[248] Ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimāti so brāhmaṇo
pakatiyā ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ lābhīyeva nissayaṁ na jānāti
ayaṁ me nissayoti. Tassa bhagavā nissayañca ācikkhati uttariñca
niyyānapathaṁ ācikkhati 2 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ [3]-
samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā tattha jāte cittacetasike dhamme
aniccato pekkhamāno dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato
ābādhato palokato ītito upaddavato asātato 4 bhayato upasaggato
calato pabhaṅguto addhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato asaraṇībhūtato
rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato
asārakato aghamūlato [5]- vibhavato sāsavato vadhakato saṅkhatato
mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato
1 Ma. nattamahābhipassa. evamuparipi. 2-4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. sato.
5 Ma. bhavato.
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato samudayadhammato atthaṅgamato
anassādato 1 ādīnavato anissaraṇato 2 pekkhamāno olokayamāno
nijjhāyamāno upaparikkhamāno. Satimāti yā sati anussati paṭissati
.pe. Sammāsati ayaṁ vuccati sati. Imāya satiyā upeto [3]-
samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato
so vuccati satimāti ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā.
Upasīvāti bhagavāti upasīvāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena
ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ .pe. Sacchikā paññatti
yadidaṁ bhagavāti upasīvāti bhagavā.

[249] Natthīti nissāya tarassu oghanti natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanasamāpatti. Kiṁkāraṇā natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanasamāpatti. Viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ sato
samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṁ abhāveti vibhāveti
antaradhāpeti natthi kiñcīti passati taṁkāraṇā natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanasamāpatti. Taṁ nissāya upanissāya ārammaṇaṁ 4
ālambaṇaṁ karitvā kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tarassu
uttarassu patarassu samatikkamassu vītivattassūti natthīti nissāya
tarassu oghaṁ.

[250] Kāme pahāya virato kathāhīti kāmeti uddānato
dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti
1 Ma. assādato. 2 Ma. nissaraṇato. 3 Ma. hoti. 4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Vatthukāmā .pe. Ime vuccanti kilesakāmā. Kāme pahāyāti
vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā
byantīkaritvā anabhāvaṅgametvāti kāme pahāya. Virato
kathāhīti kathaṅkathā vuccati vicikicchā. Dukkhe kaṅkhā .pe.
Chambhitattaṁ cittassa manovilekho. Kathaṅkathāya ārato virato
paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaṁyutto vimariyādikatena
cetasā viharatīti evampi virato kathāhi. Athavā dvattiṁsāya
tiracchānakathāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaṁyutto vimariyādikatena cetasā viharatīti evampi
virato kathāhīti kāme pahāya virato kathāhi.

[251] Taṇhakkhayaṁ rattamahābhipassāti taṇhāti rūpataṇhā
saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.
Rattanti ratti 2 . Ahoti divaso. Rattiñca divā ca taṇhakkhayaṁ
rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ
bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ passa abhipassa dakkha olokaya
nijjhāya upaparikkhāti taṇhakkhayaṁ rattamahābhipassa. Tenāha
bhagavā
ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā (upasīvāti bhagavā)
natthīti nissāya tarassu oghaṁ
kāme pahāya virato kathāhi
1 Ma. rattaṁ vcacati ratti.
Taṇhakkhayaṁ rattamahābhipassāti.

[252] Sabbesu kāmesu yo vītarāgo (iccāyasmā upasīvo)
ākiñcaññaṁ nissito hitvamaññaṁ 1
saññāvimokkhe paramedhimutto 2
tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī.

[253] Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti sabbesūti sabbena
sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādāyavacanametaṁ sabbesūti.
Kāmesūti [3]- uddānato dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca
.pe. Ime vuccanti vatthukāmā .pe. Ime vuccanti kilesakāmā.
Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti sabbesu kāmesu yo vītarāgo
cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo
vikkhambhitarāgoti 4 sabbesu kāmesu yo vītarāgo. Iccāyasmā
upasīvoti iccāti padasandhi. Āyasmāti piyavacanaṁ. Upasīvoti
tassa brāhmaṇassa nāmaṁ .pe. Abhilāpoti iccāyasmā upasīvo.

[254] Ākiñcaññaṁ nissito hitvamaññanti heṭṭhimā cha
samāpattiyo hitvā vajjetvā 6 pariccajitvā atikkamitvā samatikkamitvā
vītivattitvā ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ nissito allīno
upāgato samupāgato ajjhosito adhimuttoti ākiñcaññaṁ
1 Ma. hitvā maññaṁ. evamuparipi. 2 Yu. vimutto. 3 Ma. kāmāti. evamuparipi.
4 Ma. vikkhambhanatoti. 5 Ma. cajitvā. evamuparipi.
Nissito hitvamaññaṁ.

[255] Saññāvimokkhe paramedhimuttoti saññāvimokkhā vuccanti
satta saññāsamāpattiyo. Tāsaṁ saññāsamāpattīnaṁ ākiñcaññāyatanasamāpatti
vimokkhā aggā ca seṭṭhā ca viseṭṭhā ca
pāmokkhā ca uttamā ca pavarā ca. Parame agge seṭṭhe
viseṭṭhe pāmokkhe uttame pavare adhimuttivimokkhena adhimutto
tatrādhimutto tadadhimutto taccarito tabbahulo taggaruko tanninno
tappoṇo tappabbhāro tadādhipateyyoti 1 saññāvimokkhe
paramedhimutto.

[256] Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyīti tiṭṭhe nūti
saṁsayapucchā [2]- dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā evaṁ nu kho na nu
kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti tiṭṭhe nu. Tatthāti ākiñcaññāyatane.
Anānuyāyīti anānuyāyī avedhamāno 3 avigacchamāno
anantaradhāyamāno aparihiyamāno 4 . Athavā arajjamāno adussamāno
amuyhamāno akiliyamānoti 5 tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī.
Tenāha so brāhmaṇo
sabbesu kāmesu yo vītarāgo (iccāyasmā upasīvo)
ākiñcaññaṁ nissito hitvamaññaṁ
saññāvimokkhe paramedhimutto
tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyīti.
1 Ma. tadadhipateyyoti. evamuparipi. 2 Ma. vimatipucchā. 3 Ma. aviccamāno.
evamuparipi. 4 Ma. aparihāyamāno. evamuparipi. 5 Ma. akilissamānoti.
evamuparipi.

[257] Sabbesu kāmesu yo vītarāgo (upasīvāti bhagavā)
ākiñcaññaṁ nissito hitvamaññaṁ
saññāvimokkhe paramedhimutto
tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī.