[936] Athāparāni abhisambhaveyyuṁ parissayāni kusalānuesīti
athāparānipi atthi abhisambhotabbāni abhibhavitabbāni ajjhottharitabbāni
pariyādiyitabbāni madditabbāni. Parissayāti dve parissayā
pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca .pe. Evampi tatrāsayāti
parissayā. Kusalānuesīti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ
anvatthapaṭipadaṁ .pe. Ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca
nibbānagāminiñca paṭipadaṁ esantena gavesantena pariyesantena
parissayā abhisambhotabbā abhibhavitabbā ajjhottharitabbā pariyādiyitabbā
madditabbāti athāparāni abhisambhaveyyuṁ parissayāni kusalānuesī.
Tenāha bhagavā
1 Yu. taṁ.
Paradhammikānaṁpi na santaseyya
disvāpi tesaṁ bahubheravāni
athāparāni abhisambhaveyyuṁ
parissayāni kusalānuesīti.

[937] Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho
sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya
so tehi phuṭṭho bahudhā anoko
viriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.

[938] Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭhoti ātaṅkaphasso vuccati
rogaphasso. Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato
assa cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa
sotarogena ghānarogena jivhārogena kāyarogena .pe.
Ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito
samannāgato assa. Khudā vuccati chātako. Chātakena phuṭṭho pareto
samohito samannāgato assāti ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho.

[939] Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti sītanti dvīhi kāraṇehi
sītaṁ hoti abbhantaradhātusaṅkopavasena 1 vā sītaṁ hoti bahiddhā
utuvasena vā sītaṁ hoti. Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ
hoti abbhantaradhātusaṅkopavasena 2 vā uṇhaṁ hoti bahiddhā
utuvasena vā uṇhaṁ hoti. Sītaṁ uṇhaṁ adhivāsayeyyāti khamo
1-2 Ma. abbhantaradhātuppakopavasena.
Assa sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ
duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ
sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tippānaṁ 1 kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ
amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsikajātiko 2 assāti sītaṁ athuṇhaṁ
adhivāsayeyya.

[940] So tehi phuṭṭho bahudhā anokoti so tehīti
ātaṅkaphassena ca khudāya ca sītena ca uṇhena ca phuṭṭho pareto
samohito samannāgato assāti so tehi phuṭṭho. Bahudhāti
anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti
so tehi phuṭṭho bahudhā. Anokoti abhisaṅkhārasahagataviññāṇassa
okāsaṁ na karotītipi anoko. Athavā kāyaduccaritassa
vacīduccaritassa manoduccaritassa okāsaṁ na karotītipi anokoti
so tehi phuṭṭho bahudhā anoko.

[941] Viriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti viriyaparakkamo vuccati
yo cetasiko viriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo
ussāho ussoḷhī appaṭivānī thāmo dhiti asithilaparakkamatā
anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho viriyaṁ viriyindriyaṁ
viriyabalaṁ sammāvāyāmo. Viriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya [3]-
daḷhasamādāno assa avaṭṭhitasamādānoti viriyaparakkamaṁ daḷhaṁ
kareyya. Tenāha bhagavā
1 Ma. tibubānaṁ. 2 Po. Ma. adhivāsakajātiko. 3 Ma. kareyyāti viriyaṁ parakkamaṁ
daḷhaṁ kareyya thiraṁ kareyya.
Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho
sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya
so tehi phuṭṭho bahudhā anoko
viriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.

[942] Theyyaṁ na 1 kareyya na musā bhaṇeyya
mettāya phasse tasathāvarāni
yadāvilattaṁ manaso vijaññā
kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

[943] Theyyaṁ na kareyya 2 na musā bhaṇeyyāti theyyaṁ na
kareyyāti idha bhikkhu adinnaṁ 3 pahāya adinnādānā paṭivirato assa
dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā vihareyyāti
theyyaṁ na kareyya. Na musā bhaṇeyyāti idha bhikkhu musāvādaṁ
pahāya musāvādā paṭivirato assa saccavādī saccasandho theto
paccayiko avisaṁvādako lokassāti theyyaṁ na kareyya na musā
bhaṇeyya.

[944] Mettāya phasse tasathāvarānīti mettāti yā sattesu
metti mettāyanā mettāyitattaṁ anudā 4 anudāyanā anudāyitattaṁ
hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjho 5 adoso kusalamūlaṁ.
Tasāti yesaṁ tasiṇā 6 taṇhā appahīnā yesañca bhayabheravā
appahīnā. Kiṁkāraṇā vuccanti tasā. Te tasanti uttasanti
1-2 Ma. na kāre. 3 Po. Ma. adinnādānaṁ. 4 Ma. anudayā anudayanā anudayitattaṁ.
5 Ma. abyāpajjo. 6 Ma. tasitā.
Parittasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti taṁkāraṇā vuccanti
tasā. Thāvarāti yesaṁ tasiṇā taṇhā pahīnā yesañca bhayabheravā
pahīnā. Kiṁkāraṇā vuccanti thāvarā. Te na tasanti na uttasanti
na parittasanti na bhāyanti na santāsaṁ āpajjanti taṁkāraṇā
vuccanti thāvarā. Mettāya phasse tasathāvarānīti tase ca thāvare
ca mettāya phasseyya phareyya mettāsahagatena cetasā vipulena 1
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā vihareyyāti
mettāya phasse tasathāvarāni.

[945] Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti yadāti yadā. Manasoti
yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ
viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Kāyaduccaritena
cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ
vacīduccaritena manoduccaritena rāgena dosena mohena kodhena
upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya
sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena
pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbadarathehi sabbapariḷāhehi
sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ
eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ. Yadāvilattaṁ manaso
vijaññāti cittassa āvilabhāvaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya
paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti yadāvilattaṁ manaso vijaññā.
1 Yu. vipullena.