[108] Kāmesu brahmacariyavāti kāmāti uddānato dve
kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti vatthukāmā
.pe. Ime vuccanti kilesakāmā. Brahmacariyavāti 1 brahmacariyaṁ
vuccati assaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veraṇī
akiriyā akaraṇaṁ anajjhāpatti velāanatikkamo. Apica nippariyāyena
brahmacariyaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo
sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Yo iminā
ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato
upapanno samupapanno samannāgato so vuccati brahmacariyavā.
Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati bhogena bhogavāti vuccati yasena
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Yasavāti vuccati sippena sippavāti vuccati sīlena sīlavāti
vuccati viriyena viriyavāti vuccati paññāya paññavāti vuccati
vijjāya vijjavāti vuccati evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena
maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno
samupapanno samannāgato so vuccati brahmacariyavāti kāmesu
brahmacariyavā. Metteyyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ gottena
ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ .pe. Sacchikā paññatti
yadidaṁ bhagavāti metteyyāti bhagavā.

[109] Vītataṇho sadā satoti taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā
gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.
Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā
abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati vītataṇho
cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho
vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo
paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena
attanā viharati. Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ
dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ pokhānupokhaṁ 1 avici samaṅgi
sahitaṁ phusitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ
kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime
vayokhandhe pacchime vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato
1-2 Ma. poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ. evamuparipi.
Kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānānaṁ bhāvitattā 1 sato vedanāsu
vedanānupassanāsatipaṭṭhānānaṁ bhāvitattā sato citte cittānupassanā-
satipaṭṭhānānaṁ bhāvitattā sato dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānānaṁ
bhāvitattā sato .pe. So vuccati satoti
vītataṇho sadā sato.

[110] Saṅkhāya nibbuto bhikkhūti saṅkhāti 2 ñāṇaṁ yā paññā
pajānanā vicayo .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Saṅkhāyāti
saṅkhāya jānitvā tulayitvā tirayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā
sabbe saṅkhārā aniccāti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tirayitvā
vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā sabbe saṅkhārā dukkhāti sabbe dhammā
anattāti avijjāpaccayā saṅkhārāti .pe. Yaṅkiñci samudayadhammaṁ
sabbantaṁ nirodhadhammanti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tirayitvā
vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Athavā aniccato saṅkhāya jānitvā
tulayitvā tirayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā dukkhato rogato
gaṇḍato sallato .pe. Anissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā
tirayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Nibbutoti rāgassa nibbāpitattā
nibbuto dosassa nibbāpitattā nibbuto mohassa nibbāpitattā
nibbuto kodhassa upānāhassa makkhassa paḷāsassa issāya
macchariyassa māyāya sāṭheyyassa thambhassa sārambhassa mānassa
atimānassa madassa pamādassa sabbakilesānaṁ sabbaduccaritānaṁ
1 Ma. ... satipaṭṭhānaṁ bhāvento. evamuparipi. 2 Ma. saṅkhā vuccati ñāṇaṁ.
Sabbadarathānaṁ sabbapariḷāhānaṁ sabbasantāpānaṁ sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ
nibbāpitattā nibbuto. Bhikkhūti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā
bhikkhu .pe. Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti saṅkhāya nibbuto
bhikkhu.

[111] Tassa no santi iñjitāti tassāti arahato
khīṇāsavassa iñjitā taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ
kammiñjitaṁ. Tassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti
nūpalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā
ñāṇagginā daḍḍhāti tassa no santi iñjitā.

[112] So ubhantamabhiññāya majjhe mantā na limpatīti
antoti phasso eko anto phassasamudayo dutiyo anto phassanirodho
majjhe atītaṁ eko anto anāgataṁ dutiyo anto
paccuppannaṁ majjhe sukhā vedanā eko anto dukkhā vedanā
dutiyo anto adukkhamasukhā vedanā majjhe nāmaṁ eko anto
rūpaṁ dutiyo anto viññāṇaṁ majjhe cha ajjhattikāni āyatanāni
eko anto cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto viññāṇaṁ
majjhe sakkāyo eko anto sakkāyasamudayo dutiyo
anto sakkāyanirodho majjhe. Mantā vuccati paññā yā
paññā pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Lepāti dve lepā taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca. Katamo
Taṇhālepo. Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ 1 odhikataṁ
pariyantikataṁ 2 pariggahitaṁ mamāyitaṁ idaṁ mamaṁ etaṁ mamaṁ ettakaṁ
mamaṁ ettāvatā mamaṁ mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā
attharaṇā pāpuraṇā dāsīdāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā
hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo
raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca kevalampi
mahāpaṭhaviṁ taṇhāvasena mamāyati yāvatā aṭṭhasatataṇhāviparītaṁ
ayaṁ taṇhālepo. Katamo diṭṭhilepo. Vīsativatthukā
sakkāyadiṭṭhi dasavatthukā micchādiṭṭhi dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ
diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso
parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ
vipariyesaggāho 3 viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho
ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho yāvatā dvāsaṭṭhī diṭṭhigatāni
ayaṁ diṭṭhilepo. So ubhantamabhiññāya majjhe mantā na limpatīti
so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā
tulayitvā tirayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā na limpati [4]-
nupalimpati alitto [5]- anupalitto nikkhanto nissaṭṭho vippamutto
visaṁyutto vimariyādikatena cetasā viharatīti so ubhantamabhiññāya
majjhe mantā na limpati.
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. pariyantakataṁ. 3 Ma. pariyāsaggāho .... evamuparipi.
4 Ma. na palippati. 5 Ma. asaṁlitto. evamuparipi.

[113] Taṁ brūmi mahāpurisoti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso
viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso pavarapurisoti taṁ
brūmi taṁ kathemi taṁ maññāmi taṁ bhaṇāmi taṁ passāmi taṁ vohāremi.
Āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca mahāpurisoti 1 bhante
vuccati kittāvatā nu kho bhante mahāpuriso hotīti. Vimuttacittattā
khvāhaṁ sārīputta mahāpurisoti vadāmi adhimuttacittattā
no mahāpurisoti vadāmi kathañca sārīputta vimuttacitto hoti
idha sārīputta bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ tassa kāye
kāyānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya
āsavehi vedanāsu citte dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ tassa dhammesu
dhammānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya
āsavehi evaṁ kho sārīputta bhikkhu vimuttacitto vimuttacittattā
khvāhaṁ sārīputta mahāpurisoti vadāmi adhimuttacittattā
no mahāpurisoti vadāmīti taṁ brūmi mahāpurisoti.

[114] So idha sibbanimaccagāti sibbanī vuccati taṇhā
yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yassesā
sibbanī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā
abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so sibbaniṁ taṇhaṁ accagā
1 Ma. mahāpuriso mahāpurisoti.
Upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti so idha
sibbanimaccagā. Tenāha bhagavā
kāmesu brahmacariyavā (metteyyāti bhagavā)
vītataṇho sadā sato
saṅkhāya nibbuto bhikkhu
tassa no santi iñjitā
so ubhantamabhiññāya
majjhe mantā na limpati
taṁ brūmi mahāpurisoti
so idha sibbanimaccagāti.

[115] Saha gāthāpariyosānā tena brāhmaṇena saddhiṁ ekacchandā
ekappayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā tesaṁ anekapāṇasahassānaṁ
virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ
sabbantaṁ nirodhadhammanti tassa ca brāhmaṇassa anupādāya
āsavehi cittaṁ vimucci. Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīradaṇḍakamaṇḍalukesā
ca massū ca antarahitā. Bhaṇḍakāsāyavatthavasano
saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko
bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti satthā me bhante bhagavā
sāvakohamasmīti.
Tissametteyyamāṇavakapañhāniddeso dutiyo.
Puṇṇakamāṇavakapañhāniddeso

[116] Anejaṁ mūladassāviṁ (iccāyasmā puṇṇako)
atthi pañhena āgamaṁ
kiṁ nissitā isayo manujā
khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ
yaññamakappiṁsu 1 puthūdha loke
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi me taṁ.

[117] Anejaṁ mūladassāvinti ejā vuccati taṇhā yo
rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Sā ejā
taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tasmā buddho anejo.
Ejāya pahīnattā anejo. Bhagavā lābhepi na iñjati alābhepi
na iñjati yasepi na iñjati ayasepi na iñjati pasaṁsāyapi na
iñjati nindāyapi na iñjati sukhepi na iñjati dukkhepi na iñjati
na calati na vedhati nappavedhatīti anejaṁ. Mūladassāvinti bhagavā
mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī [2]- samuṭṭhānadassāvī
āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvī.
Tīṇi akusalamūlāni lobho akusalamūlaṁ doso akusalamūlaṁ
moho akusalamūlaṁ. Vuttañhetaṁ bhagavatā tīṇīmāni bhikkhave
1 Ma. yaññamakappayiṁsu. 2 Ma. pabhavadassāvī. evamuparipi.
Nidānāni kammānaṁ samudayāya [1]- lobho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya
doso nidānaṁ kammānaṁ samudayāya moho nidānaṁ kammānaṁ
samudayāya na bhikkhave lobhajena kammena dosajena kammena mohajena
kammena devā paññāyanti manussā paññāyanti yā vā panaññāpi
kāci sugatiyo athakho bhikkhave lobhajena kammena dosajena
kammena mohajena kammena nirayo paññāyati tiracchānayoni paññāyati
pittivisayo paññāyati yā vā panaññāpi kāci duggatiyo
niraye tiracchānayoniyaṁ pittivisaye attabhāvābhinibbattiyā imāni tīṇi
akusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā
mūladassāvī .pe. Samudayadassāvī. Tīṇi kusalamūlāni alobho
kusalamūlaṁ adoso kusalamūlaṁ amoho kusalamūlaṁ. Vuttañhetaṁ
bhagavatā tīṇīmāni .pe. Na bhikkhave alobhajena kammena adosajena
kammena amohajena kammena nirayo paññāyati tiracchānayoni
paññāyati pittivisayo paññāyati yā vā panaññāpi kāci
duggatiyo athakho bhikkhave alobhajena kammena adosajena kammena
amohajena kammena devā paññāyanti manussā paññāyanti yā
vā panaññāpi kāci sugatiyo deve ca manusse ca attabhāvābhinibbattiyā
imāni tīṇi kusalamūlānīti bhagavā jānāti passati.
Evampi bhagavā mūladassāvī .pe. Samudayadassāvī. Vuttañhetaṁ
bhagavatā yekeci bhikkhave dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā
1 Ma. katamāni tīṇi.
Pakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā avijjāsamugghātā
sabbe te samugghātaṁ gacchantīti bhagavā jānāti
passati. Evampi bhagavā mūladassāvī .pe. Samudayadassāvī.
Vuttañhetaṁ bhagavatā yekeci bhikkhave dhammā kusalā kusalabhāgiyā
kusalapakkhikā sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā
appamādo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyatīti bhagavā jānāti passati.
Evampi bhagavā mūladassāvī .pe. Samudayadassāvī. Athavā bhagavā
jānāti passati avijjā mūlaṁ saṅkhārānaṁ saṅkhārā mūlaṁ viññāṇassa
viññāṇaṁ mūlaṁ nāmarūpassa nāmarūpaṁ mūlaṁ saḷāyatanassa
saḷāyatanaṁ mūlaṁ phassassa phasso mūlaṁ vedanāya vedanā
mūlaṁ taṇhāya taṇhā mūlaṁ upādānassa upādānaṁ mūlaṁ bhavassa
bhavo mūlaṁ jātiyā jāti mūlaṁ jarāmaraṇassāti bhagavā jānāti
passati. Evampi bhagavā mūladassāvī .pe. Samudayadassāvī.
Vuttañhetaṁ 1 bhagavatā yekeci bhikkhave dhammā akusalā akusalabhāgiyā
akusalapakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā
avijjāsamugghātā sabbe te samugghātaṁ gacchantīti 2 bhagavā jānāti
passati. Evampi bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī
sambhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī
paccayadassāvī samudayadassāvīti anejaṁ mūladassāviṁ. Iccāyasmā
puṇṇakoti iccāti padasandhi. Āyasmāti piyavacanaṁ.
1-2 Ma. athavā bhagavā jānāti passati cakkhu mūlaṁ cakkhurogānaṁ sotaṁ mūlaṁ sotarogānaṁ
ghānaṁ mūlaṁ ghānarogānaṁ jivhā mūlaṁ jivhārogānaṁ kāyo mūlaṁ kāyarogānaṁ mano mūlaṁ
cetasikānaṁ dukkhānanti.
Puṇṇakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ.