[438] Aññāvimokkhaṁ saṁbrūhīti aññāvimokkho vuccati
arahattavimokkho. Arahattavimokkhaṁ saṁbrūhi ācikkhāhi desehi
paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti
aññāvimokkhaṁ saṁbrūhi.
1 Ma. saraṇagato saraṇappatto. 2 Ma. pañhena atthiko āgatomhi pañhaṁ pucchitukāmo
āgatomhi pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti. evamuparipi. 3 Ma. pañhaṁ
pucchitukāmānaṁ. 4 Ma. āgamanaṁ. 5 Ma. payirupāsanaṁ. 6 Ma. mayā pucchituṁ.
evamuparipi. 7 Ma. vahassetaṁ bhāranti. evamuparipi.

[439] Avijjāya pabhedananti avijjāya bhedanaṁ pabhedanaṁ pahānaṁ
vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi amataṁ nibbānanti avijjāya
pabhedanaṁ. Tenāha so brāhmaṇo
jhāyiṁ virajamāsīnaṁ (iccāyasmā udayo)
katakiccaṁ anāsavaṁ
pāraguṁ sabbadhammānaṁ
atthī pañhena āgamaṁ
aññāvimokkhaṁ saṁbrūhi
avijjāya pabhedananti.

[440] Pahānaṁ kāmachandānaṁ (udayāti bhagavā)
domanassāna cūbhayaṁ
thīnassa 1 ca panūdanaṁ
kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ.

[441] Pahānaṁ kāmachandānanti chandāti yo kāmesu kāmacchando
kāmarāgo kāmanandi kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā
kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo
kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ. Pahānaṁ kāmachandānanti kāmacchandānaṁ
pahānaṁ vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi amataṁ nibbānanti
pahānaṁ kāmachandānaṁ. Udayāti bhagavāti udayāti bhagavā
taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ
1 Ma. thinassa. evamuparipi.
.pe. Sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti udayāti bhagavā.

[442] Domanassāna cūbhayanti domanassāti yaṁ cetasikaṁ
asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ
cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā. Domanassāna cūbhayanti
kāmacchandassa ca domanassassa ca ubhinnaṁ pahānaṁ vūpasamo
paṭinissaggo paṭippassaddhi amataṁ nibbānanti domanassāna cūbhayaṁ.

[443] Thīnassa ca panūdananti [1]- yā cittassa akallatā
akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ 2 līyanā līyitattaṁ thīnaṁ thīyanā
thīyitattaṁ. Thīnassa ca panūdananti thīnassa ca panūdanaṁ pahānaṁ
vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi amataṁ nibbānanti thīnassa
ca panūdanaṁ.

[444] Kukkuccānaṁ nivāraṇanti kukkuccānanti hatthakukkuccampi
kukkuccaṁ pādakukkuccampi kukkuccaṁ hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ
akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā vajje
avajjasaññitā avajje vajjasaññitā yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ
kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho
idaṁ vuccati kukkuccaṁ. Apica dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ
cetaso vippaṭisāro manovilekho katattā ca akatattā ca. Kathaṁ
katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro
manovilekho. Kataṁ me kāyaduccaritaṁ akataṁ me kāyasucaritanti
1 Ma. thinanti. 2 Ma. līnā.
Uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Kataṁ me
vacīduccaritaṁ akataṁ me vacīsucaritanti kataṁ me manoduccaritaṁ akataṁ
me manosucaritanti kato me pāṇātipāto akatā me pāṇātipātā
veramaṇīti kataṁ me adinnādānaṁ akatā me adinnādānā
veramaṇīti kato me kāmesu micchācāro akatā me kāmesu
micchācārā veramaṇīti kato me musāvādo akatā me musāvādā
veramaṇīti katā me pisuṇā vācā akatā me pisuṇāya vācāya
veramaṇīti katā me pharusā vācā akatā me pharusāya vācāya
veramaṇīti kato me samphappalāpo akatā me samphappalāpā
veramaṇīti katā me abhijjhā akatā me anabhijjhāti kato
me byāpādo akato me abyāpādoti katā me micchādiṭṭhi
akatā me sammādiṭṭhīti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro
manovilekho. Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ
cetaso vippaṭisāro manovilekho. Athavā sīlesumhi aparipūrikārīti
uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
Indriyesumhi aguttadvāroti bhojane amattaññumhīti jāgariyamananuyuttomhīti
na satisampajaññena samannāgatomhīti abhāvitā
me cattāro satipaṭiṭhānāti abhāvitā me cattāro sammappadhānāti
abhāvitā me cattāro iddhipādāti abhāvitāni me
pañcindriyānīti abhāvitāni me pañca balānīti abhāvitā me
Satta bojjhaṅgāti abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti
dukkhaṁ me apariññātanti samudayo me appahīnoti maggo
me abhāvitoti nirodho me asacchikatoti uppajjati kukkuccaṁ
cetaso vippaṭisāro manovilekho. Kukkuccānaṁ nivāraṇanti
kukkuccānaṁ āvaraṇaṁ nivāraṇaṁ pahānaṁ vūpasamo paṭinissaggo paṭippassaddhi
amataṁ nibbānanti kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ. Tenāha bhagavā
pahānaṁ kāmachandānaṁ (udayāti bhagavā)
domanassāna cūbhayaṁ
thīnassa ca panūdanaṁ
kukkuccānaṁ nivāraṇanti.

[445] Upekkhāsatisaṁsuddhaṁ dhammatakkapurejavaṁ
aññāvimokkhaṁ saṁbrūmi avijjāya pabhedanaṁ.

[446] Upekkhāsatisaṁsuddhanti upekkhāti yā catutthajjhāne
upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatho cittappasādatā 1
majjhattatā cittassa. Satīti yā catutthajjhāne upekkhaṁ ārabbha
sati anussati .pe. Sammāsatīti 2 upekkhāsati. Saṁsuddhanti
catutthajjhāne upekkhā ca sati ca suddhā honti [3]- saṁsuddhā [4]-
pariyodātā anaṅgaṇā vigatupakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā
āneñjappattāti upekkhāsatisaṁsuddhaṁ.

[447] Dhammatakkapurejavanti dhammatakko vuccati sammāsaṅkappo.
1 Ma. cittasamatā ittappassaddhatā. 2 Ma. itisaddo natthi. 3 Ma. visuddhā.
4 Ma. parisuddhā.
So ādito hoti purato hoti pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti
evampi dhammatakkapurejavaṁ. Athavā dhammatakko vuccati
sammādiṭṭhi. Sā ādito hoti purato hoti pubbaṅgamā hoti
aññāvimokkhassāti evampi dhammatakkapurejavaṁ. Athavā
dhammatakko vuccati catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāge vipassanā. Sā
ādito hoti purato hoti pubbaṅgamā hoti aññāvimokkhassāti
evampi dhammatakkapurejavaṁ.