[578] Mānamakkhappahāyinoti mānāti ekavidhena māno
yo 2 cittassa uṇṇati 3 . Duvidhena māno attukkaṁsanamāno
paravambhanamāno. Tividhena māno seyyohamasmīti māno
sadisohamasmīti māno hīnohamasmīti māno. Catubbidhena māno
lābhena mānaṁ janeti yasena mānaṁ janeti pasaṁsāya mānaṁ janeti sukhena
mānaṁ janeti. Pañcavidhena māno lābhimhi manāpikānaṁ rūpānanti
mānaṁ janeti lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ
phoṭṭhabbānanti mānaṁ janeti. Chabbidhena māno cakkhusampadāya
mānaṁ janeti sotasampadāya ghānasampadāya jivhāsampadāya
kāyasampadāya manosampadāya mānaṁ janeti. Sattavidhena māno
māno atimāno mānātimāno omāno avamāno asmimāno
micchāmāno. Aṭṭhavidhena māno lābhena mānaṁ janeti alābhena
omānaṁ janeti yasena mānaṁ janeti ayasena omānaṁ janeti
pasaṁsāya mānaṁ janeti nindāya omānaṁ janeti sukhena mānaṁ
1 Ma. sabbabhavagāmikammaṁ malaṁ. 2 Ma. yā. 3 Ma. unnati. evamuparipi.
Janeti dukkhena omānaṁ janeti. Navavidhena māno seyyassa
seyyohamasmīti māno seyyassa sadisohamasmīti māno seyyassa
hīnohamasmīti māno sadisassa seyyohamasmīti māno sadisassa
sadisohamasmīti māno sadisassa hīnohamasmīti māno hīnassa
seyyohamasmīti māno hīnassa sadisohamasmīti māno hīnassa
hīnohamasmīti māno. Dasavidhena māno idhekacco mānaṁ janeti
jātiyā vā gottena vā kolaputtikena vā vaṇṇapokkharatāya
vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā
vijjaṭṭhānena 1 vā sutena vā paṭibhāṇena vā aññataraññatarena
vā vatthunā yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ uṇṇati
unnaḷo 2 dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa ayaṁ vuccati
māno. Makkhāti [3]- makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ [4]- niṭṭhuriyakammaṁ
ayaṁ vuccati makkho. Buddhassa bhagavato māno ca makkho ca pahīnā
ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā
tasmā buddho mānamakkhappahāyīti mānamakkhappahāyino.

[579] Handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitanti
handāhanti padasandhi .pe. Padānupubbakametaṁ handāti.
Kittayissāmīti vaṇṇena upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ
samupapannaṁ samannāgataṁ giraṁ vācaṁ byapathaṁ odīraṇaṁ 5 kittayissāmi
desissāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi
1 Ma. vijjāṭṭhānena. 2 Ma. unnamo. 3 Ma. yo. 4 Ma. niṭṭhuriyaṁ.
5 Ma. udīraṇaṁ.
Uttānīkarissāmi pakāsissāmīti handāhaṁ kittayissāmi giraṁ
vaṇṇūpasañhitaṁ. Tenāha piṅgiyatthero 1
pahīnamalamohassa mānamakkhappahāyino
handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitanti.

[580] Tamonudo buddho samantacakkhu
lokantagū sabbabhavātivatto
anāsavo sabbadukkhappahīno
saccavhayo brahmupāsito me.

[581] Tamonudo buddho samantacakkhūti tamonudoti bhagavā 2
rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ
andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ añāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ
anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi jahi 3 vinodayi byantīmakāsi
anabhāvaṅgamesīti tamonudo 2 . Buddhoti yo so bhagavā .pe.
Sacchikā paññatti yadidaṁ buddhoti. Samantacakkhūti samantacakkhu
vuccati sabbaññutañāṇaṁ .pe. Tathāgato tena samantacakkhūti
tamonudo buddho samantacakkhu.

[582] Lokantagū sabbabhavātivattoti lokāti eko loko
bhavaloko. Dve lokā sampatti 4 ca bhavaloko vipatti ca
bhavaloko. Tayo lokā tisso vedanā. Cattāro lokā
cattāro āhārā. Pañca lokā pañcupādānakkhandhā.
1 Ma. thero piṅgiyo. evamuparipi. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. pajahi.
4 Ma. bhavaloko ca sambhavaloko ca sampattibhavaloko ca sampattisambhavaloko ca
vipattibhavaloko ca vipattisambhavaloko ca.
Cha lokā cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā satta
viññāṇaṭṭhitiyo. Aṭṭha lokā aṭṭha lokadhammā. Nava
lokā nava sattāvāsā. Dasa lokā dasa upakkilesā 1 . Ekādasa
lokā ekādasa kāmabhavā 2 . Dvādasa lokā dvādasāyatanāni.
Aṭṭhārasa lokā aṭṭhārasa dhātuyo. Lokantagūti bhagavā
lokassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto .pe.
Nibbānagato nibbānappatto so vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo .pe.
Jātijarāmaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti lokantagū.
Sabbabhavātivattoti bhavāti dve bhavā kammabhavo ca paṭisandhiko ca
punabbhavo. Katamo kammabhavo. Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro
āneñjābhisaṅkhāro ayaṁ kammabhavo. Katamo paṭisandhiko
punabbhavo. Paṭisandhikā rūpā vedanā saññā saṅkhārā
viññāṇaṁ ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo. Bhagavā kammabhavañca
paṭisandhikañca punabbhavaṁ ativatto atikkanto vītivattoti lokantagū
sabbabhavātivatto.

[583] Anāsavo sabbadukkhappahīnoti anāsavoti cattāro
āsavā kāmāsavo bhavāsavo diṭṭhāsavo avijjāsavo. Te āsavā
buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā
āyatiṁ anuppādadhammā tasmā buddho anāsavo. Sabbadukkhappahīnoti
sabbaṁ tassa paṭisandhikaṁ jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ
1 Ma. āyatanāni. 2 Ma. ime pāṭhā natthi.
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ .pe. Diṭṭhibyasanadukkhaṁ pahīnaṁ
samucchinnaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ tasmā
buddho sabbadukkhappahīnoti anāsavo sabbadukkhappahīno.

[584] Saccavhayo brahmupāsito meti saccavhayoti [1]-
saccasadisavhayo. Vipassī bhagavā sikhī bhagavā vessabhū bhagavā
kakusandho bhagavā konāgamano bhagavā kassapo bhagavā [2]- buddhā bhagavanto
sadisanāmā saccasadisavhayā 3 . Bhagavā 4 sakyamuni tesaṁ buddhānaṁ
bhagavantānaṁ sadisanāmo saccasadisavhayoti 5 tasmā buddho saccavhayo.
Brahmupāsito meti so bhagavā mayā āsito upāsito payirupāsito
paripucchito paripañhitoti saccavhayo brahmupāsito me.
Tenāha piṅgiyatthero
tamonudo buddho samantacakkhu
lokantagū sabbabhavātivatto
anāsavo sabbadukkhappahīno
saccavhayo brahmupāsito meti.

[585] Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya
bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya
evamāhaṁ 6 appadasse pahāya
mahodadhiṁ haṁsarivajjhapatto 7 .

[586] Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya bahupphalaṁ kānanaṁ
1 Ma. saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo. 2 Ma. te. 3 Ma. sadisavhayā.
4 Ma. bhagavāpi. 5 Ma. sadisavhayoti. 6 Ma. evamahaṁ. 7 Ma. haṁsoriva
ajjhapatto. evamuparipi.
Āvaseyyāti dijo vuccati pakkhī. Kiṁkāraṇā dijo vuccati pakkhī.
Dvikkhattuṁ jāyati 1 dijo mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca
taṁkāraṇā dijo vuccati pakkhīti dijo. Yathā kubbanakaṁ pahāyāti
yathā dijo kubbanakaṁ rittavanakaṁ 2 appabhakkhaṁ appodakaṁ pahāya jahitvā
atikkamitvā [3]- vītivattetvā aññaṁ bahupphalaṁ bahubhakkhaṁ bahurukkhaṁ 4
mahantaṁ kānanaṁ vanasaṇḍaṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya tasmiṁ [5]-
vanasaṇḍe vāsaṁ kappeyyāti dijo yathā kubbanakaṁ pahāya
bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya.

[587] Evamāhaṁ appadasse pahāya mahodadhiṁ haṁsarivajjhapattoti
evanti opammasampaṭipādanaṁ. Appadasse pahāyāti yo ca
bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṁ bhagavantaṁ
upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā
lāmakadassā jatukkadassā. Te brāhmaṇe appadasse parittadasse
thokadasse omakadasse lāmakadasse jatukkadasse pahāya pajahitvā
atikkamitvā samatikkamitvā [6]- buddhaṁ bhagavantaṁ [7]- aggadassaṁ seṭṭhadassaṁ
viseṭṭhadassaṁ [8]- uttamadassaṁ pavaraṁ 9 asamaṁ asamasamaṁ [10]- appaṭibhāgaṁ
appaṭipuggalaṁ devātidevaṁ narāsabhaṁ purisasīhaṁ purisanāgaṁ purisājaññaṁ
purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ dasabalaṁ tādiṁ 11 adhigacchiṁ vindiṁ paṭilabhiṁ. Yathāva 12
haṁso mahantaṁ mānusakataṁ 13 vā saraṁ anotattaṁ vā dahaṁ mahāsamuddaṁ
vā akkhobbhaṁ 14 amitodakaṁ [15]- adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya
1 Ma. jāyatīti. 2 Ma. parittavanakaṁ appaphalaṁ. 3 Ma. samatikkamitvā. evamīdisesu
ṭhānesu. 4 Ma. bahūdakaṁ. 5 Ma. ca. 6 Ma. vītivattetvā. 7 Ma. appamāṇadassaṁ.
8 Ma. pāmokkhadassaṁ. 9 Ma. pavaradassaṁ. 10 Ma. appaṭisamaṁ.
11 Ma. dasabaladhāriṁ. 12 Ma. yathā ca. 13 Ma. mānasakaṁ. 14 Ma. akkhobhaṁ.
15 Ma. jalarāsiṁ.
Evameva piṅgiyo brāhmaṇo 1 buddhaṁ bhagavantaṁ akkhobbhaṁ amitatejaṁ
pabhinnañāṇaṁ vivaṭacakkhuṁ paññāpabhedakusalaṁ adhigatapaṭisambhidaṁ
catuvesārajjappattaṁ suddhādhimuttaṁ setapaccattaṁ advayabhāṇiṁ tādiṁ
tathāpaṭiññaṁ aparittaṁ mahantaṁ gambhīraṁ appameyyaṁ duppariyogāḷhaṁ
bahuratanaṁ sāgarasamaṁ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṁ atulaṁ vipulaṁ appameyyaṁ
taṁ tādisaṁ pavadatamaggavādinaṁ sinerumiva 2 nagānaṁ garuḷamiva dijānaṁ
sīhamiva migānaṁ udadhimiva aṇṇavānaṁ jinapavaraṁ 3 adhigacchiṁ vindiṁ
paṭilabhinti evamāhaṁ appadasse pahāya mahodadhiṁ haṁsarivajjhapatto.
Tenāha piṅgiyatthero
dijo yathā kubbanakaṁ pahāya
bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya
evamāhaṁ appadasse pahāya
mahodadhiṁ haṁsarivajjhapattoti.