[796] Aññamaññehi byāruddheti aññamaññaṁ sattā viruddhā
paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitā rājānopi
rājūhi vivadanti khattiyāpi khattiyehi vivadanti brāhmaṇāpi
brāhmaṇehi vivadanti gahapatīpi gahapatīhi vivadanti mātāpi
puttena vivadati puttopi mātarā vivadati pitāpi puttena
vivadati puttopi pitarā vivadati bhātāpi bhātarā vivadati bhaginīpi
bhaginiyā vivadati 1 bhātāpi bhaginiyā vivadati bhaginīpi bhātarā
vivadati sahāyopi sahāyena vivadati. Te tattha kalahaviggahavivādāpannā
aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi
upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti.
Te tattha maraṇampi gacchanti 2 maraṇamattampi dukkhanti
aññamaññehi byāruddhe.

[797] Disvā maṁ bhayamāvisīti disvāti disvā passitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ
upaddavo upasaggo āvisatīti 3 disvā maṁ bhayamāvisi. Tenāha bhagavā
1 Po. Yu. ime pāṭhā natthi. 2 Ma. nigacchanti. 3 Po. Ma. āvisīti.
Phandamānaṁ pajaṁ disvā macche appodake yathā
aññamaññehi byāruddhe disvā maṁ bhayamāvisīti.

[798] Samantamasāro loko disā sabbā sameritā
icchaṁ bhavanamattano nāddasāsiṁ anositaṁ.

[799] Samantamasāro lokoti nirayaloko tiracchānayoniloko
pittivisayaloko manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko
āyatanaloko ayaṁ loko paro loko sabrahmaloko 1 sadevaloko 2
ayaṁ vuccati loko. Nirayaloko assāro nissāro sārāpagato
niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena
vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
Tiracchānayoniloko pittivisayaloko manussaloko devaloko
khandhaloko dhātuloko āyatanaloko ayaṁ loko paro loko
sabrahmaloko sadevaloko assāro nissāro sārāpagato
niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena
vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. Yathā [3]-
naḷo assāro nissāro sārāpagato yathā eraṇḍo assāro
nissāro sārāpagato yathā udumbaro assāro nissāro
sārāpagato yathā setagaccho assāro nissāro sārāpagato yathā
pālibhaddako assāro nissāro sārāpagato yathā pheṇupiṇḍo
assāro nissāro sārāpagato yathā pubbuḷakaṁ assāraṁ nissāraṁ
1-2 Ma. brahmaloko devaloko. 3 Ma. pana.
Sārāpagataṁ yathā marīci assārā nissārā sārāpagatā yathā
kaddalikkhandho assāro nissāro sārāpagato yathā māyā assārā
nissārā sārāpagatā evameva nirayaloko assāro nissāro
sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena
vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā
tiracchānayoniloko pittivisayaloko manussaloko .pe. Sadevaloko
assāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena
vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena
vā avipariṇāmadhammena vāti samantamasāro loko.

[800] Disā sabbā sameritāti ye puratthimāya disāya
saṅkhārā tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya
jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena
abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā
asaraṇībhūtā. Ye pacchimāya disāya saṅkhārā ye uttarāya disāya
saṅkhārā ye dakkhiṇāya disāya saṅkhārā ye puratthimāya
anudisāya saṅkhārā ye pacchimāya anudisāya saṅkhārā ye uttarāya
anudisāya saṅkhārā ye dakkhiṇāya anudisāya saṅkhārā ye
heṭṭhimāya disāya saṅkhārā ye uparimāya disāya saṅkhārā ye
dasadisāsu saṅkhārā tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā
aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā
Maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā
asaraṇībhūtā. Bhāsitampi cetaṁ
kiñcāpi cetaṁ jalatī vimānaṁ
obhāsayaṁ uttariyaṁ disāya
rūpe raṇaṁ disvā sadā pavedhitaṁ
tasmā na rūpe ramatī sumedho
maccunābbhāhato loko jarāya parivārito
taṇhāsallena otiṇṇo icchādhumāyiko 1 sadā
sabbo ādīpito loko sabbo loko pajopito 2
sabbo pajjalito loko sabbo loko pakampitoti.
Disā sabbā sameritā.

[801] Icchaṁ bhavanamattanoti attano bhavaṁ 3 tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ
gatiṁ parāyanaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto
abhijappantoti icchaṁ bhavanamattano.

[802] Nāddasāsiṁ anositanti anajjhositaṁ na addasaṁ
ajjhositaññeva addasaṁ. Sabbaṁ yobbaññaṁ jarāya ositaṁ sabbaṁ
ārogyaṁ byādhinā ositaṁ sabbaṁ jīvitaṁ maraṇena ositaṁ sabbaṁ
lābhaṁ alābhena ositaṁ sabbaṁ yasaṁ ayasena ositaṁ sabbaṁ pasaṁsaṁ
nindāya ositaṁ sabbaṁ sukhaṁ dukkhena ositaṁ.
1 Ma. icchādhūmāyito. 2 Ma. padhūpito. 3 Po. Ma. bhavanaṁ.
Lābho alābho yaso ayaso ca
nindā ca pasaṁsā ca sukhadukkhañca
ete aniccā manujesu dhammā
asassatā vipariṇāmadhammāti.
Nāddasāsiṁ anositaṁ. Tenāha bhagavā
samantamasāro loko disā sabbā sameritā
icchaṁ bhavanamattano nāddasāsiṁ anositanti.

[803] Osānetveva byāruddhe disvā me aratī ahu
athettha sallaṁ addakkhiṁ duddasaṁ hadayassitaṁ.

[804] Osānetveva byāruddheti osānetvevāti sabbaṁ
yobbaññaṁ jarā osāpeti sabbaṁ ārogyaṁ byādhi osāpeti
sabbaṁ jīvitaṁ maraṇaṁ osāpeti sabbaṁ lābhaṁ alābho osāpeti
sabbaṁ yasaṁ ayaso osāpeti sabbaṁ pasaṁsaṁ nindā osāpeti sabbaṁ
sukhaṁ dukkhaṁ osāpetīti osānetveva. Byāruddheti yobbaññakāmā
sattā jarāya paṭiviruddhā ārogyakāmā sattā byādhinā
paṭiviruddhā jīvitukāmā sattā maraṇena paṭiviruddhā lābhakāmā
sattā alābhena paṭiviruddhā yasakāmā sattā ayasena paṭiviruddhā
pasaṁsakāmā sattā nindāya paṭiviruddhā sukhakāmā sattā dukkhena
viruddhā paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitāti
osānetveva byāruddhe.

[805] Disvā me aratī ahūti disvāti disvā passitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti disvā. Me
aratīti yā arati yā anabhirati yā anabhiramanā yā ukkaṇṭhiyā 1
yā paritasitā ahūti disvā me aratī ahu.