[786] Tasmā hi tassa bhagavato sāsaneti tasmāti tasmā
taṁkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā. Tassa bhagavato sāsaneti
tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgata
sāsane devasāsane arahantasāsaneti tasmā hi tassa bhagavato
sāsane.
1-1 ekavacanavasena kattabbaṁ. Ma. Yu. abhibhūti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū
phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū.

[787] Appamatto sadā namassamanusikkheti bhagavāti appamattoti
sakkaccakārī assa .pe. Appamatto kusalesu dhammesu.
Sadāti sadā sabbadā .pe. Pacchime vayokhandhe. Namassanti
kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno
anvatthapaṭipattiyā [1]- namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā [2]-
namassamāno sakkāramāno 3 garukāramāno 4 mānayamāno
pūjayamāno apacāyamāno. Anusikkheti tisso sikkhā adhisīlasikkhā
adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā .pe. Ayaṁ adhipaññāsikkhā. Imā
tisso sikkhā āvajjanto sikkheyya .pe. Sacchikātabbaṁ sacchikaronto
sikkheyya [5]- ācareyya samācareyya samādāya vatteyya. Bhagavāti
gāravādhivacanaṁ .pe. Sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti appamatto
sadā namassamanusikkheti bhagavā. Tenāha bhagavā
abhibhū hi so anabhibhūto
sakkhidhammaṁ anītihamadassī
tasmā hi tassa bhagavato sāsane
appamatto sadā namassamanusikkheti bhagavāti.
Cuddasamo tuvaṭakasuttaniddeso niṭṭhito.
------------------
1-2 Ma. vāsaddo atthi. 3 Ma. sakkurumāno. 4 Ma. garukurumāno. 5 Ma. careyya.
Paṇṇarasamo attadaṇḍasuttaniddeso

[788] Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ janaṁ passatha medhagaṁ
saṁvegaṁ kittayissāmi yathā saṁvijitaṁ mayā.

[789] Attadaṇḍā bhayaṁ jātanti daṇḍāti tayo daṇḍā
kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo. Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo
catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo tividhaṁ manoduccaritaṁ
manodaṇḍo. Bhayanti dve bhayāni diṭṭhadhammikañca bhayaṁ
samparāyikañca bhayaṁ. Katamaṁ diṭṭhadhammikaṁ bhayaṁ. Idhekacco kāyena
duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati
pāṇampi hanati adinnampi ādiyati sandhimpi chindati nillopampi
harati ekāgārikampi karoti paripanthepi tiṭṭhati paradārampi
gacchati musāpi bhaṇati. Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti
ayaṁ deva coro āgucārī imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ
paṇehīti. Tamenaṁ rājā paribhāsati. So paribhāsapaccayāpi [1]-
dukkhadomanassaṁ paṭisaṁvedeti. Etaṁ bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto tassa.
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṁ rājā bandhāpeti andubandhanena
vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā
latābandhanena vā pekkhabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena
1 Ma. bhayampi uppādeti.
Vā [1]- nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena
vā antamaso savacanīyampi karoti na te labbhā ito
pakkamitunti. So bandhanapaccayāpi dukkhadomanassaṁ paṭisaṁvedeti. Etaṁ
bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto tassa. Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ
nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. Ettakenapi rājā na tussati.
Tamenaṁ rājā tassa dhanaṁ āharāpeti sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ
vā. So dhanajānipaccayāpi dukkhadomanassaṁ paṭisaṁvedeti. Etaṁ
bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto tassa. Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ
nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. Ettakenapi rājā na tussati.
Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti kasāhipi tāḷeti
vettehipi tāḷeti aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti hatthampi chindati
pādampi chindati hatthapādampi chindati kaṇṇampi chindati nāsampi
chindati kaṇṇanāsampi chindati vilaṅgathālakampi karoti saṅkhamuṇḍakampi
karoti rāhumukhampi karoti jotimālikampi karoti
hatthapajjotikampi karoti erakavattikampi karoti cirakavāsikampi
karoti eṇeyyakampi karoti balisamaṁsikampi karoti kahāpaṇikampi
karoti khārāpatacchikampi karoti palighaparivattikampi karoti
palālapīṭhakampi karoti tattenapi telena osiñcati sunakhehipi
khādāpeti jīvantampi sūle uttāseti asināpi sīsaṁ chindati.
So kammakāraṇapaccayāpi dukkhadomanassaṁ paṭisaṁvedeti. Etaṁ bhayaṁ
1 Ma. nigamabandhanena vā.
Dukkhadomanassaṁ kuto tassa. Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ
abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.
So sakena kammena kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ
nāma kammakāraṇaṁ kārenti tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti tattaṁ
ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti
tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti tattaṁ ayokhilaṁ majjheurasmiṁ
gamenti. So tattha dukkhā tippā [1]- kaṭukā vedanā vedeti na
ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
Etaṁ bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto tassa. Attadaṇḍato jātaṁ
sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. Tamenaṁ nirayapālā
saṁvesitvā 2 kudhārīhi 3 tacchenti. So tattha dukkhā tippā kaṭukā
vedanā vedeti na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ
byantīhoti. Tamenaṁ nirayapālā uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ gahetvā
vāsīhi tacchenti. Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya paṭhaviyā
sampajjalitāya sañjotibhūtāya 4 sārentipi 5 paccāsārentipi 6 .pe.
Tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ
sañjotibhūtaṁ āropentipi oropentipi .pe. Tamenaṁ nirayapālā
1 Po. kharā. īdisaṭṭhāne sabbattha īdisameva. 2 Ma. saṁvesetvā. 3 Ma. Sī.
kuṭhārīhi. 4 sajjotibhūtāyātipi sajotibhūtāyātipi pāṭho. 5 Sī. hārentipi.
6 paccāhārentipi.
Uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti
ādittāya sampajjalitāya sañjotibhūtāya. So tattha pheṇuddehakaṁ
paccati. So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati
sakimpi adho gacchati sakimpi tiriyaṁ gacchati. So tattha dukkhā
tippā kaṭukā vedanā vedeti na ca tāva kālaṁ karoti yāva
na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti. Etaṁ bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto
tassa. Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ
pātubhūtaṁ. Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. So kho
pana mahānirayo
catukkaṇṇo catudvāro vibhatto bhāgaso mito
ayopākārapariyatto ayasā paṭikujjito.
Tassa ayomayā bhūmi jalitā tejasā yutā
samantā yojanasataṁ pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
Kadariyā tapanā ghorā accimanto durāsadā 1
lomahaṁsanarūpā ca bhismā paṭibhayā dukkhā.
Puratthimāya ca bhittiyā accikkhandho samuṭṭhito
ḍahanto pāpakammante pacchimāya paṭihaññati.
Pacchimāya ca bhittiyā accikkhandho samuṭṭhito
ḍahanto pāpakammante puratthimāya paṭihaññati.
1 Sī. kharā sadā.
Uttarāya ca bhittiyā accikkhandho samuṭṭhito
ḍahanto pāpakammante dakkhiṇāya paṭihaññati.
Dakkhiṇāya ca bhittiyā accikkhandho samuṭṭhito
ḍahanto pāpakammante uttarāya paṭihaññati.
Heṭṭhito ca samuṭṭhāya accikkhandho bhayānako
ḍahanto pāpakammante chadanasmiṁ paṭihaññati.
Chadanamhā samuṭṭhāya accikkhandho bhayānako
ḍahanto pāpakammante bhūmiyaṁ paṭihaññati.
Ayokapālaṁ ādittaṁ santattaṁ jalitaṁ yathā
evaṁ avīcinirayo heṭṭhā upari passato.
Tattha sattā mahāluddā mahākibbisakārino
accantapāpakammantā paccanti na ca miyyare.
Jātavedasamo kāyo tesaṁ nirayavāsinaṁ
passa kammānaṁ 1 daḷhattaṁ na bhasmā honti 2 napī masi.
Puratthimenapi dhāvanti tato dhāvanti pacchato 3
uttarenapi dhāvanti tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.
Yaṁ yaṁ disampi dhāvanti 4 taṁ taṁ dvāraṁ pithīyati
abhinikkhamitāsā te sattā mokkhaṁ 5 gavesino.
Na te tato nikkhamituṁ labhanti kammapaccayā
tesañca pāpakammantaṁ avipakkaṁ kataṁ bahunti.
1 Po. kammāna. 2 Ma. hoti. 3 Ma. pacchimaṁ. 4 Ma. disaṁ padhāvanti.
5 Yu. pāmokkhaṁ.
Etaṁ bhayaṁ dukkhadomanassaṁ kuto tassa. Attadaṇḍato jātaṁ
sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. Yāni ca nerayikāni
dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pittivisayikāni
dukkhāni yāni ca mānusakāni 1 dukkhāni tāni kuto
jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni
kuto pātubhūtāni. Attadaṇḍato jātāni sañjātāni nibbattāni
abhinibbattāni pātubhūtānīti attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ.

[790] Janaṁ passatha medhaganti jananti khattiyā ca brāhmaṇā
ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca
manussā ca. Medhaganti 2 medhagaṁ janaṁ kalahaṁ janaṁ viruddhaṁ janaṁ paṭiviruddhaṁ
janaṁ āhatajanaṁ paccāhatajanaṁ āghātitajanaṁ paccāghātitajanaṁ passatha
dakkhatha oloketha nijjhāyetha upaparikkhathāti janaṁ passatha medhagaṁ.

[791] Saṁvegaṁ kittayissāmīti saṁvegaṁ ubbegaṁ utrāsaṁ bhayaṁ pīḷanaṁ
ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ kittayissāmi 3 pakittayissāmi ācikkhissāmi
desissāmi paññāpissāmi paṭṭhapissāmi vivarissāmi vibhajissāmi
uttānīkarissāmi pakāsissāmīti saṁvegaṁ kittayissāmi.

[792] Yathā saṁvijitaṁ mayāti yathā mayā attanāyeva [4]- saṁvejito
ubbejito saṁvegamāpāditoti yathā saṁvijitaṁ mayā. Tenāha bhagavā
attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ janaṁ passatha medhagaṁ
saṁvegaṁ kittayissāmi yathā saṁvijitaṁ mayāti.
1 Po. Ma. mānusikāni. 2 Po. Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. kittayissāmīti
4 Po. Ma. attānaṁ.

[793] Phandamānaṁ pajaṁ disvā macche appodake yathā
aññamaññehi byāruddhe disvā maṁ bhayamāvisi.

[794] Phandamānaṁ pajaṁ disvāti pajāti sattādhivacanaṁ. Pajaṁ
taṇhāphandanāya phandamānaṁ diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ kilesaphandanāya
phandamānaṁ duccaritaphandanāya phandamānaṁ payogaphandanāya
phandamānaṁ vipākaphandanāya phandamānaṁ rattarāgena phandamānaṁ
duṭṭhadosena phandamānaṁ mūḷhamohena phandamānaṁ vinibandhamānena
phandamānaṁ parāmaṭṭhadiṭṭhiyā phandamānaṁ vikkhepagatauddhaccena
phandamānaṁ aniṭṭhaṅgatavicikicchāya phandamānaṁ thāmagatānusayehi
phandamānaṁ lābhena phandamānaṁ alābhena phandamānaṁ yasena
phandamānaṁ ayasena phandamānaṁ pasaṁsāya phandamānaṁ nindāya
phandamānaṁ sukhena phandamānaṁ dukkhena phandamānaṁ jātiyā phandamānaṁ
jarāya phandamānaṁ byādhinā phandamānaṁ maraṇena phandamānaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ nerayikena dukkhena
phandamānaṁ tiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ pittivisayikena 1
dukkhena phandamānaṁ mānusakena dukkhena phandamānaṁ gabbhokkantimūlakena
dukkhena gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena gabbhavuṭṭhānamūlakena
dukkhena jātassupanibandhikena dukkhena jātassa parādheyyakena
dukkhena attupakkamena dukkhena parupakkamena dukkhena dukkhadukkhena
saṅkhāradukkhena vipariṇāmadukkhena cakkhurogena dukkhena
1 Ma. pettivisayikena. sabbattha evaṁ ñātabbaṁ.
Sotarogena ghānarogena jivhārogena kāyarogena sīsarogena
kaṇṇarogena mukharogena dantarogena kāsena sāsena pināsena 1
ḍahena jarena kucchirogena mucchāya pakkhandikāya
sulāya visūcikāya kuṭṭhena gaṇḍena kilāsena sosena
apamārena dadduyā kaṇḍuyā kacchuyā rakhasāya vitacchikāya
lohitena pittena madhumehena aṁsāya piḷakāya bhagandalāya
pittasamuṭṭhānehi ābādhehi semhasamuṭṭhānehi ābādhehi vātasamuṭṭhānehi
ābādhehi sannipātikehi ābādhehi utupariṇāmajehi
ābādhehi visamaparihārajehi ābādhehi opakkamikehi ābādhehi
kammavipākajehi ābādhehi sītena uṇhena jighacchāya pipāsāya
uccārena passāvena ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassena [2]-
mātumaraṇena dukkhena pitumaraṇena dukkhena bhātumaraṇena dukkhena
bhaginīmaraṇena dukkhena puttamaraṇena dukkhena 3 dhītumaraṇena dukkhena
ñātimaraṇena dukkhena bhogabyasanena dukkhena rogabyasanena dukkhena
sīlabyasanena dukkhena diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ
vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ. Disvāti [4]- passitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti phandamānaṁ pajaṁ
disvā.

[795] Macche appodake yathāti yathā macchā appodake
parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi
1 Po. pipāsena. 2 Po. Ma. dukkhena. 3 Po. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
4 Ma. disvā.
Vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti samphandanti
vipphandanti vedhenti pavedhenti sampavedhenti evameva pajā
taṇhāphandanāya phandanti .pe. Diṭṭhibyasanena dukkhena phandanti
samphandanti vipphandanti vedhenti pavedhenti sampavedhentīti macche
appodake yathā.