[456] Chandānidānāni piyāni loke
ye vāpi lobhā vicaranti loke
āsā ca niṭṭhā ca itonidānā
ye samparāyāya narassa honti.

[457] Chandānidānāni piyāni loketi chandoti yo kāmesu
kāmacchando kāmarāgo kāmanandi kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho
kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ
kāmacchandanīvaraṇaṁ. Apica pañca chandā pariyesanacchando
paṭilābhacchando paribhogacchando sannidhicchando visajjanacchando.
Katamo pariyesanacchando. Idhekacco ajjhositoyeva atthiko
chandajāto rūpe pariyesati sadde gandhe rase phoṭṭhabbe pariyesati
ayaṁ pariyesanacchando.
Katamo paṭilābhacchando. Idhekacco ajjhositoyeva atthiko
chandajāto rūpe paṭilabhati sadde gandhe rase phoṭṭhabbe paṭilabhati
ayaṁ paṭilābhacchando.
Katamo paribhogacchando. Idhekacco ajjhositoyeva atthiko
chandajāto rūpe paribhuñjati sadde gandhe rase phoṭṭhabbe paribhuñjati
ayaṁ paribhogacchando.
Katamo sannidhicchando. Idhekacco ajjhositoyeva atthiko
chandajāto dhanasannicayaṁ karoti āpadāsu bhavissatīti ayaṁ
sannidhicchando.
Katamo visajjanacchando. Idhekacco ajjhositoyeva atthiko
chandajāto dhanaṁ visajjeti hatthārohānaṁ assārohānaṁ rathikānaṁ
dhanuggahānaṁ pattikānaṁ ime maṁ rakkhissanti gopissanti
saṁparivārissantīti ayaṁ visajjanacchando.
Piyānīti dve piyā sattā vā saṅkhārā vā .pe. Ime
sattā piyā .pe. Ime saṅkhārā piyā. Chandānidānāni
piyāni loketi piyā chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandappabhavāti
chandānidānāni piyāni loke.

[458] Ye vāpi lobhā vicaranti loketi ye vāpīti khattiyā
ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca
devā ca manussā ca. Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ
sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti
yāpenti. Loketi apāyaloke .pe. Āyatanaloketi ye
vāpi lobhā vicaranti loke.

[459] Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti āsā vuccati
taṇhā yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Niṭṭhāti idhekacco rūpe pariyesanto rūpaṁ paṭilabhati rūpaniṭṭho
hoti. Sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kulaṁ gaṇaṁ āvāsaṁ
lābhaṁ yasaṁ pasaṁsaṁ sukhaṁ cīvaraṁ piṇḍapātaṁ senāsanaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ
suttantaṁ vinayaṁ abhidhammaṁ āraññikaṅgaṁ piṇḍapātikaṅgaṁ
paṁsukūlikaṅgaṁ tecīvarikaṅgaṁ sapadānacārikaṅgaṁ khalupacchābhattikaṅgaṁ
nesajjikaṅgaṁ yathāsanthatikaṅgaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ dutiyaṁ jhānaṁ tatiyaṁ jhānaṁ
catutthaṁ jhānaṁ ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ
ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ
pariyesanto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ paṭilabhati
nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiniṭṭho hoti.
Āsāya kasate khettaṁ vījaṁ āsāya vappati
āsāya vāṇijā yanti samuddaṁ dhanahārakā
sāya 1 āsāya tiṭṭhāmi sā me āsā samijjhatīti.
Niṭṭhā 2 vuccate āsāya samiddhi. Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti
āsā ca niṭṭhā ca itochandanidānā chandasamudayā
chandajātikā chandappabhavāti āsā ca niṭṭhā ca itonidānā.

[460] Ye samparāyāya narassa hontīti ye narassa parāyanā
honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti
naro niṭṭhāparāyano 3 hotīti ye samparāyāya narassa honti.
Tenāha bhagavā
chandānidānāni piyāni loke
ye vāpi lobhā vicaranti loke
āsā ca niṭṭhā ca itonidānā
ye samparāyāya narassa hontīti.

[461] Chando nu lokasmi kutonidāno
vinicchayā vāpi kuto pahūtā
kodho mosavajjañca kathaṁkathā ca
ye vāpi dhammā samaṇena vuttā.

[462] Chando nu lokasmi kutonidānoti chando kutonidāno
1 Yu. yāya. 2 Po. Ma. āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā. 3 Ma. niṭṭhāparāyanā
honti.
Kuto jāto kuto sañjāto kuto nibbatto kuto abhinibbatto
kuto pātubhūto kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti chandassa
mūlaṁ pucchati .pe. Samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati
pasādetīti chando nu lokasmi kutonidāno.

[463] Vinicchayā vāpi kuto pahūtāti vinicchayā kuto pahūtā
kuto jātā kuto sañjātā kuto nibbattā kuto abhinibbattā
kuto pātubhūtā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti vinicchayānaṁ
mūlaṁ pucchati .pe. Samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati
pasādetīti vinicchayā vāpi kuto pahūtā.

[464] Kodho mosavajjañca kathaṁkathā cāti kodhoti yo [1]- cittassa
āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo
doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho
kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā
byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ assuropo
anattamanatā cittassa. Mosavajjaṁ vuccati musāvādo. Kathaṁkathā
vuccati vicikicchāti kodho mosavajjañca kathaṁkathā ca.

[465] Ye vāpi dhammā samaṇena vuttāti ye vāpīti ye
kodhena ca mosavajjena ca kathaṁkathāya ca sahagatā sahajātā
saṁsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā
ime vuccanti ye vāpi dhammā. Athavā ye 2 vāpīti
1 Ma. evarūpo. 2 Ma. ye te kilesā.
Kilesā aññajātikā aññavihitā ime vuccanti ye vāpi dhammā.
Samaṇena vuttāti samaṇena samitapāpena brāhmaṇena vāhitapāpena 1
bhikkhunā bhinnakilesamūlena sabbākusalamūlabandhanā pamuttena vuttā
pavuttā ācikkhitā desitā paññāpitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā
uttānīkatā pakāsitāti ye vāpi dhammā samaṇena vuttā.
Tenāha so nimmito
chando nu lokasmi kutonidāno
vinicchayā vāpi kuto pahūtā
kodho mosavajjañca kathaṁkathā ca
ye vāpi dhammā samaṇena vuttāti.