[706] Yākāci taṇhā ajjhattanti yākācīti sabbena sabbaṁ
sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādāyavacanametaṁ yākācīti.
Taṇhāti rūpataṇhā .pe. Dhammataṇhā. Ajjhattanti ajjhattaṁ
samuṭṭhāti 1 sā taṇhāti ajjhattaṁ. Athavā ajjhattikaṁ vuccati
cittaṁ yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ
manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
Cittena manasā sā taṇhā sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā
ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti
yākāci taṇhā ajjhattaṁ.

[707] Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti sadāti sadā
sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ
pokhānupokhaṁ udakummikajātaṁ avici santati sahitaṁ phusitaṁ purebhattaṁ
1 Ma. ajjhattasamuṭṭhānā vā.
Pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse
hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime
vayokhandhe. Satoti catūhi kāraṇehi sato kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ
bhāvento sato vedanāsu citte dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ
bhāvento sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi
sato asatiparivajjanāya sato satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā
sato satipaṭipakkhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato satinimittānaṁ
dhammānaṁ asammuṭṭhattā sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato
satiyā samannāgatattā sato satiyā visitattā 1 sato satiyā
pāguññatāya sato satiyā apaccorohaṇatāya sato. Aparehipi
catūhi kāraṇehi sato satattā sato santattā sato samitattā
sato santadhammasamannāgatattā sato. Buddhānussatiyā sato
dhammānussatiyā sato saṅghānussatiyā sato sīlānussatiyā sato
cāgānussatiyā sato devatānussatiyā sato ānāpānassatiyā
sato maraṇassatiyā sato kāyagatāsatiyā sato upasamānussatiyā
sato. Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā
dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ
sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo ayaṁ vuccati sati.
Imāya satiyā upeto hoti samupeto upagato samupagato upapanno
samupapanno samannāgato so vuccati sato.
1 Ma. Yu. vasitattā.
Sikkheti tisso sikkhā adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā.
Katamā adhisīlasikkhā. Idha bhikkhu sīlavā hoti pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto
viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu khuddako sīlakkhandho
mahanto sīlakkhandho sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro
mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā ayaṁ adhisīlasikkhā.
Katamā adhicittasikkhā. Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca
akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ
cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati
sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā
ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ adhicittasikkhā.
Katamā adhipaññāsikkhā. Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā
so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
Pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti ime
āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ adhipaññāsikkhā.
Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti tāsaṁ taṇhānaṁ vinayāya
paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭippassaddhiyā
adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya
imā tisso sikkhā āvajjento sikkheyya jānanto 1 sikkheyya
passanto sikkheyya paccavekkhanto sikkheyya cittaṁ adhiṭṭhahanto
sikkheyya saddhāya adhimuccanto sikkheyya viriyaṁ paggaṇhanto
sikkheyya satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya cittaṁ samādahanto
sikkheyya paññāya pajānanto sikkheyya abhiññeyyaṁ abhijānanto
sikkheyya pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya pahātabbaṁ pajahanto
sikkheyya bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya sacchikātabbaṁ sacchikaronto
sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti
tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe. Tenāha bhagavā
mūlaṁ papañcasaṅkhāyāti bhagavā
mantā asmīti sabbamuparuddhe
yākāci taṇhā ajjhattaṁ
tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti.
1 Ma. pajānanto.

[708] Yaṅkiñci dhammamabhijaññā
ajjhattaṁ athavāpi bahiddhā
na tena thāmaṁ kubbetha
na hi sā nibbuti sataṁ vuttā.

[709] Yaṅkiñci dhammamabhijaññā ajjhattanti yaṅkiñci attano
guṇaṁ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme. Katame
attano guṇā. Uccākulā pabbajito vā assa 1 mahākulā
pabbajito vā assa mahābhogakulā pabbajito vā assa uḷārabhogakulā
pabbajito vā assa ñāto yasassī gahaṭṭhapabbajitānanti
vā assa lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti
vā assa suttantiko vā assa vinayadharo vā
assa dhammakathiko vā assa āraññiko vā assa piṇḍapātiko
vā assa paṁsukūliko vā assa tecīvariko vā assa
sapadānacāriko vā assa khalupacchābhattiko vā assa nesajjiko
vā assa yathāsanthatiko vā assa paṭhamassa jhānassa lābhīti
vā assa dutiyassa jhānassa lābhīti vā assa tatiyassa
jhānassa lābhīti vā assa catutthassa jhānassa lābhīti vā assa
ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assa viññāṇañcāyatanasamāpattiyā
ākiñcaññāyatanasamāpattiyā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
lābhīti vā assa ime vuccanti attano
1 Ma. assaṁ. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.
Guṇā. Yaṅkiñci attano guṇaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya
paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti yaṅkiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṁ.
Athavāpi bahiddhāti upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā
assūti ajjhattaṁ athavāpi bahiddhā.

[710] Na tena thāmaṁ kubbethāti attano vā guṇena paresaṁ
vā guṇena thāmaṁ na kareyya thambhaṁ na kareyya mānaṁ na
kareyya uṇṇatiṁ na kareyya uṇṇamaṁ na kareyya na tena
mānaṁ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti
na tena thāmaṁ kubbetha.

[711] Na hi sā nibbuti sataṁ vuttāti satānaṁ santānaṁ
sappurisānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ sā nibbuti 1 na
vuttā nappavuttā na ācikkhitā na desitā na paññāpitā na
paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti
na hi sā nibbuti sataṁ vuttā. Tenāha bhagavā
yaṅkiñci dhammamabhijaññā
ajjhattaṁ athavāpi bahiddhā
na tena mānaṁ kubbetha
na hi sā nibbuti sataṁ vuttāti.

[712] Seyyo na tena maññeyya
nīceyyo athavāpi sarikkho
1 Po. Ma. nibutīti.
Puṭṭho 1 anekarūpehi
nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.

[713] Seyyo na tena maññeyyāti seyyohamasmīti mānaṁ 2
na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtikena vā vaṇṇapokkharatāya
vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā
sippāyatanena vā vijjaṭṭhānena vā sutena vā paṭibhāṇena vā
aññataraññatarena vā vatthunāti seyyo na tena maññeyya.

[714] Nīceyyo athavāpi sarikkhoti hīnohamasmīti omānaṁ
na janeyya jātiyā vā gottena vā .pe. Aññataraññatarena
vā vatthunā sadisohamasmīti mānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena
vā kolaputtikena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena
vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjaṭṭhānena vā sutena
vā paṭibhāṇena vā aññataraññatarena vā vatthunāti nīceyyo
athavāpi sarikkho.

[715] Puṭṭho anekarūpehīti anekavidhehi ākārehi puṭṭho
pareto samohito samannāgatoti puṭṭho anekarūpehi.