[816] Sikkhe nibbānamattanoti sikkhāti tisso sikkhā
adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā .pe. Ayaṁ
adhipaññāsikkhā. Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbānāya 2
dosassa nibbānāya 3 mohassa nibbānāya 4 .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ
samāya upasamāya vūpasamāya nibbānāya paṭinissaggāya
paṭippassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi
sikkheyya. Imā tisso sikkhā āvajjento sikkheyya
jānanto sikkheyya .pe. Sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya
ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti sikkhe nibbānamattano.
Tenāha bhagavā
tattha sikkhānugīyanti ... ... ... ... ...
(yāni loke gadhitāni) na tesu pasuto siyā
nibbijjha sabbaso kāme sikkhe nibbānamattanoti.
1 pariyādiyanametaṁ. 2-3-4 po Ma. nibbāpanāya.

[817] Sacco siyā appagabbho amāyo rittapesuṇo
akkodhano lobhapāpakaṁ 1 vevicchaṁ vitare muni.

[818] Sacco siyā appagabbhoti sacco siyāti saccavācāya
samannāgato siyā sammādiṭṭhiyā samannāgato siyā
ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato siyāti sacco siyā.
Appagabbhoti tīṇi pāgabbhiyāni kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ
cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ .pe. Idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Yassīmāni
tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni
abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni so vuccati appagabbhoti
sacco siyā appagabbho.

[819] Amāyo rittapesuṇoti māyā vuccati vañcanikā
cariyā. Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ
caritvā manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ
icchaṁ paṇidahati mā maṁ jaññāti icchati mā maṁ jaññāti
saṅkappeti mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati mā maṁ jaññāti
kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā
vañcanā nikati nikiraṇā niharaṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā
chādanā paricchādanā anuttānīkammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā
ayaṁ vuccati māyā. Yassesā māyā pahīnā samucchinnā
vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so
1 Ma. lobhapāpaṁ.
Vuccati amāyo. Rittapesuṇoti pesuññanti idhekacco pisuṇavāco
hoti .pe. Evaṁ bhedādhippāyo pesuññaṁ upasaṁharati.
Yassetaṁ pesuññaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ
ñāṇagginā daḍḍhaṁ so vuccati rittapesuṇo vigatapesuṇoti 1
amāyo rittapesuṇo.

[820] Akkodhano lobhapāpakaṁ vevicchaṁ vitare munīti akkodhanoti
hi kho vuttaṁ. Apica kodho tāva vattabbo. Dasahākārehi
kodho jāyati .pe. Yasseso kodho pahīno samucchinno vūpasanto
paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so
vuccati akkodhano. Kodhassa pahīnattā akkodhano kodhavatthussa
pariññātattā akkodhano kodhahetussa ucchinnattā akkodhano.
Lobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ .pe. Abhijjhā lobho
akusalamūlaṁ. Vevicchaṁ vuccati pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṁ .pe.
Gāho vuccati macchariyaṁ. Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ
yā paññā pajānanā .pe. Saṅgajālamaticca so munīti.
Akkodhano lobhapāpakaṁ vevicchaṁ vitare munīti muni lobhapāpakañca
vevicchañca atari uttari pattari samatikkami vītikkami vītivattayīti
akkodhano lobhapāpakaṁ vevicchaṁ vitare muni 2 . Tenāha bhagavā
sacco siyā appagabbho amāyo rittapesuṇo
akkodhano lobhapāpakaṁ vevicchaṁ vitare munīti.
1 Ma. vivittapeṇo pavivisuttapesuṇo 2 Po. Yu. munīti.

[821] Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ pamādena na saṁvase
atimāne na tiṭṭheyya nibbānamanaso naro.

[822] Niddaṁ tandiṁ sahe thīnanti niddāti yā kāyassa
akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho anto samorodho
middhaṁ soppaṁ 1 capalāyikā supinā supitattaṁ. Tandīti yā tandi
tandiyanā [2]- tandimanakatā ālasiyaṁ ālasāyanā ālasāyitattaṁ.
Thīnanti yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā
līnaṁ līyanā līyitattaṁ thīnaṁ thīyanā thīyitattaṁ cittassa. Niddaṁ
tandiṁ sahe thīnanti niddañca tandiñca thīnañca [3]- saheyya parisaheyya
abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti niddaṁ tandiṁ
sahe thīnaṁ.

[823] Pamādena na saṁvaseti pamādo vattabbo. Kāyaduccaritena
vā vacīduccaritena vā manoduccaritena vā pañcakāmaguṇesu
cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṁ 4 vā kusalānaṁ vā
dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā
olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā
abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo yo evarūpo pamādo
pamajjanā pamajjitattaṁ ayaṁ vuccati pamādo. Pamādena na
saṁvaseti pamādena na 5 saṁvaseyya na āvaseyya na parivaseyya pamādaṁ
pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya pamādā ārato
1 Ma. suppaṁ. 2 Ma. tandiyitattaṁ. 3 sahe. 4 Ma. vossaggānuppadanaṁ.
5 Ma. na vaseyya.
Assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto
vimariyādikatena cetasā vihareyyāti pamādena na saṁvase.

[824] Atimāne na tiṭṭheyyāti atimānoti idhekacco paraṁ
atimaññati jātiyā vā gottena vā .pe. Aññataraññatarena
vā vatthunā. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ uṇṇati
uṇṇamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa ayaṁ vuccati
atimāno. Atimāne na tiṭṭheyyāti atimāne na tiṭṭheyya
na santiṭṭheyya atimānaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya
anabhāvaṅgameyya atimānā ārato assa virato paṭivirato
nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā
vihareyyāti atimāne na tiṭṭheyya.

[825] Nibbānamanaso naroti idhekacco dānaṁ dento sīlaṁ
samādiyanto uposathakammaṁ karonto pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhapento
pariveṇaṁ sammajjanto cetiyaṁ vandanto cetiye gandhamālaṁ
āropento cetiyaṁ padakkhiṇaṁ karonto yaṅkiñci tedhātukaṁ
kusalābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharonto na gatihetu na upapattihetu na
paṭisandhihetu na bhavahetu na saṁsārahetu na vaṭṭahetu sabbantaṁ
visaṁyogādhippāyo nibbānaninno nibbānapoṇo nibbānapabbhāro
abhisaṅkharotīti evampi nibbānamanaso naro. Athavā sabbasaṅkhāradhātuyā
cittaṁ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati etaṁ
Santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti evampi nibbānamanaso
naro.
Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu
dadanti dānāni punabbhavāya
kāmañca te upadhiparikkhayāya
dadanti dānaṁ apunabbhavāya.
Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu
bhāventi jhānāni punabbhavāya
kāmañca te upadhiparikkhayāya
bhāventi jhānāni apunabbhavāya.
Te nibbutiṁ abhimanā 1 dadanti
tanninnacittā tadādhimuttatā 2
najjo yathā sāgaramajjhagatā 3
bhavanti nibbānaparāyanā teti.
Nibbānamanaso naro. Tenāha bhagavā
niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ pamādena na saṁvase
atimāne na tiṭṭheyya nibbānamanaso naroti.