[856] Yaṁ pubbe taṁ visosehīti atīte saṅkhāre ārabbha ye
kilesā uppajjeyyuṁ te kilese sosehi visosehi sukkhāpehi [2]-
pajahehi vinodehi byantīkarohi anabhāvaṅgamehīti evampi yaṁ pubbe
1 Ma. nājjhetīti. 2 Ma. visukkhāpehi abījaṁ karohi.
Taṁ visosehi. Athavā ye atītā kammābhisaṅkhārā avipakkavipākā
te kammābhisaṅkhāre sosehi visosehi sukkhāpehi abījaṁ karohi
pajahehi vinodehi byantīkarohi anabhāvaṅgamehīti evampi yaṁ
pubbe taṁ visosehi.

[857] Pacchā te māhu kiñcananti pacchā vuccati anāgataṁ.
Anāgate saṅkhāre ārabbha yāni uppajjeyyuṁ rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ
mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ
imāni kiñcanāni tuyhaṁ mā ahu mā pātumakāsi mā janesi
mā sañjanesi mā nibbattesi mā abhinibbattesi pajahehi vinodehi
byantīkarohi anabhāvaṅgamehīti pacchā te māhu kiñcanaṁ.

[858] Majjhe ce no gahessasīti majjhaṁ vuccanti paccuppannā
rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ 1 . Paccuppanne
saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena na gahessasi na uggahessasi na
gaṇhissasi na parāmasissasi nābhinandissasi nābhivadissasi 2 na
ajjhosissasi abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ
pajahissasi vinodissasi byantīkarissasi anabhāvaṅgamissasīti majjhe
ce no gahessasi.

[859] Upasanto carissasīti rāgassa santattā santo 3 dosassa
santattā santo 4 .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā
samitattā [5]- vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā
1 Ma. majṇaṁ vuccati paccuppannā rūpavedanā .. viññāṇā. 2 Ma. nābhicarissasi.
3-4 Ma. samitattā upasamitattā. 5 Ma. upasamitattā.
Paṭippassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭippassaddho
carissasi viharissasi iriyissasi vattissasi pālissasi yapissasi yāpissasīti
upasanto carissasi. Tenāha bhagavā
yaṁ pubbe taṁ visosehi pacchā te māhu kiñcanaṁ
majjhe ce no gahessasi upasanto carissasīti.

[860] Sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitaṁ
asatā ca na socati sa ve loke na jiyyati.

[861] Sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitanti
sabbasoti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ
pariyādāyavacanametaṁ sabbasoti. Nāmanti cattāro arūpino khandhā.
Rūpanti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ.
Yassāti arahato khīṇāsavassa. Mamattanti dve mamattā
taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca .pe. Idaṁ taṇhāmamattaṁ .pe.
Idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitanti
sabbaso nāmarūpasmiṁ mamattā yassa natthi [1]- na saṁvijjanti nupalabbhanti
pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā
ñāṇagginā daḍḍhāti sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitaṁ.

[862] Asatā ca na socatīti vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati
vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati cakkhu me vipariṇatanti na
socati sotaṁ me ghānaṁ me jivhā me kāyo me rūpā me
1 Ma. na santi.
Saddā me gandhā me rasā me phoṭṭhabbā me kulaṁ me gaṇo
me āvāso me lābho me .pe. Ñātisālohitā me vipariṇatāti
na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ
āpajjatīti evampi asatā ca na socati. Athavā asātāya
dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati
na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti
evampi asatā ca na socati. Athavā cakkhurogena phuṭṭho
pareto .pe. Ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi phuṭṭho pareto
samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na
urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti evampi asatā ca
na socati. Athavā asante asaṁvijjamāne anupalabbhiyamāne
ahu vata me taṁ vata me natthi siyā vata me taṁ vatāhaṁ
na labhāmīti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati
na sammohaṁ āpajjatīti evampi asatā ca na socati.

[863] Sa ve loke na jiyyatīti yassa mayhaṁ vā idaṁ
paresaṁ vā idanti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ
viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ atthi
tassa jāni atthi. Bhāsitampi hetaṁ
jinno rathassamaṇikuṇḍale 1 ca
putte ca dāre ca tatheva jinno
1 Ma. rathassaṁ maṇikuṇḍale.
Sabbesu bhogesu asevitesu
kasmā na santappasi sokakāle.
Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā
maccova ne pubbataraṁ jahāti 1
assakā 2 bhogino 3 kāmakāmī
tasmā na socāmahaṁ sokakāle.
Udeti āpūrati veti cando
atthaṁ gametvāna paleti suriyo 4
viditā mayā aṭṭha 5 lokadhammā
tasmā na socāmahaṁ sokakāleti.
Yassa mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idanti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ
ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi tassa jāni natthi. Bhāsitampi hetaṁ
nandasi samaṇāti kiṁ laddhā āvusoti tenahi samaṇa socasīti
kiṁ jiyittha āvusoti tenahi samaṇa neva nandasi na socasīti
evamāvusoti.
Cirassaṁ vata passāma brāhmaṇaṁ parinibbutaṁ
anandiṁ anighaṁ bhikkhuṁ tiṇṇaṁ loke visattikanti.
Sa ve loke na jiyyati. Tenāha bhagavā
1 Ma. jahāsi. 2 Ma. Yu. asassatā. 3 Ma. bhāvino. 4 Ma. andhaṁ tapetvāna
paleti sūriyo. 5 Ma. Yu. sattuka. idaṁ ālapanaṁ.
Sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitaṁ
asatā ca na socati sa ve loke na jiyyatīti.

[864] Yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ
mamattaṁ so asaṁvindaṁ natthi meti na socati.

[865] Yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcananti yassāti
arahato khīṇāsavassa. Yassa mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idanti
kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ
parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi [1]- na saṁvijjati nupalabbhati
pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā
daḍḍhanti evampi yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā nāyaṁ bhikkhave kāyo tumhākaṁ napi
aññesaṁ purāṇamidaṁ bhikkhave kammaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ
vedaniyaṁ daṭṭhabbaṁ tatra bhikkhave sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva
sādhukaṁ yoniso manasikaroti iti imasmiṁ sati idaṁ hoti
imassuppādā idaṁ uppajjati imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa
nirodhā idaṁ nirujjhati yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā saṅkhārapaccayā
viññāṇaṁ .pe. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
samudayo hoti avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho
.pe. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho
hotīti. Evampi yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
1 Po. Ma. na santi.
Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā
suññato lokaṁ avekkhassu mogharāja sadā sato
attānudiṭṭhiṁ ūhacca evaṁ maccuttaro siyā
evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ maccurājā na passatīti.
Evampi [1]- yassa natthi idaṁ me paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā yaṁ bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha
taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatīti. Kiñca bhikkhave
na tumhākaṁ rūpaṁ bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ
dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati vedanā saññā saṅkhārā
viññāṇaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya
sukhāya bhavissati taṁ kiṁ maññatha bhikkhave yaṁ imasmiṁ jetavane
tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā
yathāpaccayaṁ vā kareyya apinu tumhākaṁ evamassa amhe jano
harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotīti. Nohetaṁ bhante.
Taṁ kissa hetu. Na hi no etaṁ bhante attā vā attaniyaṁ
vā. Evaṁ 2 kho bhikkhave yaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo
pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatīti. Kiñca bhikkhave na
tumhākaṁ rūpaṁ bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ
dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati vedanā saññā saṅkhārā
viññāṇaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya
1 Po. bhikkhave. 2 Ma. Yu. evameva.
Sukhāya bhavissatīti. Evampi yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi
kiñcanaṁ.
Bhāsitampi hetaṁ
suddhagamasamuppādaṁ suddhasaṅkhārasantatiṁ
passantassa yathābhūtaṁ na bhayaṁ hoti gāmaṇi
tiṇakaṭṭhasamaṁ lokaṁ yadā paññāya passati
nāññaṁ patthayate kiñci aññatra appaṭisandhiyāti.
[1]- Vajirā bhikkhunī māraṁ pāpimantaṁ etadavoca
kannu sattoti paccesi māra diṭṭhigataṁ nu te
suddhasaṅkhārapuñjoyaṁ nayidha sattūpalabbhati
yathāpi 2 aṅgasambhārā hoti saddo ratho iti
evaṁ khandhesu santesu hoti sattoti sammati
dukkhameva hi sambhoti dukkhaṁ tiṭṭhati veti ca
nāññatra dukkhā sambhoti nāññaṁ dukkhā nirujjhatīti.
Evampi yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
Evameva kho bhikkhave bhikkhu rūpaṁ samannesati yāvatā rūpassa
gati vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ samannesati yāvatā
viññāṇassa gati tassa rūpaṁ samannesato yāvatā rūpassa
gati vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ samannesato yāvatā
viññāṇassa gati yampi 3 yassa hoti ahanti vā mamanti vā
1 Po. Ma. evampi yassa natthi idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ. 2 Ma. yathāhi.
3 Ma. yampissa.
Asmīti vā tampi tassa na hotīti. Evampi yassa natthi idaṁ
meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
Āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca suñño loko suñño
lokoti bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante suñño lokoti
vuccatīti. Yasmā kho ānanda suññaṁ attena vā attaniyena
vā tasmā suñño lokoti vuccatīti. Kiñcānanda suññaṁ
attena vā attaniyena vā cakkhu kho ānanda suññaṁ attena
vā attaniyena vā rūpā suññā cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ
cakkhusamphasso suñño yadidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ sotaṁ
suññaṁ saddaṁ suññaṁ ghānaṁ suññaṁ gandhaṁ suññaṁ jivhā
suññā rasā suññā kāyo suñño phoṭṭhabbā suññā
mano suñño dhammo suñño manoviññāṇaṁ suññaṁ
manosamphasso suñño yadidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā
attaniyena vā yasmā kho ānanda suññaṁ attena vā attaniyena
vā tasmā suñño lokoti vuccatīti. Evampi yassa natthi
idaṁ meti paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.