[766] Na ca katthitā siyā bhikkhūti idhekacco katthī hoti
vikatthī so katthati [4]- ahamasmi sīlasampannoti vā vattasampannoti
vā sīlabbattasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtikena
vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena
vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjaṭṭhānena vā sutena
vā paṭibhāṇena vā aññataraññatarena vā vatthunā uccākulā
1 Ma. lābhapaccayā. 2 Ma. lapanā. 3 Ma. katthiko. 4 Ma. vikatthati.
Pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā
pabbajitoti vā suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti
vā āraññikoti vā .pe. Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṁ [1]- na vikattheyya
vikatthaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya katthanā
ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto
visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti na ca katthitā
siyā bhikkhu.

[767] Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti katamā payuttavācā.
Idhekacco cīvarapayuttaṁ vācaṁ bhāsati piṇḍapātapayuttaṁ vācaṁ bhāsati
senāsanapayuttaṁ vācaṁ bhāsati gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṁ
vācaṁ bhāsati ayaṁ vuccati payuttavācā. Athavā cīvarahetu piṇḍapātahetu
senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi
bhaṇati musāpi bhaṇati pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati pharusampi
bhaṇati apharusampi bhaṇati samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi
bhaṇati mantāpi vācaṁ bhāsati ayampi vuccati payuttavācā.
Athavā pasannacitto paresaṁ dhammaṁ deseti aho vata me dhammaṁ
suṇeyyuṁ sutvā ca dhammaṁ pasīdeyyuṁ pasannā ca me pasannākāraṁ
kareyyunti ayaṁ vuccati payuttavācā. Na ca vācaṁ payuttaṁ
bhāseyyāti antamaso dhammadesanāvācaṁ upādāya payuttavācaṁ na
1 Ma. na kattheyya. 2 Ma. katthaṁ.
Bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpayeyya na vohareyya
payuttavācaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya
payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti na
ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya.

[768] Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyāti pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni
kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ. Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ
pāgabbhiyaṁ dasseti gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti bhojanasālāyapi
kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ
dasseti udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti antaragharaṁ
pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ
pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco saṅghagato
acittikārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati ghaṭṭayantopi
nisīdati puratopi tiṭṭhati puratopi nisīdati uccepi āsane
nisīdati sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati ṭhitakopi bhaṇati bāhāvikkhepakopi
bhaṇati evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco gaṇagato
acittikārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano
Caṅkamati nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati chamāyaṁ
caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati ghaṭṭayantopi tiṭṭhati ghaṭṭayantopi
nisīdati puratopi tiṭṭhati puratopi nisīdati uccepi āsane
nisīdati sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati ṭhitakopi bhaṇati bāhāvikkhepakopi
bhaṇati evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ bhojanasālāya kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
bhojanasālāya acittikārakato there bhikkhū anūpakhajja nisīdati navepi
bhikkhū āsanena paṭibāhati ghaṭṭayantopi tiṭṭhati ghaṭṭayantopi
nisīdati puratopi tiṭṭhati puratopi nisīdati uccepi āsane nisīdati
sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati ṭhitakopi bhaṇati bāhāvikkhepakopi
bhaṇati evaṁ bhojanasālāya kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco jantāghare
acittikārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati ghaṭṭayantopi
nisīdati puratopi tiṭṭhati puratopi nisīdati uccepi āsane
nisīdati anāpucchāpi kaṭṭhaṁ pakkhipati anāpucchāpi dvāraṁ pidahati
evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
udakatitthe acittikārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati
puratopi otarati ghaṭṭayantopi nhāyati puratopi nhāyati
uparipi nhāyati ghaṭṭayantopi uttarati puratopi uttarati uparipi
Uttarati evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
antaragharaṁ pavisanto acittikārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi
gacchati puratopi gacchati vokkammapi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato
gacchati evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
antaragharaṁ paviṭṭho na pavisa bhanteti vuccamāno pavisati na
tiṭṭha bhanteti vuccamāno tiṭṭhati na nisīda bhanteti vuccamāno
nisīdati anokāsampi pavisati anokāsepi tiṭṭhati anokāsepi
nisīdati yāni tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni
ca yattha kulitthiyo kuladhītāyo kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti
tatthapi sahasā pavisati kumārakassapi sīsaṁ parāmasati evaṁ
antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idaṁ kāyikaṁ
pāgabbhiyaṁ.
Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ
pāgabbhiyaṁ dasseti gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti antaragharaṁ
paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
saṅghagato acittikārakato there bhikkhū anāpucchā vā anajjhiṭṭho
vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati pañhaṁ visajjeti pāṭimokkhaṁ
Uddisati ṭhitakopi bhaṇati bāhāvikkhepakopi bhaṇati evaṁ saṅghagato
vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco gaṇagato
acittikārakato there bhikkhū anāpucchā vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ
bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati pañhaṁ visajjeti ṭhitakopi bhaṇati
bāhāvikkhepakopi bhaṇati ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ
upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati pañhaṁ visajjeti ṭhitakopi bhaṇati
bāhāvikkhepakopi bhaṇati evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ
dasseti.
Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idhekacco
antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā āha 1 itthannāme
itthaṅgotte kiṁ atthi yāgu atthi bhattaṁ atthi khādanīyaṁ
atthi kiṁ pivissāma kiṁ bhuñjissāma kiṁ khādissāma kiṁ vā
atthi kiṁ vā me dassathāti vippalapati evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho
vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. Idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Idhekacco na uccākulā 2 pabbajito
samāno uccākulā 3 pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti
cittena na mahākulā pabbajito samāno na mahābhogakulā
pabbajito samāno na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā
pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena na
1 Ma. evamāha. 2-3 Ma. mahābhogakulā.
Suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti
cittena na vinayadharo samāno na dhammakathiko samāno na
āraññiko samāno na piṇḍapātiko samāno na paṁsukūliko
samāno na tecīvariko samāno na sapadānacāriko samāno
na khalupacchābhattiko samāno na nesajjiko samāno na yathāsanthatiko
samāno yathāsanthatikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti
cittena na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa
lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena na dutiyassa jhānassa
lābhī samāno na tatiyassa jhānassa lābhī samāno na catutthassa
jhānassa lābhī samāno na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī
samāno na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno na
ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno na nevasaññānāsaññāyatana-
samāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena idaṁ
cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyāti pāgabbhiyaṁ na sikkheyya [1]-
na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya pāgabbhiyaṁ
pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya pāgabbhiyā
ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto
visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti pāgabbhiyaṁ na
sikkheyya.
1 Ma. na careyya.

[769] Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti katamā viggāhikakathā.
Idhekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ
ājānāsi .pe. Nibbedhehi vā sace pahosīti. Vuttaṁ hetaṁ
bhagavatā viggāhikāya kho moggallāna kathāya sati kathābāhullaṁ
pāṭikaṅkhaṁ kathābāhulle sati uddhaccaṁ uddhatassa asaṁvaro
asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhāti. Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti
viggāhikakathaṁ na katheyya na bhaṇeyya na dīpayeyya na vohareyya
viggāhikakathaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya
viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti
kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya. Tenāha bhagavā
na ca katthitā siyā bhikkhu
na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya
pāgabbhiyaṁ na sikkheyya
kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.

[770] Mosavajjena 1 niyyetha
sampajāno saṭhāni na kayirā
atha jīvitena paññāya
sīlabbattena nāññamatimaññe.

[771] Mosavajjena niyyethāti mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
1 Ma. Yu. mosavajje na niyyetha.
Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā .pe. Āmisakiñcikkhahetu
vā sampajānamusā bhāsitā hoti idaṁ vuccati mosavajjaṁ.
Apica tīhākārehi musāvādo hoti pubbeva tassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
musā mayā bhaṇitanti imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
Apica catūhākārehi pañcahākārehi chahākārehi sattahākārehi
aṭṭhahākārehi musāvādo hoti pubbeva tassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya
ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ imehi aṭṭhahākārehi
musāvādo hoti. Mosavajjena niyyethāti mosavajjena niyyeyya 1
mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya
mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti
mosavajjena niyyetha.

[772] Sampajāno saṭhāni na kayirāti katamaṁ sāṭheyyaṁ.
Idhekacco saṭho hoti parisaṭho yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ
kakkaratā 2 kakkariyaṁ parikkhattatā parikkhattiyaṁ idaṁ vuccati sāṭheyyaṁ.
Sampajāno saṭhāni na kayirāti sampajāno hutvā sāṭheyyaṁ na
kareyya na janeyya sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya
1 Ma. na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya. 2 Po. Yu. kakkaritā.
Sāṭheyyaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya
sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti
sampajāno saṭhāni na kayirā.

[773] Atha jīvitena paññāya sīlabbattena nāññamatimaññeti
athāti padasandhi .pe. Padānupubbatāmetaṁ athāti. Idhekacco
lūkhajīvikaṁ jīvanto paraṁ paṇītajīvikaṁ jīvantaṁ atimaññati kiṁ panāyaṁ
bahullājīvo sabbaṁ sambhakkhati seyyathīdaṁ mūlabījaṁ khandhabījaṁ
phalubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ asavicakkadantakuṭasamānappadhānātiṇṇoti 2 .
So tāya lūkhajīvikāya paraṁ paṇītajīvikaṁ jīvantaṁ
atimaññati. Idhekacco paṇītajīvikaṁ jīvanto paraṁ lūkhajīvikaṁ jīvantaṁ
atimaññati kiṁ panāyaṁ appapuñño appesakkho na lābhī
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti. So tāya
paṇītajīvikāya paraṁ lūkhajīvikaṁ jīvantaṁ atimaññati. Idhekacco paññāsampanno
hoti so puṭṭho pañhaṁ visajjeti. Tassa evaṁ
hoti ahamasmi paññāsampanno ime panaññe na paññāsampannāti.
So tāya paññāsampadāya paraṁ atimaññati.
Idhekacco sīlasampanno hoti pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocara-
sampanno aṇumattesu vajjesu bhiyadassāvī samādāya sikkhati
sikkhāpadesu. Tassa evaṁ hoti ahamasmi sīlasampanno ime
1 Po. Ma. lūkhajīvitaṁ .. paṇītajīvitaṁ. ito paraṁ īdisameva.
2 Po. Ma. asanivicakkadantakūṭasamānappadhānenāti.
Panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammāti. So tāya sīlasampadāya
paraṁ atimaññati. Idhekacco vattasampanno āraññiko vā
piṇḍapātiko vā paṁsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko
vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā.
Tassa evaṁ hoti ahamasmi vattasampanno ime panaññe na
vattasampannāti. So tāya vattasampadāya paraṁ atimaññati.
Atha jīvitena paññāya sīlabbattena nāññamatimaññeti lūkhajīvikāya
vā paṇītajīvikāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā
vattasampadāya vā paraṁ nātimaññeyya nāvajāneyya na tena mānaṁ
janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti atha
jīvitena paññāya sīlabbattena nāññamatimaññe. Tenāha bhagavā
mosavajje na niyyetha
sampajāno saṭhāni na kayirā
atha jīvitena paññāya
sīlabbatena nāññamatimaññeti.

[774] Sutvā rusito 1 bahuṁ vācaṁ
samaṇānaṁ vā puthuvacanānaṁ 2
pharusena ne na paṭivajjā
na hi santo paṭisenikaroti 3 .
1 Ma. rūsito. 2 Sī. Ma. puthjjānaṁ. 3 Ma. paṭiseniṁ karonti.
Yu. paṭisenikaronti.

[775] Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ samaṇānaṁ vā puthuvacanānanti
rusitoti dūsito khuṁsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito.
Samaṇānanti yekeci ito bahiddhā paribbājupagatā paribbājasamāpannā.
Puthuvacanānanti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca
suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. Te
bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ
paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ [1]- heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ
upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ. Tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ
amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhitvāti
sutvā rusito bahuṁ vācaṁ samaṇānaṁ vā puthuvacanānaṁ.