[168] Diṭṭhe dhamme anītihanti diṭṭhe dhammeti diṭṭhe
dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhāvite dhamme
vibhūte dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti .pe. Yaṅkiñci samudayadhammaṁ
sabbantaṁ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite
dhamme tīrite dhamme vibhāvite dhamme vibhūte dhammeti evampi
diṭṭhe dhamme kathayissāmi. Athavā dukkhe diṭṭhe dukkhaṁ kathayissāmi
samudaye diṭṭhe samudayaṁ kathayissāmi magge diṭṭhe maggaṁ
kathayissāmi nirodhe diṭṭhe nirodhaṁ kathayissāmīti evampi diṭṭhe
dhamme kathayissāmi. Athavā diṭṭhe dhamme sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ
ehipassikaṁ opanayikaṁ 2 paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti evampi diṭṭhe
dhamme kathayissāmīti diṭṭhe dhamme. Anītihanti na itihaṁ na
itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na
ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ
attapaccakkhaṁ dhammaṁ kathayissāmīti diṭṭhe dhamme anītihaṁ.

[169] Yaṁ viditvā sato caranti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā
1 Ma. ācikkhissāmi. 2 Ma. opaneyyayikaṁ.
Tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā sabbe saṅkhārā aniccāti .pe.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti viditaṁ katvā tulayitvā
tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Satoti catūhi kāraṇehi
sato kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato .pe.
So vuccati sato. Caranti caranto vicaranto iriyanto
vattento pālento yapento yāpentoti yaṁ viditvā sato caraṁ.

[170] Tare loke visattikanti visattikā vuccati taṇhā
yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Visattikāti
kenatthena visattikā. Visatāti visattikā. Visālāti visattikā.
Visaṭāti visattikā 1 . Visakkatīti visattikā. Visaṁharatīti visattikā.
Visaṁvādikāti visattikā. Visamūlāti visattikā. Visaphalāti
visattikā. Visaparibhogāti visattikā. Visālā vā pana sā
taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse
lābhe yase pasaṁse 2 sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane
gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā
kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave
ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave
atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu
visaṭā vitthatāti visattikā. Loketi apāyaloke manussaloke
devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Tare loke
1 Ma. visamāti visattikā. 2 Ma. pasaṁsāya.
Visattikanti yā sā loke visattikā 1 loke taṁ visattikaṁ sato
tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti tare
loke visattikaṁ. Tenāha bhagavā
kittayissāmi te dhammaṁ (mettagūti bhagavā)
diṭṭhe dhamme anītihaṁ
yaṁ viditvā sato caraṁ
tare loke visattikanti.

[171] Tañcāhaṁ abhinandāmi mahesī 2 dhammamuttamaṁ
yaṁ viditvā sato caraṁ tare loke visattikaṁ.

[172] Tañcāhaṁ abhinandāmīti tanti tuyhaṁ vacanaṁ byapathaṁ 3
desanaṁ [4]- anusandhiṁ 5 . Abhinandāmīti nandāmi abhinandāmi modāmi
anumodāmi icchāmi sādiyāmi yācāmi patthayāmi pihayāmi
abhijappāmīti tañcāhaṁ abhinandāmi.

[173] Mahesī dhammamuttamanti mahesīti kenatthena mahesī 6 .
Bhagavā mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esi gavesi 7 pariyesīti mahesī. Mahantaṁ
samādhikkhandhaṁ mahantaṁ paññākkhandhaṁ mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ
mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato vā tamokāyassa padālanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato vippallāsassa pabhedanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato taṇhāsallassa abbūhanaṁ 8 esi gavesi pariyesīti mahesī.
1 Ma. loke vesā visattikā. 2 Ma. mahesi. evamuparipi. 3 Ma. byappathaṁ.
4 Ma. anusāsanaṁ. 5 Ma. anusiṭṭhaṁ. 6 Ma. kiṁ mahesi. 7 Ma. esī gavesī.
evamuparipi. 8 Ma. abbahanaṁ.
Mahato diṭṭhisaṅghātassa vinibbedhanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato mānaddhajassa pātanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī.
Mahato oghassa nittharaṇaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahato
bhārassa nikkhipanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahato saṁsāravaṭṭassa
ucchedaṁ 1 esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahato santāpassa
nibbāpanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahato pariḷāhassa
paṭippassaddhiṁ 2 esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahato
dhammaddhajassa ussāpanaṁ esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahante
satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde
mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge
mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ
esi gavesi pariyesīti mahesī. Mahesakkhehi vā sattehi esito
gavesito pariyesito kahaṁ buddho kahaṁ bhagavā kahaṁ devadevo
kahaṁ narāsabhoti mahesī. Dhammamuttamanti dhammamuttamaṁ vuccati
amataṁ nibbānaṁ yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. Uttamanti aggaṁ seṭṭhaṁ
viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammanti mahesī dhammamuttamaṁ.

[174] Yaṁ 3 viditvā sato caranti viditaṁ katvā tulayitvā
tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā sabbe saṅkhārā aniccāti .pe.
1 Ma. upacchedaṁ. 2 Ma. paṭippassaddhaṁ. 3 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti viditaṁ katvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Satoti catūhi
kāraṇehi sato kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato
.pe. So vuccati sato. Caranti caranto vicaranto iriyanto
vattento pālento yapento yāpentoti yaṁ viditvā sato caraṁ.

[175] Tare loke visattikanti visattikā vuccati taṇhā
yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Visattikāti
kenatthena visattikā .pe. Visaṭā vitthatāti visattikā.
Loketi apāyaloke .pe. Āyatanaloke. Tare loke
visattikanti yā sā loke visattikā 1 loke taṁ 2 visattikaṁ sato
tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti tare
loke visattikaṁ. Tenāha so brāhmaṇo
tañcāhaṁ abhinandāmi mahesī dhammamuttamaṁ
yaṁ viditvā sato caraṁ tare loke visattikanti.

[176] Yaṅkiñci sampajānāsi (mettagūti bhagavā)
uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe
etesu nandiñca nivesanañca
panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.

[177] Yaṅkiñci sampajānāsīti yaṅkiñci pajānāsi ājānāsi
vijānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti yaṅkiñci sampajānāsi.
1 Ma. loke vesā visattikā. evamuparipi. 2 Ma. etaṁ.
Mettagūti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. Bhagavāti
gāravādhivacanametaṁ .pe. Sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti
mettagūti bhagavā.