[358] Paññāṇavā so uda paññakappīti paññāṇavā
soti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Uda
paññakappīti udāhu aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena
vā micchāñāṇena vā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā
kappeti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti paññāṇavā
so uda paññakappī.
[359] Muniṁ ahaṁ sakka yathā vijaññanti sakkāti sakko.
Athavā 2 sakyakulā pabbajitotipi sakko. Athavā addho
mahaddhano dhanavātipi sakko. Tassimāni dhanāni seyyathīdaṁ
saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ
satipaṭṭhānadhanaṁ sammappadhānadhanaṁ iddhippādadhanaṁ indriyadhanaṁ baladhanaṁ
bojjhaṅgadhanaṁ maggadhanaṁ phaladhanaṁ nibbānadhanaṁ. Tehi anekavidhehi
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. ayaṁ saddo natthi.
Dhanaratanehi addho mahaddhano dhanavātipi sakko. Athavā pahu
visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhiru acchambhī anutrāsī
apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakko. Muniṁ ahaṁ sakka
yathā vijaññanti yaṁ 1 sakka muniṁ jāneyyaṁ vijāneyyaṁ paṭivijāneyyaṁ
paṭivijjheyyanti 2 muniṁ ahaṁ sakka yathā vijaññaṁ.
[360] Tamme viyācikkha samantacakkhūti tanti yaṁ pucchāmi
yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi. Viyācikkhāti ācikkha
desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi
pakāsehi. Samantacakkhūti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ .pe.
Tathāgato tena samantacakkhūti tamme viyācikkha samantacakkhu.
Tenāha so brāhmaṇo
nirāsaso so uda āsasāno
paññāṇavā so uda paññakappī
muniṁ ahaṁ sakka yathā vijaññaṁ
tamme viyācikkha samantacakkhūti.
[361] Nirāsaso so na ca āsasāno
paññāṇavā so na ca paññakappī
evampi todeyya muniṁ vijāna
akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ.
[362] Nirāsaso so na ca āsasānoti nittaṇho so na [3]-
1-2 Ma. sakka yathāhaṁ muniṁ jāneyyaṁ ājāneyyaṁ vijāneyyaṁ .... evamīdisesu
ṭhānesu. 3 Ma. so.
Sataṇho rūpaṁ 1 nāsiṁsati sadde gandhe .pe. Diṭṭhasutamutaviññātabbe
dhamme nāsiṁsati na icchati na sādiyati na pattheti na piheti
nābhijappatīti nirāsaso so na ca āsasāno.
[363] Paññāṇavā so na ca paññakappīti paññāṇavā
soti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Na
ca paññakappīti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena
vā micchāñāṇena vā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti
na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti
paññāṇavā so na ca paññakappī.
[364] Evampi todeyya muniṁ vijānāti muninti monaṁ vuccati
ñāṇaṁ .pe. Saṅgajālamaticca so muni. Evampi todeyya muniṁ
vijānāti todeyya evaṁ muniṁ jāna vijāna 2 paṭivijānāti [3]- evampi
todeyya muniṁ vijāna.
[365] Akiñcanaṁ kāmabhave asattanti akiñcananti
rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ
kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ yassete 4 kiñcanā pahīnā samucchinnā
vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā 4
so vuccati akiñcano. Kāmabhaveti 5 kāmāti uddānato dve
kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti
vatthukāmā .pe. Ime vuccanti kilesakāmā. Bhavāti dve bhavā
1 Ma. rūpe. 2 Ma. paṭijāna. 3 Ma. paṭivijjhāti. 4-4 Ma. yassetāni
kiñcanāni ... daḍḍhāni. 5 ayaṁ pāṭho natthi.
Kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo .pe. Ayaṁ paṭisandhiko
punabbhavo. Akiñcanaṁ kāmabhave asattanti akiñcanaṁ kāme ca
bhave ca asattaṁ alaggaṁ alaggitaṁ apalibuddhaṁ nikkhantaṁ nissaṭṭhaṁ
vippamuttaṁ visaṁyuttaṁ vimariyādikatena cetasā viharantanti akiñcanaṁ
kāmabhave asattaṁ. Tenāha bhagavā
nirāsaso so na ca āsasāno
paññāṇavā so na ca paññakappī
evampi todeyya muniṁ vijāna
akiñcanaṁ kāmabhave asattanti.
Saha gāthāpariyosānā .pe. Satthā me bhante bhagavā sāvakohamasmīti.
Todeyyamāṇavakapañhāniddeso navamo.
---------------
Kappamāṇavakapañhāniddeso
[366] Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ (iccāyasmā kappo)
oghe jāte mahabbhaye
jarāmaccuparetānaṁ
dīpaṁ pabrūhi mārisa
tvañca me dīpamakkhāhi
yathāyidaṁ nāparaṁ siyā.
[367] Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhatanti saro vuccati saṁsāro
āgamanaṁ gamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti
ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarā ca maraṇañca. Saṁsārassa
purimāpi koṭi na paññāyati pacchimāpi koṭi na paññāyati.
Majjhe ca saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā
ajjhositā adhimuttā. Kathaṁ saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.
Ettakā jātiyo vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ na vattati 1 hevaṁ natthi
evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni
jātisatāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi
saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisahassāni
vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa
purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisatasahassāni vaṭṭaṁ
1 Ma. vattatīti. evamuparipi.
Vatti tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa
purimā koṭi na paññāyati. Ettakā jātikoṭiyo vaṭṭaṁ vatti
tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni jātikoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni jātikoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni jātikoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti
tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā
koṭi na paññāyati. Ettakāni vassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni vassasatāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni vassasahassāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni vassasatasahassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakā vassakoṭiyo vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni vassakoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
Na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa puramā koṭi na
paññāyati. Ettakāni vassakoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni vassakoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti
tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni kappāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni kappasatāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni kappasahassāni vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni kappasatasahassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakā kappakoṭiyo vaṭṭaṁ vatti tato paraṁ
na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi na
paññāyati. Ettakāni kappakoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni kappakoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti tato
paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā koṭi
na paññāyati. Ettakāni kappakoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti
Tato paraṁ na vattati hevaṁ natthi evampi saṁsārassa purimā
koṭi na paññāyati.
Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā anamataggoyaṁ bhikkhave saṁsārassa 1
pubbakoṭi 2 na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ
sandhāvataṁ saṁsarataṁ evaṁ dīgharattaṁ kho bhikkhave dukkhaṁ
paccanubhūtaṁ tibbaṁ [3]- byasanaṁ [4]- kaṭasīvavaḍḍhitaṁ 5 yāvañcidaṁ bhikkhave
alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ muccitunti.
Evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.
Kathaṁ saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Ettakā
jātiyo vaṭṭaṁ vattissati tato paraṁ na vattissati 6 hevaṁ natthi
evampi saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Ettakāni
jātisatāni ettakāni jātisahassāni ettakāni jātisatasahassāni
.pe. Ettakā jātikoṭiyo ettakāni jātikoṭisatāni ettakāni
jātikoṭisahassāni ettakāni jātikoṭisatasahassāni ettakāni
vassāni ettakāni vassasatāni ettakāni vassasahassāni ettakāni
vassasatasahassāni ettakā vassakoṭiyo ettakāni vassakoṭisatāni
ettakāni vassakoṭisahassāni ettakāni vassakoṭisatasahassāni
ettakāni kappāni ettakāni kappasatāni ettakāni kappasahassāni
ettakāni kappasatasahassāni ettakā kappakoṭiyo ettakāni
kappakoṭisatāni ettakāni kappakoṭisahassāni ettakāni kappakoṭisatasahassāni
1 Ma. saṁsāro. 2 Ma. pubbā koṭi. 3-4 Ma. paccanubhūtaṁ. 5 Ma. kaṭasī vaḍḍhitā.
6 Ma. vattissatīti. evamuparipi.
Vaṭṭaṁ vattissati tato paraṁ na vattissati hevaṁ
natthi evampi saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Evampi
saṁsārassa purimāpi koṭi na paññāyati pacchimāpi koṭi na
paññāyati. Majjheva saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā
upagatā ajjhositā adhimuttāti majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ. Iccāyasmā
kappoti iccāti padasandhi .pe. Padānupubbakametaṁ iccāti.
Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ
āyasmāti. Kappoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ .pe.
Abhilāpoti iccāyasmā kappo.