[198] Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkhoti tiṇṇoti
kāmoghaṁ tiṇṇo bhavoghaṁ tiṇṇo diṭṭhoghaṁ tiṇṇo avijjoghaṁ
tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo 4 atikkanto vītivatto so vuṭṭhavāso
ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo
uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo
1 Ma. puggalaṁ. 2 Ma. nikkhantaṁ nissaṭaṁ vimuttaṁ visaññutaṁ vimariyādikatena cetasā
viharantanti. 3 Ma. avatthāpanavacanametaṁ. evamuparipi. 4 Ma. nitthiṇṇo.
Sacchikatanirodho. Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ samudayo pahīno maggo
bhāvito nirodho sacchikato abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ pariññeyyaṁ
pariññātaṁ pahātabbaṁ pahīnaṁ bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ sacchikātabbaṁ
sacchikataṁ. So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko
niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṁyutto pañcaṅgavippahīno
chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco
samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto
suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramappattippatto.
So neva ācināti na apacināti apacinitvā ṭhito
neva pajahati na upādiyati pajahitvā ṭhito neva visineti na
ussineti visinetvā ṭhito neva vidhūpeti na sandhūpeti dhūpetvā 1
ṭhito asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito asekkhena
samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena
asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito
sabbaṁ paṭipādayitvā 2 ṭhito evaṁ 3 samatikkamitvā ṭhito kilesaggiṁ
pariyādayitvā ṭhito aparigamanatāya ṭhito kaṭaṁ 4 samādāya ṭhito
vimuttipaṭisevanatāya ṭhito mettāya pārisuddhiyā ṭhito karuṇāya
muditāya upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito accantapārisuddhiyā ṭhito
akammaññatāya ṭhito vimuttattā ṭhito santacittatāya ṭhito
khandhapariyante ṭhito dhātupariyante ṭhito āyatanapariyante ṭhito
1 Ma. vidhūpetvā. 2 Ma. saccaṁ sampaṭipādayitvā. 3 Ma. ejaṁ. 4 Ma. kathaṁ.
Gatipariyante ṭhito upapattipariyante ṭhito paṭisandhipariyante ṭhito
bhavapariyante ṭhito saṁsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito
antimabhave ṭhito antimasamussaye ṭhito antimadehadharo arahā.
Tassāyaṁ pacchimako bhavo carimoyaṁ samussayo
jātijarāmaraṇasaṁsāro 1 natthi tassa punabbhavoti.
Tiṇṇo ca pāranti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ yo so
sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho
nibbānaṁ. So pāragato pārappatto antagato antappatto
koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato
vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto
saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato
accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto so
vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo .pe. Jātijarāmaraṇasaṁsāro natthi tassa
punabbhavoti tiṇṇo ca pāraṁ. Akhiloti rāgo khilo doso
khilo moho khilo kodho khilo upanāho khilo .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārā
khilā. Yassete khilā pahīnā samucchinnā
vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so
vuccati akhilo. Akaṅkhoti dukkhe kaṅkhā dukkhasamudaye kaṅkhā
dukkhanirodhe kaṅkhā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā pubbante
kaṅkhā aparante kaṅkhā pubbantāparante kaṅkhā idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu
1 Ma. jātīmaraṇasaṁsāro. evamīdisesu padesu.
Dhammesu kaṅkhā yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā
kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo
anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā pariyogāhanā chambhitattaṁ
cittassa manovilekho. Yassetā 1 kaṅkhā pahīnā samucchinnā
vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so
vuccati akaṅkhoti tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho. Tenāha
bhagavā
yaṁ brāhmaṇaṁ vedaguṁ abhijaññā
akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ
addhā hi so oghamimaṁ atāri
tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkhoti.

[199] Vidvā ca yo vedagū naro idha
bhavābhave saṅgamimaṁ visajja
so vītataṇho anigho nirāso
attāri so jātijaranti brūmi.

[200] Vidvā ca yo vedagū naro idhāti vidvāti vijjāgato
ñāṇī vibhāvī medhāvī. Yoti yo yādiso .pe. Manusso
vā. Vedagūti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ .pe. Sabbavedamaticca
vedagū soti 2 . Naroti satto naro mānavo poso puggalo
jīvo jātu 3 jantu indagū manujo. Idhāti imissā diṭṭhiyā .pe.
1 yassete. 2 Ma. itisaddo natthi. 3 Ma. jāgu. evamuparipi.
Imasmiṁ manussaloketi vidvā ca yo vedagū naro idha.

[201] Bhavābhave saṅgamimaṁ visajjāti bhavābhaveti bhavābhave
kammabhave punabbhave kāmabhave kammabhave kāmabhave punabbhave
rūpabhave kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave kammabhave arūpabhave
punabbhave punappunaṁ bhave punappunaṁ gatiyā punappunaṁ upapattiyā
punappunaṁ paṭisandhiyā punappunaṁ attabhāvābhinibbattiyā. Saṅganti
satta saṅgā rāgasaṅgo dosasaṅgo mohasaṅgo mānasaṅgo diṭṭhisaṅgo
kilesasaṅgo duccaritasaṅgo. Visajjāti saṅge vossajjitvā vā
visajja. Athavā saṅge bandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe
bandhane mocayitvā 1 vā visajja. Yathā ca yānaṁ vā vayhaṁ vā
rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti
vikopenti evameva te saṅge vossajjitvā visajja athavā
saṅge bandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane
mocayitvā 1 vā visajjāti bhavābhave saṅgamimaṁ visajja.

[202] So vītataṇho anigho nirāso attāri so jātijaranti
brūmīti taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā
phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā
vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā
so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho
1 Ma. phoṭayitvā.
Paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo
paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī
brahmabhūtena attanā viharatīti so vītataṇho. Anighoti rāgo
nīgho doso nīgho moho nīgho kodho nīgho upanāho
nīgho .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. Yassete nīghā pahīnā
samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā
daḍḍhā so vuccati anīgho. Nirāsoti āsā vuccati
taṇhā yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā
abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati nirāso. Jātīti
yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti
okkanti nibbatti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ
paṭilābho. Jarāti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi
sattanikāye jarā jiraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā
āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko. Maraṇanti yā
tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo
antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo
jīvitindriyassa upacchedo. So vītataṇho anigho nirāso attāri
so jātijaranti brūmīti yo so vītataṇho ca anīgho ca nirāso
ca so [1]- jātijarāmaraṇaṁ [2]- attāri patari samatikkami vītivattīti brūmi
1 Ma. kho. 2 uttari.
Ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi
pakāsemīti so vītataṇho anigho nirāso attāri so
jātijaranti brūmi. Tenāha bhagavā
vidvā ca yo vedagū naro idha
bhavābhave saṅgamimaṁ visajja
so vītataṇho anigho nirāso
attāri so jātijaranti brūmīti.
Saha gāthāpariyosānā .pe. Satthā me bhante bhagavā
sāvakohamasmīti.
Mettagūmāṇavakapañhāniddeso catuttho.
-------------
Dhotakamāṇavakapañhāniddeso

[203] Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi me taṁ (iccāyasmā dhotako)
vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ
tava sutvāna nigghosaṁ
sikkhe nibbānamattano.

[204] Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi me tanti pucchāmīti
tisso pucchā adiṭṭhajotanā pucchā diṭṭhasaṁsandanā pucchā vimaticchedanā
pucchā .pe. Imā tisso pucchā .pe. Nibbānapucchā.
Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi
taṁ kathassu meti pucchāmi taṁ. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ
.pe. Sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti. Brūhi me tanti
brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi
uttānīkarohi pakāsehīti pucchāmi taṁ bhagavā brūhi me
taṁ. Iccāyasmā dhotakoti iccāti padasandhi. Āyasmāti
piyavacanaṁ. Dhotakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ .pe. Abhilāpoti
iccāyasmā dhotako.

[205] Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhanti tuyhaṁ vacanaṁ byapathaṁ
desanaṁ anusandhiṁ kaṅkhāmi abhikaṅkhāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi
pihemi 1 abhijappāmi. Mahesīti kenatthena mahesī. Bhagavā mahantaṁ
1 Ma. pihayāmi.
Sīlakkhandhaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī .pe. Kahaṁ narāsabhoti
mahesīti vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ.

[206] Tava sutvāna nigghosanti tuyhaṁ vacanaṁ byapathaṁ desanaṁ
anusandhiṁ sutvāna suṇitvā uggaṇhitvā 1 upadhārayitvā upalakkhayitvāti
tava sutvāna nigghosaṁ.

[207] Sikkhe nibbānamattanoti sikkheti 2 tisso sikkhā
adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā .pe. Ayaṁ adhipaññāsikkhā.
Nibbānamattanoti [3]- rāgassa nibbāpanāya dosassa nibbāpanāya
mohassa nibbāpanāya kodhassa nibbāpanāya upanāhassa
nibbāpanāya .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya
vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭippassaddhiyā adhisīlampi
sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya imā
tisso sikkhā āvajjento 4 sikkheyya jānanto sikkheyya passanto
sikkheyya paccavekkhanto sikkheyya cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya
saddhāya adhimuccanto sikkheyya viriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya satiṁ
upaṭṭhapento sikkheyya cittaṁ samādahanto sikkheyya paññāya
pajānanto sikkheyya abhiññāya 5 abhijānanto sikkheyya pariññāya 6
parijānanto sikkheyya pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya bhāvetabbaṁ
bhāvento sikkheyya sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya samādāya
careyya 7 samādāya vatteyyāti sikkhe nibbānamattano. Tenāha
1 Ma. uggahetvā. 2 Ma. sikkhāti. 3 Ma. attano. evamuparipi. 4 Ma.
āvajjanto. 5 Ma. abhiññeyyaṁ. 6 Ma. pariññāyaṁ. 7 Ma. ācareyya
samācareyya. evamuparipi.
So brāhmaṇo
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi me taṁ (iccāyasmā dhotako)
vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ
tava sutvāna nigghosaṁ
sikkhe nibbānamattanoti.