[916] Kyāssa byappathayo assūti kīdisena byappathena
samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti
vacīpārisuddhiṁ pucchati.
Katamā vacīpārisuddhi. Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā
paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako
lokassa pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti
ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya amutra vā sutvā
na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya iti bhinnānaṁ vā sandhātā
1 Ma. sīlabbatānāssu.
Sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī
samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya
vācāya paṭivirato hoti yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā
pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ
vācaṁ bhāsitā hoti samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā
paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī
nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ
atthasañhitaṁ catūhi vacīsucaritehi samannāgato catuddosāpagataṁ vācaṁ
bhāsati battiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato
nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā
viharati 1 dasa kathāvatthūni katheti seyyathīdaṁ appicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ
pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ viriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ
vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ
iddhippādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ
nibbānakathaṁ katheti vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito
rakkhito saṁvuto ayaṁ vacīpārisuddhi. Edisāya vacīpārisuddhiyā
samannāgato assāti kyāssa byappathayo assu.

[917] Kyāssassu idha gocarāti kīdisena gocarena samannāgato
assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati. Atthi
agocaro atthi gocaro.
1 Yu. vihareyya.
Katamo agocaro. Idhekacco vesiyagocaro vā hoti
vidhavagocaro 1 vā hoti thūlakumārīgocaro vā hoti paṇḍakagocaro vā
hoti bhikkhunīgocaro vā hoti pānāgāragocaro vā hoti saṁsaṭṭho
viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena
gihisaṁsaggena yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni
anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni
aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ
upāsikānaṁ tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati ayaṁ
vuccati agocaro. Athavā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno
asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento assaṁ olokento rathaṁ
olokento pattiṁ olokento itthiyo olokento purise
olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento
antarāpaṇaṁ olokento gharamukhāni olokento uddhaṁ olokento
adho olokento disāvidisaṁ pekkhamāno 2 gacchati ayampi
vuccati agocaro. Athavā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti
anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ .pe. Manindriyaṁ asaṁvutaṁ
viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ
tassa na saṁvarāya paṭipajjati na rakkhati manindriyaṁ manindriye
na saṁvaraṁ āpajjati ayampi vuccati agocaro. Yathā vā paneke
bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te
1 Ma. vidhavāgocaro. 2 Ma. vipekkhamāno.
Evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti seyyathīdaṁ naccaṁ gītaṁ
vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūnaṁ sobhanagarakaṁ 1
caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahisayuddhaṁ [2]- usabhayuddhaṁ
ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ
nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ aṇīkadassanaṁ iti vā iti
evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā honti ayampi vuccati agocaro.
Pañcapi kāmaguṇā agocaro. Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā mā
bhikkhave agocare caratha paravisaye agocare bhikkhave carataṁ
paravisaye lacchati māro otāraṁ lacchati māro ārammaṇaṁ ko
ca bhikkhave bhikkhuno agocaro paravisayo yadidaṁ pañca
kāmaguṇā katame pañca cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā sotaviññeyyā saddā
ghānaviññeyyā gandhā jivhāviññeyyā rasā kāyaviññeyyā
phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā
ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhuno agocaro paravisayoti. Ayampi
vuccati agocaro.
Katamo gocaro. Idha bhikkhu na vesiyagocaro hoti na
vidhavagocaro hoti na thūlakumārīgocaro hoti na paṇḍakagocaro
hoti na bhikkhunīgocaro hoti na pānāgāragocaro hoti asaṁsaṭṭho
viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi
1 Ma. sobhanakaṁ. 2 Yu. saṁyuddhaṁ.
Ananulomikena gihisaṁsaggena yāni vā pana tāni kulāni saddhāni
pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni
hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ
upāsakānaṁ upāsikānaṁ tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati
ayaṁ vuccati gocaro. Athavā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ
paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento na assaṁ olokento
na rathaṁ olokento na pattiṁ olokento .pe. Na
disāvidisaṁ pekkhamāno gacchati ayampi vuccati gocaro. Athavā [1]-
cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti .pe. Manindriye
saṁvaraṁ āpajjati ayampi vuccati gocaro. Yathā vā paneke
bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te
evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti seyyathīdaṁ naccaṁ gītaṁ
vāditaṁ .pe. Aṇīkadassanaṁ iti vā iti evarūpā visūkadassanānuyogā
paṭivirato hoti ayampi vuccati gocaro. Cattāropi
satipaṭṭhānā gocaro. Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā gocare bhikkhave
caratha sake pittike visaye gocare bhikkhave carataṁ sake pittike
visaye na lacchati māro otāraṁ na lacchati māro ārammaṇaṁ
ko ca bhikkhave bhikkhuno gocaro sako pittiko visayo yadidaṁ
cattāro satipaṭṭhānā katame cattāro idha bhikkhave bhikkhu
kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
1 Ma. bhikkhu.
Loke abhijjhādomanassaṁ vedanāsu citte dhammesu dhammānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ
ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhuno gocaro sako pittiko visayoti.
Ayampi vuccati gocaro. Īdisena gocarena samannāgato
assāti kyāssassu idha gocarā.

[918] Kāni sīlabbatānassūti kīdisena sīlabbattena samannāgato
assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbattapārisuddhiṁ
pucchati.
Katamā sīlabbattapārisuddhi 1 . Atthi sīlañceva vattañca atthi
vattaṁ na sīlaṁ.
Katamaṁ sīlañceva vattañca. Idha bhikkhu sīlavā hoti
pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu
vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu yo tattha saṁyamo
saṁvaro avītikkamo idaṁ sīlaṁ. Yaṁ samādānaṁ taṁ vattaṁ.
Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ samādānaṭṭhena vattaṁ. Idaṁ vuccati sīlañceva
vattañca.
Katamaṁ vattaṁ na sīlaṁ. Aṭṭha dhutaṅgāni āraññikaṅgaṁ piṇḍapātikaṅgaṁ
paṁsukūlikaṅgaṁ tecīvarikaṅgaṁ sapadānacārikaṅgaṁ khalupacchābhattikaṅgaṁ
nesajjikaṅgaṁ yathāsanthatikaṅgaṁ idaṁ vuccati vattaṁ na sīlaṁ.
Viriyasamādānampi vuccati vattaṁ na sīlaṁ. Kāmaṁ taco ca nhāru
1 Po. Yu. pārisuddhi.
Ca aṭṭhi ca avasussatu 1 sarīre upasussatu maṁsalohitaṁ yantaṁ
purisathāmena purisabalena purisaviriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na
taṁ apāpuṇitvā viriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti cittaṁ paggaṇhāti
padahati evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ na sīlaṁ.
Nāsissaṁ na pivissāmi vihārato na nikkhamiṁ 2
napi passaṁ nipātessaṁ taṇhāsalle anūhateti
cittaṁ paggaṇhāti padahati evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ
na sīlaṁ. Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me
na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti cittaṁ paggaṇhāti
padahati evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ na sīlaṁ. Na
tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi [3]- caṅkamā orohissāmi
vihārā nikkhamissāmi aḍḍhayogā nikkhamissāmi pāsādā
nikkhamissāmi hammiyā nikkhamissāmi guhāya nikkhamissāmi leṇā
nikkhamissāmi kuṭiyā nikkhamissāmi kūṭāgārā nikkhamissāmi
aṭṭā nikkhamissāmi māḷā nikkhamissāmi uddaṇḍā nikkhamissāmi
upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi maṇḍapā nikkhamissāmi rukkhamūlā
nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti
cittaṁ paggaṇhāti padahati evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ
na sīlaṁ. Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi
samāharissāmi adhigacchissāmi phusayissāmi sacchikarissāmīti cittaṁ
1 Ma. avasissatu. 2 Po. Ma. nikkhame. 3 Po. Ma. na tāvāhaṁ imamhā.
Paggaṇhāti padahati evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ na
sīlaṁ. Imasmiññeva majjhantikasamayaṁ sāyaṇhasamayaṁ purebhattaṁ
pacchābhattaṁ purimaṁ yāmaṁ majjhimaṁ yāmaṁ pacchimaṁ yāmaṁ kāḷe
juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime
vayokhandhe pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi
adhigacchissāmi phusayissāmi sacchikarissāmīti cittaṁ paggaṇhāti padahati
evarūpampi viriyasamādānaṁ vuccati vattaṁ na sīlaṁ. Ayaṁ sīlabbattapārisuddhi.
Īdisāya 1 sīlabbattapārisuddhiyā samannāgato assāti
kāni sīlabbatānassu.

[919] Pahitattassa bhikkhunoti pahitattassāti āraddhaviriyassa
thāmavato daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu
dhammesu. Athavā pesitattassa yassattā 2 pesito attatthe ca
ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. Sabbe saṅkhārā
aniccāti pesitattassa. Sabbe saṅkhārā dukkhāti pesitattassa.
Sabbe dhammā anattāti pesitattassa. Avijjāpaccayā saṅkhārāti
pesitattassa .pe. Jātipaccayā jarāmaraṇanti pesitattassa.
Avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti pesitattassa .pe. Jātinirodhā
jarāmaraṇanirodhoti pesitattassa. Idaṁ dukkhanti pesitattassa .pe.
Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti pesitattassa. Ime āsavāti
pesitattassa .pe. Ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti pesitattassa.
1 Po. Ma. edisāya. 2 Po. Ma. yassatthāya.
Ime dhammā abhiññeyyāti pesitattassa .pe. Ime dhammā
sacchikātabbāti pesitattassa. Channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa.
Pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti pesitattassa.
Bhikkhunoti kalyāṇaputhujjanassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti
pahitattassa bhikkhuno. Tenāha sāriputtatthero
kyāssa byappathayo assu kyāssassu idha gocarā
kāni sīlabbatānassu pahitattassa bhikkhunoti.

[920] Kaṁ so sikkhaṁ samādāya ekodi nipako sato
kammāro rajatasseva niddhame malamattano.

[921] Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti kaṁ so sikkhaṁ ādāya
samādāya ādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti kaṁ
so sikkhaṁ samādāya. Ekodi nipako satoti ekodīti
ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānasoti 1 ekodi.
Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī
medhāvī. Satoti catūhi kāraṇehi sato kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ
bhāvento sato vedanāsu citte dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ
bhāvento sato. So vuccati sato. Kaṁ
1 Po. Ma. itisaddo natthi.
So sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati. Ekodīti adhicittasikkhaṁ
pucchati. Nipakoti adhipaññāsikkhaṁ pucchati. Satoti
satipārisuddhiṁ pucchatīti kaṁ so sikkhaṁ samādāya ekodi nipako
sato.

[922] Kammāro rajatasseva niddhame malamattanoti kammāro
vuccati suvaṇṇakāro. Rajataṁ vuccati jātarūpaṁ. Yathā suvaṇṇakāro
jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati
majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati sukhumakampi malaṁ dhamati
sandhamati niddhamati evameva bhikkhu attano oḷārikepi kilese
dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantīkaroti
anabhāvaṅgameti majjhimakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati
vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti sukhumakepi kilese dhamati
sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti.
Athavā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ
diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ añāṇakaraṇaṁ
paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati
niddhamati pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti. Athavā
sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti
byantīkaroti anabhāvaṅgameti sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ
sammāvācāya micchāvācaṁ sammākammantena micchākammantaṁ
Sammāājīvena micchāājīvaṁ sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ
sammāsatiyā micchāsatiṁ sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ sammāñāṇena
micchāñāṇaṁ sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati
pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti. Athavā ariyena
aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe
sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati
sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgametīti
kammāro rajatasseva niddhame malamattano. Tenāha sārīputtatthero
kaṁ so sikkhaṁ samādāya ekodi nipako sato
kammāro rajatasseva niddhame malamattanoti.

[923] Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu (sārīputtāti bhagavā)
rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ce 1
sambodhikāmassa yathānudhammaṁ
tante pavakkhāmi yathāpajānaṁ.

[924] Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsūti vijigucchamānassāti
jātiyā vijigucchamānassa jarāya byādhinā maraṇena sokehi
paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi .pe. Diṭṭhibyasanena
dukkhena vijigucchamānassa aṭṭiyamānassa harāyamānassāti
vijigucchamānassa. Yadidaṁ phāsūti yaṁ phāsu phāsuvihāraṁ taṁ kathessāmi.
Katamo phāsuvihāro. Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā
1 po Ma. ve.
[1]- Anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrikāritā
indriyesu guttadvāratā bhojane 2 mattaññutā jāgariyānuyogo
satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā
cattāro iddhippādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā
ayaṁ phāsuvihāroti vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu.

[925] Sārīputtāti bhagavāti taṁ theraṁ nāmenālapati. Bhagavāti
gāravādhivacanaṁ. Apica bhaggarāgoti bhagavā. Bhaggadosoti bhagavā.
Bhaggamohoti bhagavā. Bhaggamānoti bhagavā. Bhaggadiṭṭhīti bhagavā.
Bhaggakaṇṭakoti bhagavā. Bhaggakilesoti bhagavā. Bhaji vibhaji
paṭivibhaji 3 dhammaratananti bhagavā. Bhavānaṁ antakaroti bhagavā.
Bhāvitakāyoti bhagavā. Bhāvitasīloti bhāvitacittoti bhāvitapaññoti
bhagavā. Bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni
senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhaseyyakāni
paṭisallānasārūpānīti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā.
Bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa
adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā catunnaṁ
jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā.
Bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ
1 Ma. aviruddhapaṭipadā. 2 Po. Yu. bhojanesu. 3 Po. Ma. pavibhaji.
Anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā. [1]- Dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ
kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā.
Bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ
iddhippādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ
bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā. Bhāgī
vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ
paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā.
Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ
na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ
na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ vimokkhantikametaṁ
buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa
paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti sārīputtāti bhagavā.