[67] Pariggahesū muni nopalittoti pariggahāti dve pariggahā
1 Po. Ma. tīrayitvā. 2 Po. Ma. vuttampi.
Taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca .pe. Ayaṁ taṇhāpariggaho
.pe. Ayaṁ diṭṭhipariggaho. Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ yā
paññā pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi tena
ñāṇena samannāgato muni monappattoti. Tīṇi moneyyāni
kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ manomoneyyaṁ.
Katamaṁ kāyamoneyyaṁ. Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ
kāyamoneyyaṁ. Tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ. Kāyārammaṇaṁ 1
ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ. Kāyapariññā kāyamoneyyaṁ. Pariññāsahagato
maggo kāyamoneyyaṁ. Kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ.
Kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ. Idaṁ
kāyamoneyyaṁ.
Katamaṁ vacīmoneyyaṁ. Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ
vacīmoneyyaṁ. Catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ. Vācārammaṇaṁ 2 ñāṇaṁ
vacīmoneyyaṁ. Vācāpariññā vacīmoneyyaṁ. Pariññāsahagato
maggo vacīmoneyyaṁ. Vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ.
Vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ. Idaṁ
vacīmoneyyaṁ.
Katamaṁ manomoneyyaṁ. Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ
manomoneyyaṁ. Tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ. Cittārammaṇaṁ 3
ñāṇaṁ manomoneyyaṁ. Cittapariññā manomoneyyaṁ.
1 Po. Ma. kāyārammaṇe. 2 Po. Ma. vācārammaṇe. 3 Po. Ma. cittārammaṇe.
Pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ. Citte chandarāgassa pahānaṁ
manomoneyyaṁ. Cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti
manomoneyyaṁ. Idaṁ manomoneyyaṁ.
Kāyamuniṁ vācāmuniṁ manomunimanāsavaṁ
muniṁ moneyyasampannaṁ āhu sabbappahāyinaṁ.
Kāyamuniṁ vācāmuniṁ manomunimanāsavaṁ
muniṁ moneyyasampannaṁ āhu ninhātapāpakanti.
Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munayo
āgāramunayo anāgāramunayo sekhamunayo asekhamunayo paccekamunayo
munimunayo. Katame āgāramunayo. Ye te āgārikā diṭṭhapadā
viññātasāsanā ime āgāramunayo. Katame anāgāramunayo. Ye
te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā ime anāgāramunayo. Satta
sekhā sekhamunayo. Arahanto asekhamunayo. Paccekabuddhā paccekamunayo.
Munimunayo vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.
Na monena muni hoti mūḷharūpo aviddasu
yo ca tulaṁva paggayha varamādāya paṇḍito
pāpāni parivajjeti sa muni tena so muni
yo munāti ubho loke muni tena pavuccati.
Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ
ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke
Devamanussehi pūjito yo
so saṅgajālamaticca so muni.
Lepāti dve lepā taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca .pe.
Ayaṁ taṇhālepo .pe. Ayaṁ diṭṭhilepo. Muni taṇhālepaṁ
pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā pariggahesu na limpati na saṁlimpati na
upalimpati alitto asaṁlitto anupalitto nikkhanto nissaṭṭho
vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti pariggahesū
muni nopalitto.

[68] Abbūḷhasallo caramappamattoti sallanti satta sallāni
rāgasallaṁ dosasallaṁ mohasallaṁ mānasallaṁ diṭṭhisallaṁ sokasallaṁ
kathaṁkathāsallaṁ. Yassetāni sallāni 1 pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni
paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni so
vuccati abbūḷhasallo abbūhitasallo 2 [3]- uddhaṭasallo samuddhaṭasallo
uppāṭitasallo samuppāṭitasallo cattasallo vantasallo
muttasallo pahīnasallo paṭinissaṭṭhasallo nicchāto nibbuto
sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti abbūḷhasallo.
Caranti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento
yāpento. Appamattoti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī
anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
Kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ
1 Ma. ayaṁ pāṭho puṁliṅgo dissati. ito paraṁ īdisameva. 2 Yu. abbūḷhitasallo.
3 Po. apahitasallo Yu. pahatasallo.
Tattha tattha paññāya anuggaṇheyyanti yo tattha chando ca
vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca
satisampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo
kusalesu dhammesu. Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ paripūreyyaṁ
paripūraṁ vā samādhikkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyanti .pe.
Kusalesu dhammesu. Kathāhaṁ aparipūraṁ vā paññākkhandhaṁ [1]- vimuttikkhandhaṁ
vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ
tattha tattha paññāya anuggaṇheyyanti yo tattha chando
ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca
satisampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo
kusalesu dhammesu. Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ
appahīne vā kilese pajaheyyaṁ abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ
asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyanti yo tattha chando ca vāyāmo
ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca satisampajaññañca
ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti
abbūḷhasallo caramappamatto.

[69] Nāsiṁsatī lokamimaṁ parañcāti imaṁ lokaṁ nāsiṁsati sakattabhāvaṁ
paralokaṁ nāsiṁsati parattabhāvaṁ. Imaṁ lokaṁ nāsiṁsati sakarūpavedanā-
saññāsaṅkhāraviññāṇaṁ paralokaṁ nāsiṁsati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ.
Imaṁ lokaṁ nāsiṁsati cha ajjhattikāni āyatanāni
1 Po. Ma. paripūreyyaṁ.
Paralokaṁ nāsiṁsati cha bāhirāni āyatanāni. Imaṁ lokaṁ nāsiṁsati
manussalokaṁ paralokaṁ nāsiṁsati devalokaṁ. Imaṁ lokaṁ nāsiṁsati
kāmadhātuṁ paralokaṁ nāsiṁsati rūpadhātuṁ arūpadhātuṁ. Imaṁ lokaṁ
nāsiṁsati kāmadhātuṁ rūpadhātuṁ paralokaṁ nāsiṁsati arūpadhātuṁ. Puna
gatiṁ vā upapattiṁ vā paṭisandhiṁ vā bhavaṁ vā saṁsāraṁ vā vaṭṭaṁ
vā nāsiṁsati na icchati na sādiyati na pattheti na piheti
nābhijappatīti 1 nāsiṁsatī lokamimaṁ parañca. Tenāha bhagavā
saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ
pariggahesū muni nopalitto
abbūḷhasallo caramappamatto
nāsiṁsatī lokamimaṁ parañcāti.
Dutiyo guhaṭṭhakasuttaniddeso niṭṭhito.
-------------
1 Po. Ma. nātijappatīti.
Tatiyo duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso

[70] Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke
aññepi 1 ve saccamanā vadanti
vādañca jātaṁ muni no upeti
tasmā munī natthi khilo kuhiñci.

[71] Vadanti ve duṭṭhamanāpi eketi te titthiyā duṭṭhamanā
paduṭṭhamanā viruddhamanā paṭiviruddhamanā āhatamanā paccāhatamanā
āghāṭitamanā paccāghāṭitamanā vadanti upavadanti bhagavantañca
bhikkhusaṅghañca abhūtenāti vadanti ve duṭṭhamanāpi eke.

[72] Aññepi 1 ve saccamanā vadantīti ye tesaṁ titthiyānaṁ
saddahantā okappentā adhimuccantā saccamanā saccasaññino
bhūtamanā bhūtasaññino tathamanā tathasaññino yāthāvamanā yāthāvasaññino
aviparītamanā aviparītasaññino vadanti upavadanti bhagavantañca
bhikkhusaṅghañca abhūtenāti aññepi 1 ve saccamanā vadanti.

[73] Vādañca jātaṁ muni no upetīti so vādo jāto
hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto parato ghoso
akkoso upavādo bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhūtenāti
vādañca jātaṁ. Muni no upetīti munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ
yā paññā pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi
1 Ma. atopi.
Tena ñāṇena samannāgato muni monappatto .pe. Saṅgajālamaticca
so munīti. Yo vādaṁ upeti so dvīhi kāraṇehi vādaṁ
upeti. Kārako kārakatāya vādaṁ upeti. Athavā vuccamāno
upavadiyamāno kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati kopañca dosañca
appaccayañca pātukaroti akārakomhīti. Yo vādaṁ upeti so
imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti. Muni dvīhi kāraṇehi vādaṁ
na upeti. Akārako akārakatāya vādaṁ na upeti. Athavā
vuccamāno upavadiyamāno na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhiyati
na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti akārakomhīti.
Muni imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti na upagacchati na
gaṇhāti na parāmasati na abhinivisatīti vādañca jātaṁ muni no
upeti.

[74] Tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti tasmāti tasmā
taṁkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā munino āhatacittatā
khīlajātatāpi natthi. Pañcapi cetokhīlā natthi tayopi khīlā
natthi rāgakhīlo dosakhīlo mohakhīlo natthi na santi na saṁvijjati
nupalabbhati pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho
abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho. Kuhiñcīti kuhiñci kimhici
katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti tasmā
munī natthi khīlo kuhiñci. Tenāha bhagavā
Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke
aññepi ve saccamanā vadanti
vādañca jātaṁ muni no upeti
tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.

[75] Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya
chandānunīto ruciyā niviṭṭho
sayaṁ samattāni pakubbamāno
yathā hi jāneyya tathā vadeyya.

[76] Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyyāti ye 1 te titthiyā sundariṁ
paribbājikaṁ hantvā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ avaṇṇaṁ pakāsayitvā
evaṁ etaṁ lābhaṁ yasaṁ sakkārasammānaṁ paccāharissāmāti evaṁdiṭṭhikā
evaṁkhantikā evaṁrucikā evaṁladdhikā evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā
te nāsakkhiṁsu sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ
ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ atikkamituṁ. Athakho sveva ayaso te
paccāgatoti evampi sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya. Athavā
sassato loko idameva saccaṁ moghamaññanti yo so evaṁvādo
so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ
sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya
vītivatteyya. Taṁ kissa hetu. Tassa sā diṭṭhi tathā samattā
samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti
1 Po. Ma. yaṁ te.
Evampi sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya. Asassato loko antavā
loko anantavā loko taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ aññaṁ jīvaṁ
aññaṁ sarīraṁ hoti tathāgato parammaraṇā na hoti tathāgato
parammaraṇā hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇā
neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ
moghamaññanti yo so evaṁvādo so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ
sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya
atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya. Taṁ kissa hetu.
Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā
abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti evampi sakañhi diṭṭhiṁ
kathamaccayeyya.