[568] Maggo so pāragamanāyāti maggo pantho patho pajjo
añjasaṁ vaṭumāyanaṁ nāvā uttarasetu [3]- pakullo [3]- saṅkamo 4 .
Pāragamanāyāti pāragamanāya pārasampāpanāya pārasamanupāpanāya
jarāmaraṇassa taraṇāyāti maggo so pāragamanāya.

[569] Tasmā pārāyanaṁ itīti [5]- tasmā taṁkāraṇā taṁhetu
tappaccayā taṁnidānā. Pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ yo so
sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho
nibbānaṁ. Āyanaṁ vuccati maggo. Itīti padasandhi .pe.
1 Ma. pāraṁ gamanāya. evamuparipi. 2 Ma. maggamuttamaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo. 3 Ma. ca. 4 Ma. bhisisaṅkamo. 5 Ma. tasmāti.
Padānupubbakametaṁ itīti tasmā pārāyanaṁ iti. Tenetaṁ vuccati
apārā pāraṁ gaccheyya bhāvento maggamuttamaṁ
maggo so pāragamanāya tasmā pārāyanaṁ itīti.

[570] Pārāyanamanugāyissaṁ (iccāyasmā piṅgiyo)
(yathā addakkhi tathā akkhāsi)
vimalo bhūrimedhaso
nikkāmo nibbano nāgo
kissa hetu musā bhaṇe.

[571] Pārāyanamanugāyissanti gītamanugāyissaṁ kathitamanugāyissaṁ 1
lapitamanugāyissaṁ bhāsitamanugāyissanti pārāyanamanugāyissaṁ.
Iccāyasmā piṅgayoti iccāti padasandhi .pe. Padānupubbakametaṁ
iccāti. Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ
āyasmāti. Piṅgiyoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā
paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ
abhilāpoti iccāyasmā piṅgiyo.

[572] Yathā addakkhi tathā akkhāsīti yathā addakkhi tathā
akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji
uttānīmakāsi pakāsesi sabbe saṅkhārā aniccāti .pe. Yaṅkiñci
samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti yathā addakkhi tathā akkhāsi
ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīmakāsi
1 Ma. kathitamanukathayissaṁ bhaṇitamanubhaṇissaṁ lapitamanulapissaṁ bhāsitamanubhāsissanti.
Pakāsesīti yathā addakkhi tathā akkhāsi.

[573] Vimalo bhūrimedhasoti vimaloti rāgo malaṁ doso
malaṁ moho malaṁ kodho malaṁ upanāho malaṁ .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārā
malā. Te malā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tasmā 1
buddho amalo vimalo nimmalo malāpagato malavippahīno malavippamutto
sabbamalavītivatto. Bhūri vuccati paṭhavī. Bhagavā imāya 2
paṭhavīsamāya vipulāya vitthatāya paññāya samannāgato. Medhā
vuccati paññā yā paññā pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo
sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto
upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato tasmā
buddho bhūrimedhasoti vimalo bhūrimedhaso.

[574] Nikkāmo nibbano nāgoti kāmāti uddānato
dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti
vatthukāmā .pe. Ime vuccanti kilesakāmā. Buddhassa bhagavato
vatthukāmā pariññātā kilesakāmā pahīnā. Vatthukāmānaṁ pariññātattā
kilesakāmānaṁ pahīnattā bhagavā na kāme kāmeti [3]- na kāme
pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati. Ye kāme kāmenti [4]-
kāme patthenti kāme pihayanti kāme abhijappanti te
kāmakāmino rāgarāgino saññasaññino. Bhagavā na kāme kāmeti
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. tāya. 3 Ma. na kāme icchati. 4 Ma. kāme
icchanti. evamīdisesu ṭhānesu.
Na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati tasmā
buddho akāmo nikkāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo
paṭinissaṭṭhakāmo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo
muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto
sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti nikkāmo.
Nibbanoti rāgo vanaṁ doso vanaṁ moho vanaṁ kodho vanaṁ upanāho
vanaṁ .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārā vanā. Te vanā buddhassa
bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā
āyatiṁ anuppādadhammā tasmā buddho avano nibbano vanāpagato
vanavippahīno vanavippamutto sabbavanavītivattoti nibbano. Nāgoti
bhagavā āguṁ na karotīti nāgo. Na gacchatīti nāgo. Na
āgacchatīti nāgo .pe. Evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti
nikkāmo nibbano nāgo.

[575] Kissa hetu musā bhaṇeti kissa hetūti kissa hetu [1]-
kiṁkāraṇā [2]- kiṁpaccayāti kissa hetu. [3]- Musā bhaṇeti mosavajjaṁ
bhaṇeyya musāvādaṁ bhaṇeyya anariyavādaṁ bhaṇeyya. Idhekacco
sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā
rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho ehi bho 4 purisa yaṁ jānāsi
taṁ vadehīti ajānaṁ āha jānāmīti jānaṁ vā āha na jānāmīti
apassaṁ vā āha passāmīti passaṁ vā āha na passāmīti
1 Ma. kiṁhetu. 2 Ma. kiṁnidānā. 3 Ma. musā bhaṇeti musā bhaṇeyya katheyya
dīpeyya vohareyya. 4 Ma. ehambho.
Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā
bhaṇati 1 idaṁ vuccati mosavajjaṁ. Apica tīhākārehi musāvādo
hoti pubbevassa hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa hoti
musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti imehi
tīhākārehi musāvādo hoti. Apica catūhākārehi musāvādo
hoti pubbevassa hoti musā bhaṇissanti .pe. Pañcahākārehi
chahākārehi sattahākārehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti
pubbevassa hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā
bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ
vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ
imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Kissa hetu musā bhaṇeyya
katheyya dīpeyya vohareyyāti kissa hetu musā bhaṇe.
Tenāha piṅgiyatthero
pārāyanamanugāyissaṁ (iccāyasmā piṅgiyo)
(yathā addakkhi tathā akkhāsi)
vimalo bhūrimedhaso
nikkāmo nibbano nāgo
kissa hetu musā bhaṇeti.

[576] Pahīnamalamohassa mānamakkhappahāyino
handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ.
1 Ma. bhāsati.

[577] Pahīnamalamohassāti malāti rāgo malaṁ doso malaṁ
moho malaṁ māno malaṁ diṭṭhi malaṁ kileso malaṁ sabbaduccaritaṁ
malaṁ [1]-. Mohāti dukkhe añāṇaṁ .pe. Avijjālaṅgī moho
akusalamūlaṁ ayaṁ vuccati moho. Malañca moho ca buddhassa bhagavato
pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ
anuppādadhammā tasmā buddho pahīnamalamohoti pahīnamalamohassa.