[87] Itihanti sīlesu akatthamānoti itihanti padasandhi
padasaṁsaggo padapāripūri akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā
padānupubbatāmetaṁ 2 itihanti. Sīlesu akatthamānoti idhekacco katthī
hoti vikatthī. So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti
vā vattasampannoti vā sīlavattasampannoti vā jātiyā
vā gottena vā kolaputtikena vā vaṇṇapokkharatāya vā .pe.
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.
1 Po. Ma. vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti. 2 Ma. padānupubbatāpetaṁ.
Evaṁ na katthati na vikatthati katthanā ārato virato paṭivirato
nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā
viharatīti itihanti sīlesu akatthamāno.

[88] Tamariyadhammaṁ kusalā vadantīti kusalāti ye te khandhakusalā
dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā
sammappadhānakusalā iddhippādakusalā indriyakusalā balakusalā
bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā te kusalā evaṁ
vadanti ariyānaṁ eso dhammo neso dhammo anariyānaṁ paṇḍitānaṁ
eso dhammo neso dhammo bālānaṁ sappurisānaṁ eso dhammo
neso dhammo asappurisānanti evaṁ vadanti [1]- evaṁ kathenti evaṁ
bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti tamariyadhammaṁ kusalā
vadanti.

[89] Yassussadā natthi kuhiñci loketi yassāti arahato
khīṇāsavassa. Ussadāti sattussadā rāgussado dosussado
mohussado mānussado diṭṭhussado kilesussado kammussado.
Yassime ussadā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā
samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā
daḍḍhā. Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā
bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā. Loketi apāyaloke manussaloke
devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi yassussadā natthi
1 Ma. ariyānaṁ.
Kuhiñci loke. Tenāha bhagavā
santo ca bhikkhu abhinibbutatto
itihanti sīlesu akatthamāno
tamariyadhammaṁ kusalā vadanti
yassussadā natthi kuhiñci loketi.

[90] Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā
purakkhatā santi avīvadātā 1
yadattani passati ānisaṁsaṁ
tannissito kuppapaṭiccasantiṁ.

[91] Pakappitā saṅkhatā yassa dhammāti pakappanāti dve
pakappanā taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca .pe. Ayaṁ
taṇhāpakappanā .pe. Ayaṁ diṭṭhipakappanā. Saṅkhatāti saṅkhatā
visaṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi saṅkhatā. Athavā aniccā
saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammātipi
saṅkhatā. Yassāti diṭṭhigatikassa. Dhammā vuccanti
dvāsaṭṭhī diṭṭhigatānīti pakappitā saṅkhatā yassa dhammā.

[92] Purakkhatā santi avīvadātāti 2 purekkhārāti dve
purekkhārā taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca .pe. Ayaṁ
taṇhāpurekkhāro .pe. Ayaṁ diṭṭhipurekkhāro. Tassa taṇhāpurekkhāro
appahīno diṭṭhipurekkhāro appaṭinissaṭṭho tassa
1 katthaci santimavevadātāti dissati. 2 Po. avevadātā.
Taṇhāpurekkhārassa appahīnattā tassa diṭṭhipurekkhārassa appaṭinissaṭṭhattā
so taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati taṇhādhajo
taṇhāketu taṇhādhipateyyo diṭṭhiddhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo
taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito caratīti purakkhatā.
Santīti santi saṁvijjanti [1]- upalabbhanti. Avīvadātāti avīvadātā 2
avodātā aparisuddhā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti purakkhatā santi
avīvadātā.

[93] Yadattani passati ānisaṁsanti yadattanīti yaṁ attani.
Attā vuccati diṭṭhigataṁ. Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati
diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ samparāyikañca ānisaṁsaṁ.
Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso. Yaṁdiṭṭhiko satthā
hoti taṁdiṭṭhikā sāvakā honti. Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā
sakkaronti garukaronti mānenti pūjenti apacitiṁ karonti labhanti
ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ
ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.
Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso. Ayaṁ diṭṭhi alaṁ
nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā
gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya
vā devattāya vā ayaṁ diṭṭhi alaṁ suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā
muttiyā vimuttiyā parimuttiyā imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti
1 Po. Ma. atthi. 2 Po. Ma. avevadātā.
Parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti imāya diṭṭhiyā
sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi muccissāmi vimuccissāmi
parimuccissāmīti āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti ayaṁ diṭṭhiyā
samparāyiko ānisaṁso.
Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi
nijjhāyati upaparikkhatīti yadattani passati ānisaṁsaṁ.

[94] Tannissito kuppapaṭiccasantinti tisso santiyo
accantasanti tadaṅgasanti sammatisanti.
Katamā accantasanti. Accantasanti vuccati amataṁ nibbānaṁ
yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānaṁ ayaṁ accantasanti.
Katamā tadaṅgasanti. Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇā
santā honti. Dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā santā
honti. Tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti santā hoti. Catutthaṁ
jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhā santā honti. Ākāsānañcāyatanaṁ
samāpannassa rūpasaññā paṭighasaññā nānattasaññā santā honti.
Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā santā
hoti. Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā
santā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa
ākiñcaññāyatanasaññā santā hoti. Ayaṁ tadaṅgasanti.
Katamā sammatisanti 1 . Sammatisanti vuccanti dvāsaṭṭhī diṭṭhigatāni
diṭṭhisantiyo. Apica sammatisanti imasmiṁ [2]- adhippetā
santīti.
Tannissito kuppapaṭiccasantinti kuppasantiṁ pakuppasantiṁ eritasantiṁ
sameritasantiṁ calitasantiṁ ghaṭṭitasantiṁ kappitasantiṁ pakappitasantiṁ
aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ
santiṁ nissito [3]- allīno upāgato 4 ajjhosito adhimuttoti
tannissito kuppapaṭiccasantiṁ. Tenāha bhagavā
pakappitā saṅkhatā yassa dhammā
purakkhatā santi avīvadātā
yadattani passati ānisaṁsaṁ
tannissito kuppapaṭiccasantinti.

[95] Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā
dhammesu niccheyya samuggahītaṁ
tasmā naro tesu nivesanesu
nirassatī ādiyaticca 5 dhammaṁ.

[96] Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti diṭṭhīnivesāti sassato
loko idameva saccaṁ moghamaññanti abhinivesapparāmāso diṭṭhinivesanaṁ
asassato loko antavā loko anantavā loko
taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ hoti tathāgato
1 Po. Ma. sammutisanti. sabbattha īdisameva. 2 Ma. Yu. atthe.
3 Ma. asito Yu. āsito. 4 Ma. upagato. 5 Ma. ādiyatī ca.
Parammaraṇā na hoti tathāgato parammaraṇā hoti ca na ca hoti
tathāgato parammaraṇā neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇā
idameva saccaṁ moghamaññanti abhinivesapparāmāso diṭṭhinivesananti
diṭṭhīnivesā. Na hi svātivattāti [1]- durativattā duttarā duppatarā
dussamatikkamā dubbītivattāti diṭṭhīnivesā na hi svātivattā.