[417] Yassa nissayatā natthi ñatvā dhammaṁ anissito
bhavāya vibhavāya ca taṇhā yassa na vijjati.

[418] Yassa nissayatā natthīti yassāti arahato khīṇāsavassa.
Nissayāti dve nissayā taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo
ca .pe. Ayaṁ taṇhānissayo .pe. Ayaṁ diṭṭhinissayo.
Tassa taṇhānissayo pahīno diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho taṇhānissayassa
pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā nissayatā
yassa natthi [1]- na saṁvijjati nupalabbhati pahīnā samucchinnā vūpasantā
paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti yassa
nissayatā natthi.
1 Po. Ma. na santi. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.

[419] Ñatvā dhammaṁ anissitoti ñatvāti ñatvā jānitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā sabbe saṅkhārā
aniccāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ
katvā sabbe saṅkhārā dukkhāti sabbe dhammā anattāti .pe.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti ñatvā jānitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. Anissitoti dve nissayā
taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca .pe. Ayaṁ taṇhānissayo .pe.
Ayaṁ diṭṭhinissayo. Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ
paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito sotaṁ anissito ghānaṁ anissito
jivhaṁ anissito kāyaṁ anissito manaṁ anissito rūpe sadde gandhe
rase phoṭṭhabbe kulaṁ gaṇaṁ āvāsaṁ .pe. Diṭṭhasutamutaviññātabbe
dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto
nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā
viharatīti ñatvā dhammaṁ anissito.

[420] Bhavāya vibhavāya ca taṇhā yassa na vijjatīti taṇhāti
rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā
dhammataṇhā. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Bhavāyāti bhavadiṭṭhiyā.
Vibhavāyāti vibhavadiṭṭhiyā. Bhavāyāti sassatadiṭṭhiyā. Vibhavāyāti
ucchedadiṭṭhiyā. Bhavāyāti punappunaṁ bhavāya punappunaṁ gatiyā
punappunaṁ upapattiyā punappunaṁ paṭisandhiyā punappunaṁ attabhāvābhinibbattiyā.
Bhinibbattiyā. Taṇhā yassa natthi na saṁvijjati nupalabbhati pahīnā
samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā
daḍḍhāti bhavāya vibhavāya ca taṇhā yassa na vijjati. Tenāha
bhagavā
yassa nissayatā natthi ñatvā dhammaṁ anissito
bhavāya vibhavāya ca taṇhā yassa na vijjatīti.

[421] Taṁ brūmi upasantoti kāmesu anapekkhinaṁ
ganthā tassa na vijjanti atāri so visattikaṁ.

[422] Taṁ brūmi upasantoti santo upasanto vūpasanto
nibbuto paṭippassaddhoti taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpayāmi
taṁ voharāmīti taṁ brūmi upasantoti.

[423] Kāmesu anapekkhinanti kāmāti uddānato dve kāmā
vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti vatthukāmā .pe.
Ime vuccanti kilesakāmā. Vatthukāme parijānitvā kilesakāme
pahāya pajahitvā vinoditvā byantīkaritvā anabhāvaṅgamitvā
kāmesu anapekkhī vītakāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo
pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo [1]- vītarāgo cattarāgo
vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto
nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti
kāmesu anapekkhinaṁ.
1 Ma. kāmesu.

[424] Ganthā tassa na vijjantīti ganthāti cattāro ganthā
abhijjhā kāyagantho byāpādo kāyagantho sīlabbattaparāmāso
kāyagantho idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. Attano diṭṭhiyā
rāgo abhijjhā kāyagantho. Paravādesu āghāto appaccayo
byāpādo kāyagantho. Attano sīlaṁ vā vattaṁ vā sīlabbattaṁ
vā parāmasati 1 sīlabbattaparāmāso kāyagantho. Attano diṭṭhi
idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. Tassāti arahato khīṇāsavassa.
Ganthā tassa na vijjantīti ganthā tassa natthi na santi na saṁvijjanti
nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā
ñāṇagginā daḍḍhāti ganthā tassa na vijjanti.

[425] Atāri so visattikanti visattikā vuccati taṇhā
yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Visattikāti kenatthena visattikā. Visatāti visattikā. Visālāti
visattikā. Visaṭāti visattikā. Visamāti visattikā. Visakkatīti
visattikā. Visaṁharatīti visattikā. Visaṁvādikāti visattikā.
Visamūlāti visattikā. Visaphalāti visattikā. Visaparibhogāti
visattikā. Visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase
phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse .pe. Diṭṭha suta muta viññātabbesu
dhammesu visaṭā 2 vitthatāti visattikā. Atāri so visattikanti
so imaṁ visattikaṁ taṇhaṁ atāri uttari pattari 3 samatikkami vītivattatīti
1 Ma. Yu. parāmāso. 2 Ma. visaṭaṁ. 3 Ma. patari.
Atāri so visattikaṁ. Tenāha bhagavā
taṁ brūmi upasantoti kāmesu anapekkhinaṁ
ganthā tassa na vijjanti atāri so visattikanti.

[426] Na tassa puttā pasavo khettaṁ vatthuñca vijjati
attaṁ 1 vāpi nirattaṁ vā na tasmiṁ upalabbhati.