[57] Maccheva appodakakhīṇasoteti yathā macchā appodake
1 Po. Ma. Yu. paphandamāne ..
Parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākehi
vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti [1]- samphandanti
vipphandanti vedhenti pavedhenti sampavedhenti evameva pajā
mamāyitavatthuacchedasaṅkinopi phandanti acchijjantepi phandanti acchinnepi
phandanti mamāyitavatthuvipariṇāmasaṅkinopi phandanti vipariṇāmantepi
phandanti vipariṇatepi phandanti [2]- samphandanti vipphandanti vedhenti
pavedhenti sampavedhentīti maccheva appodakakhīṇasote.

[58] Etampi disvā amamo careyyāti etaṁ ādīnavaṁ disvā
passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti
etampi disvā. Amamo careyyāti mamattāti dve mamattā
taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca .pe. Idaṁ taṇhāmamattaṁ
.pe. Idaṁ diṭṭhimamattaṁ. Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ
paṭinissajjitvā cakkhuṁ amamāyanto sotaṁ amamāyanto ghānaṁ amamāyanto
jivhaṁ amamāyanto kāyaṁ amamāyanto manaṁ amamāyanto rūpe
sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kulaṁ gaṇaṁ āvāsaṁ lābhaṁ yasaṁ
pasaṁsaṁ sukhaṁ cīvaraṁ piṇḍapātaṁ senāsanaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ
kāmadhātuṁ rūpadhātuṁ arūpadhātuṁ kāmabhavaṁ rūpabhavaṁ arūpabhavaṁ saññābhavaṁ
asaññābhavaṁ nevasaññānāsaññābhavaṁ ekavokārabhavaṁ catuvokārabhavaṁ
pañcavokārabhavaṁ atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ diṭṭhasutamutaviññātabbe
dhamme amamāyanto aggaṇhanto aparāmasanto anabhinivisanto
1-2 Ma. Yu. paphandanti.
Careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti
etampi disvā amamo careyya.

[59] Bhavesu āsattimakubbamānoti bhavesūti kāmabhave rūpabhave
arūpabhave. Āsatti vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo .pe.
Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Bhavesu āsattimakubbamānoti bhavesu
āsattiṁ akubbamāno chandaṁ pemaṁ rāgaṁ khantiṁ akubbamāno
ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti
bhavesu āsattimakubbamāno. Tenāha bhagavā
mamāyite passatha phandamāne
maccheva appodakakhīṇasote
etampi disvā amamo careyya
bhavesu āsattimakubbamānoti.

[60] Ubhosu antesu vineyya chandaṁ
phassaṁ pariññāya anānugiddho
yadattagarahī tadakubbamāno
na limpatī 1 diṭṭhasutesu dhīro.

[61] Ubhosu antesu vineyya chandanti antāti phasso
eko anto phassasamudayo dutiyo anto. Atīto eko
anto anāgato dutiyo anto. Sukhā vedanā eko anto
1 na limpatītipi pāṭho.
Dukkhā vedanā dutiyo anto. Nāmaṁ eko anto rūpaṁ dutiyo
anto. Cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto cha bāhirāni
āyatanāni dutiyo anto. Sakkāyo eko anto sakkāyasamudayo
dutiyo antoti. Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo
kāmanandi kāmataṇhā kāmasenho kāmapariḷāho kāmamucchā
kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
Ubhosu antesu vineyya chandanti ubhosu antesu chandaṁ vineyya
paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya 1 anabhāvaṅgameyyāti
ubhosu antesu vineyya chandaṁ.

[62] Phassaṁ pariññāya anānugiddhoti phassoti cakkhusamphasso
sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso
adhivacanasamphasso paṭighasamphasso sukhavedanīyo samphasso
dukkhavedanīyo samphasso adukkhamasukhavedanīyo samphasso kusalo phasso
akusalo phasso abyākato phasso kāmāvacaro phasso rūpāvacaro
phasso arūpāvacaro phasso suññato phasso animitto phasso
appaṇihito phasso lokiyo phasso lokuttaro phasso atīto
phasso anāgato phasso paccuppanno phasso yo evarūpo
phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ ayaṁ vuccati phasso.
Phassaṁ pariññāyāti phassaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā ñātapariññāya
tīraṇapariññāya pahānapariññāya.
1 Ma. byantī ..
Katamā ñātapariññā. Phassaṁ jānāti ayaṁ cakkhusamphasso
ayaṁ sotasamphasso ayaṁ ghānasamphasso ayaṁ jivhāsamphasso ayaṁ
kāyasamphasso ayaṁ manosamphasso ayaṁ adhivacanasamphasso ayaṁ
paṭighasamphasso ayaṁ sukhavedanīyo phasso ayaṁ dukkhavedanīyo phasso
ayaṁ adukkhamasukhavedanīyo phasso ayaṁ kusalo phasso ayaṁ akusalo
phasso ayaṁ abyākato phasso ayaṁ kāmāvacaro phasso ayaṁ
rūpāvacaro phasso ayaṁ arūpāvacaro phasso ayaṁ suññato phasso
ayaṁ animitto phasso ayaṁ appaṇihito phasso ayaṁ lokiyo
phasso ayaṁ lokuttaro phasso ayaṁ atīto phasso ayaṁ anāgato
phasso ayaṁ paccuppanno phassoti jānāti passati ayaṁ ñātapariññā.
Katamā tīraṇapariññā. Evaṁ ñātaṁ katvā phassaṁ tīreti
aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato
parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato
pabhaṅguto addhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato
tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato
aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato 1
jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato
saṅkilesikadhammato 2 samudayato atthaṅgamato
assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti ayaṁ tīraṇapariññā.
1 Ma. jātijarābyādhimaraṇadhammato. 2 Ma. saṅkilesadhammato.
Katamā pahānapariññā. Evaṁ tīrayitvā phasse chandarāgaṁ
pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti. Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā
yo bhikkhave phassesu chandarāgo taṁ pajahatha evaṁ so phasso
pahīno bhavissati ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅgato āyatiṁ
anuppādadhammoti. Ayaṁ pahānapariññā.
Phassaṁ pariññāyāti phassaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.
Anānugiddhoti gedho vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo .pe.
Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Yasseso gedho pahīno samucchinno
vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho
so vuccati agiddho. So rūpe agiddho sadde agiddho gandhe
agiddho rase agiddho phoṭṭhabbe agiddho kule gaṇe āvāse
lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilāna-
paccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave
rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave
ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte
anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho
agadhito amucchito anajjhopanno 1 vītagedho vigatagedho cattagedho
vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo
cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo
nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā
1 anajjhāpannotipi anajjhasannotipi pāṭho.
Viharatīti phassaṁ pariññāya anānugiddho.

[63] Yadattagarahī tadakubbamānoti yadanti yaṁ attanā 1
garahati. Dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati katattā ca
akatattā ca.
Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati. Kataṁ me
kāyaduccaritaṁ akataṁ me kāyasucaritanti attānaṁ garahati. Kataṁ
me vacīduccaritaṁ akataṁ me vacīsucaritanti attānaṁ garahati. Kataṁ
me manoduccaritaṁ akataṁ me manosucaritanti attānaṁ garahati.
Kato me pāṇātipāto akatā me pāṇātipātā veramaṇīti
attānaṁ garahati. Kataṁ me adinnādānaṁ akatā me adinnādānā
veramaṇīti attānaṁ garahati. Kato me kāmesu micchācāro
akatā me kāmesu micchācārā veramaṇīti attānaṁ garahati.
Kato me musāvādo akatā me musāvādā veramaṇīti attānaṁ
garahati. Katā me pisuṇā vācā akatā me pisuṇāya vācāya
veramaṇīti attānaṁ garahati. Katā me pharusā vācā akatā
me pharusāya vācāya veramaṇīti attānaṁ garahati. Kato me
samphappalāpo akatā me samphappalāpā veramaṇīti attānaṁ
garahati. Katā me abhijjhā akatā me anabhijjhāti attānaṁ
garahati. Kato me byāpādo akato me abyāpādoti
attānaṁ garahati. Katā me micchādiṭṭhi akatā me sammādiṭṭhīti
1 Po. attānaṁ garahati. Ma. Yu. attā garahīti.
Attānaṁ garahati. Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ
garahati. Athavā sīlesumhi na paripūrikārīti attānaṁ garahati.
Indriyesumhi aguttadvāroti attānaṁ garahati. Bhojane 1 amattaññumhīti
attānaṁ garahati. Jāgariyaṁ ananuyuttomhīti 2 attānaṁ
garahati. Na satisampajaññena samannāgatomhīti attānaṁ garahati.
Abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti attānaṁ garahati. Abhāvitā
me cattāro sammappadhānāti attānaṁ garahati. Abhāvitā me
cattāro iddhippādāti attānaṁ garahati. Abhāvitāni me
pañcindriyānīti attānaṁ garahati. Abhāvitāni me pañca balānīti
attānaṁ garahati. Abhāvitā me satta bojjhaṅgāti attānaṁ
garahati. Abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti attānaṁ
garahati. Dukkhaṁ me apariññātanti attānaṁ garahati. Samudayo
me appahīnoti attānaṁ garahati. Maggo me abhāvitoti attānaṁ
garahati. Nirodho me asacchikatoti attānaṁ garahati. Evaṁ
katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati. Evaṁ attagarahiyaṁ 3
kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno
anabhinibbattayamānoti yadattagarahī tadakubbamāno.

[64] Na limpatī diṭṭhasutesu dhīroti lepāti dve lepā
taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca .pe. Ayaṁ taṇhālepo .pe.
Ayaṁ diṭṭhilepo. Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā
1 Ma. bhojanesumhi. 2 Po. Ma. ananuyuttoti. 3 Ma. Yu. attagarahitaṁ.
Ñāṇī vibhāvī medhāvī. Dhīro taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ
paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati sute na limpati mute na limpati
viññāte na limpati na 1 saṁlimpati na upalimpati alitto asaṁlitto 2
anupalitto nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena
cetasā viharatīti na limpatī diṭṭhasutesu dhīro. Tenāha bhagavā
ubhosu antesu vineyya chandaṁ
phassaṁ pariññāya anānugiddho
yadattagarahī tadakubbamāno
na limpatī diṭṭhasutesu dhīroti.

[65] Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ
pariggahesū 3 muni nopalitto
abbūḷhasallo caramappamatto
nāsiṁsatī lokamimaṁ parañca.

[66] Saññaṁ pariññā vitareyya oghanti saññāti
kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā nekkhammasaññā
abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā
rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā yā evarūpā saññā
sañjānanā sañjānitattaṁ ayaṁ vuccati saññā. Saññaṁ pariññāti
saññaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā ñātapariññāya tīraṇapariññāya
pahānapariññāya.
1 Ma. na palimpati. 2 Ma. apalitto. 3 Po. Ma. Yu. pariggahesu.
Katamā ñātapariññā. Saññaṁ jānāti ayaṁ kāmasaññā
ayaṁ byāpādasaññā ayaṁ vihiṁsāsaññā ayaṁ nekkhammasaññā
ayaṁ abyāpādasaññā ayaṁ avihiṁsāsaññā ayaṁ rūpasaññā ayaṁ
saddasaññā ayaṁ gandhasaññā ayaṁ rasasaññā ayaṁ phoṭṭhabbasaññā
ayaṁ dhammasaññāti jānāti passati ayaṁ ñātapariññā.
Katamā tīraṇapariññā. Evaṁ ñātaṁ katvā saññaṁ tīreti
aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato
parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato
pabhaṅguto .pe. Samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato
nissaraṇato tīreti ayaṁ tīraṇapariññā.
Katamā pahānapariññā. Evaṁ tīretvā 1 saññāya chandarāgaṁ
pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṅgameti. Vuttaṁ 2 hetaṁ bhagavatā
yo bhikkhave saññāya chandarāgo taṁ pajahatha evaṁ sā saññā
pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ
anuppādadhammāti. Ayaṁ pahānapariññā.
Saññaṁ pariññāti saññaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.
Vitareyya oghanti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ vitareyya
uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti saññaṁ pariññā
vitareyya oghaṁ.