[377] Pucchito uttamaṁ naranti pucchitoti puṭṭho pucchito
yācito ajjhesito pasādito. Uttamaṁ naranti aggaṁ seṭṭhaṁ
viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ naranti pucchito uttamaṁ naraṁ.
1 Ma. upasanto.
Tenāha so nimmito
kathaṁdassī kathaṁsīlo upasantoti vuccati
tamme gotama pabrūhi pucchito uttamaṁ naranti.

[378] Vītataṇho purā bhedā (ti bhagavā)
pubbamantamanissito
vemajjhe nupasaṅkheyyo
tassa natthi purekkhataṁ 1 .

[379] Vītataṇho purā bhedāti bhagavāti 2 purā kāyassa
bhedā purā attabhāvassa bhedā purā kaḷevarassa nikkhepā purā
jīvitindriyassa upacchedā vītataṇho vigatataṇho cattataṇho
vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo
vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo
nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā
viharati. Bhagavāti gāravādhivacanaṁ. Apica bhaggarāgoti bhagavā.
Bhaggadosoti bhagavā. Bhaggamohoti bhagavā. Bhaggamānoti bhagavā.
Bhaggadiṭṭhīti bhagavā. Bhaggakaṇṭakoti bhagavā. Bhaggakilesoti
bhagavā. Bhaji vibhaji paṭivibhaji dhammaratananti bhagavā. Bhavānaṁ
antakaroti bhagavā. Bhāvitakāyoti bhagavā. Bhāvitasīlo
bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā. Bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni
pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni
1 Po. Ma. purakkhataṁ. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūpānīti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā.
Bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa
adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā catunnaṁ
jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā.
Bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ
anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā dasannaṁ
saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa
asubhasamāpattiyāti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ
catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhippādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ
pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa
maggassāti bhagavā. Bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ
catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ
buddhadhammānanti bhagavā. Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na
pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi
kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na
devatāhi kataṁ vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle
saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ
bhagavāti vītataṇho purā bhedāti bhagavā.

[380] Pubbamantamanissitoti pubbanto vuccati atīto addhā
Atītaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā hoti diṭṭhi paṭinissaṭṭhā
taṇhāya pahīnattā diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā evampi
pubbamantamanissito. Athavā evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānanti tattha
nandiṁ na samanvāgameti evaṁvedano ahosiṁ evaṁsañño ahosiṁ
evaṁsaṅkhāro ahosiṁ evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānanti
tattha nandiṁ na samanvāgameti evampi pubbamantamanissito.
Athavā iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ iti rūpāti tattha
na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ na chandarāgapaṭibaddhattā
viññāṇassa na tadabhinandati na tadabhinandanto evampi pubbamantamanissito.
Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti saddāti
iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti gandhāti iti me jivhā
ahosi atītamaddhānaṁ iti rasāti iti me kāyo ahosi
atītamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ
iti dhammāti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ na
chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati na tadabhinandanto
evampi pubbamantamanissito. Athavā yānassu tāni pubbe
mātugāmena saddhiṁ hasita lapita kathita kīḷitāni na tadassādeti na taṁ
nikāmeti na ca tena pavittiṁ āpajjati evampi pubbamantamanissito.

[381] Vemajjhe nupasaṅkheyyoti vemajjhe vuccati paccuppanno
addhā. Paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā hoti diṭṭhi
Paṭinissaṭṭhā taṇhāya pahīnattā diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā rattoti
nupasaṅkheyyo duṭṭhoti nupasaṅkheyyo mūḷhoti nupasaṅkheyyo
vinibandhoti nupasaṅkheyyo parāmaṭṭhoti nupasaṅkheyyo vikkhepagatoti
nupasaṅkheyyo aniṭṭhaṅgatoti nupasaṅkheyyo thāmagatoti
nupasaṅkheyyo. Te abhisaṅkhārā pahīnā abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā
gatiyā nupasaṅkheyyo nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā
pittivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti
vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena saṅkhaṁ
gaccheyyāti vemajjhe nupasaṅkheyyo.

[382] Tassa natthi purekkhatanti tassāti arahato
khīṇāsavassa. Purekkhāroti 1 dve purekkhārā taṇhāpurekkhāro ca
diṭṭhipurekkhāro ca .pe. Ayaṁ taṇhāpurekkhāro .pe. Ayaṁ
diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno diṭṭhipurekkhāro
paṭinissaṭṭho taṇhāpurekkhārassa pahīnattā diṭṭhipurekkhārassa
paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati
na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo na diṭṭhiddhajo
na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo na taṇhāya vā diṭṭhiyā vā
parivārito caratīti evampi tassa natthi purekkhataṁ. Athavā
evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ na samanvāgameti
1 Ma. purekkhārāti.
Evaṁvedano siyaṁ evaṁsañño siyaṁ evaṁsaṅkhāro siyaṁ evaṁviññāṇo
siyaṁ anāgatamaddhānanti tattha nandiṁ na samanvāgameti evampi
tassa natthi purekkhataṁ. Athavā iti me cakkhu siyā
anāgatamaddhānaṁ iti rūpāti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ
na paṇidahati cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati na
tadabhinandanto evampi tassa natthi purekkhataṁ. Iti me sotaṁ siyā
anāgatamaddhānaṁ iti saddāti iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ
iti gandhāti iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ iti rasāti
iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti iti
me mano siyā anāgatamaddhānaṁ iti dhammāti appaṭiladdhassa
paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati cetaso appaṇidhānapaccayā na
tadabhinandati na tadabhinandanto evampi tassa natthi purekkhataṁ.
Athavā imināhaṁ sīlena vā vattena vā tapena vā brahmacariyena
vā devo vā bhavissāmi devaññataro vāti appaṭiladdhassa paṭilābhāya
cittaṁ na paṇidahati cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati
na tadabhinandanto evampi tassa natthi purekkhataṁ. Tenāha bhagavā
vītataṇho purā bhedā (ti bhagavā)
pubbamantamanissito
vemajjhe nupasaṅkheyyo
tassa natthi purekkhatanti.

[383] Akkodhano asantāsī avikatthī akukkuco
mantābhāṇī anuddhato sa ve vācāyato muni.

[384] Akkodhano asantāsīti akkodhanoti [1]- hi kho vuttaṁ.
Apica kodho tāva vattabbo. Dasahākārehi kodho jāyati
anatthamme acarīti kodho jāyati anatthamme caratīti kodho jāyati
anatthamme carissatīti kodho jāyati piyassa me manāpassa anatthaṁ
acarīti anatthaṁ caratīti anatthaṁ carissatīti [2]- appiyassa me
amanāpassa atthaṁ acarīti atthaṁ caratīti [3]- appiyassa me amanāpassa
atthaṁ carissatīti kodho jāyati aṭṭhāne vā pana kodho jāyati.
Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo
pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti
manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ
byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ
assuropo anattamanatā cittassa ayaṁ vuccati kodho. Apica
kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. Atthi kañci kālaṁ kodho
cittāvilakaraṇamatto hoti na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti.
Atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti na ca tāva
hanusañcopano hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto
hoti na ca tāva pharusavācanicchāraṇo hoti. Atthi
kañci kālaṁ kodho pharusavācanicchāraṇamatto hoti na ca tāva
1 Ma. yaṁ. 2 Po. Ma. Yu. kodho jāyati. 3 Po. Ma. anatthaṁ carissatīti kodho
jāyati.
Disāvidisaṁ anuvilokano hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho
disāvidisaṁ anuvilokanamatto hoti na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano
hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto
hoti na ca tāva daṇḍasatthābbhukkiraṇo hoti. Atthi
kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthābbhukkiraṇamatto hoti na ca
tāva daṇḍasatthābhinipātano hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho
daṇḍasatthābhinipātanamatto hoti na ca tāva chindavicchindakaraṇo
hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho chindavicchindakaraṇamatto hoti
na ca tāva sambhañjanaparibhañjano hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho
sambhañjanaparibhañjanamatto hoti na ca tāva aṅgamaṅgāpakaḍḍhano
hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgāpakaḍḍhanamatto hoti
na ca tāva jīvitapanāsano 1 hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho
jīvitapanāsanamatto hoti na ca tāva sabbacāgapariccāgasaṇṭhito
hoti. Yato kodho parapuggalaṁ ghātetvā attānaṁ ghāteti
ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullappatto hoti.
Yasseso kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho
abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so vuccati akkodhano.
Kodhassa pahīnattā akkodhano kodhavatthussa pariññātattā
akkodhano kodhahetussa ucchinnattā akkodhanoti akkodhano.

[385] Asantāsīti idhekacco tāsī hoti uttāsī parittāsī.
1 Ma. jīvitāvoropano.
So tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati kulaṁ vā
na labhāmi gaṇaṁ vā na labhāmi āvāsaṁ vā na labhāmi lābhaṁ
vā na labhāmi yasaṁ vā na labhāmi pasaṁsaṁ vā na labhāmi sukhaṁ vā
na labhāmi cīvaraṁ vā na labhāmi piṇḍapātaṁ vā na labhāmi
senāsanaṁ vā na labhāmi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi
gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi appaññātomhīti tasati uttasati
parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati. Idha bhikkhu asantāsī hoti
anuttāsī aparittāsī. So na tasati na uttasati na parittasati
na bhāyati na santāsaṁ āpajjati kulaṁ vā na labhāmi gaṇaṁ vā
na labhāmi āvāsaṁ vā na labhāmi lābhaṁ vā na labhāmi yasaṁ vā
na labhāmi pasaṁsaṁ vā na labhāmi sukhaṁ vā na labhāmi cīvaraṁ vā
na labhāmi piṇḍapātaṁ vā na labhāmi senāsanaṁ vā na labhāmi
gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi gilānupaṭṭhākaṁ vā
na labhāmi appaññātomhīti na tasati na uttasati na parittasati
na bhāyati na santāsaṁ āpajjatīti akkodhano asantāsī.

[386] Avikatthī akukkucoti idhekacco katthī hoti vikatthī.
So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vattasampannoti
vā sīlavattasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtikena
vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā
kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjaṭṭhānena va sutena
Vā paṭibhāṇena vā aññataraññatarena vā vatthunā uccākulā
pabbajitoti vā mahākulā pabbajitoti vā mahābhogakulā
pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā ñāto yasassī
gahaṭṭhapabbajitānanti vā lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilāna-
paccayabhesajjaparikkhārānanti vā suttantikoti vā vinayadharoti
vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā piṇḍapātikoti
vā paṁsukūlikoti vā tecīvarikoti vā sapadānacārikoti vā
khalupacchābhattikoti vā nesajjikoti vā yathāsanthatikoti vā
paṭhamassa jhānassa lābhīti vā dutiyassa jhānassa lābhīti
vā tatiyassa jhānassa lābhīti vā catutthassa jhānassa
lābhīti vā ākāsānañcāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasamāpattiyā
ākiñcaññāyatanasamāpattiyā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṁ na katthati na
vikatthati. Katthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti avikatthī.