahati evampi alīnacitto akusītavutti. Imasmiṁyeva
majjhantikasamaye sāyaṇhasamaye purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāme
majjhimayāme pacchimayāme kāḷe juṇhe vasse
1 Ma. nāsissaṁ. 2 Ma. nikkhame.
Hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime
vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi
phusayissāmi sacchikarissāmīti cittaṁ paggaṇhāti padahati evampi
alīnacitto akusītavutti.

[794] Daḷhanikkamo thāmabalūpapannoti daḷhanikkamoti so
paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno
kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne
uposathupavāse metteyyatāya 1 petteyyatāya sāmaññatāya
brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyikāya aññataraññataresu adhikusalesu
dhammesūti daḷhanikkamo. Thāmabalūpapannoti so paccekasambuddho
thāmena ca balena ca viriyena ca parakkamena ca [2]- upeto
hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti
daḷhanikkamo thāmabalūpapanno. Eko care khaggavisāṇakappo.
Tenāha so paccekasambuddho
āraddhaviriyo paramatthapattiyā
alīnacitto akusītavutti
daḷhanikkamo thāmabalūpapanno
eko care khaggavisāṇakappoti.

[795] Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno
dhammesu niccaṁ anudhammacārī
1 Ma. matteyyatāya. 2 Ma. paññāya ca.
Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu
eko care khaggavisāṇakappo.

[796] Paṭisallānaṁ jhānamariñcamānoti so paccekasambuddho
paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto
anirākatajjhāno [1]- jhānamariñcati 2 anuppannassa vā paṭhamassa
jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyutto
anuppannassa vā dutiyassa jhānassa anuppannassa vā tatiyassa
jhānassa anuppannassa vā catutthassa jhānassa uppādāya
yutto payutto saṁyutto āyutto samāyuttoti evaṁ jhānamariñcati.
Athavā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti
bahulīkaroti uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ uppannaṁ vā tatiyaṁ
jhānaṁ uppannaṁ vā catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti
evampi jhānamariñcatīti paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno.

[797] Dhammesu niccaṁ anudhammacārīti dhammā vuccanti cattāro
satipaṭṭhānā .pe. Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Katame
anudhammā. Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā 3 apaccanīkapaṭipadā
anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrikāritā indriyesu
guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ
ime vuccanti anudhammā. Dhammesu niccaṁ anudhammacārīti dhammesu
niccakālaṁ [4]- satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ 5 pokhānupokhaṁ udakummijātaṁ
1-2 Ma. vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato
ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṁ. jhānamariñcamānoti so
paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṁ na riñcati. 3 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
4 Ma. dhuvakālaṁ. 5 Ma. avokiṇṇaṁ.
Avici santati 1 sahitaṁ phusitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāme majjhimayāme
pacchimayāme kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime
vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe carati vicarati
iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti dhammesu niccaṁ
anudhammacārī.