[2437] Adhammarūpo vata brahmacārī
anuppiyaṁ bhāsasi khattiyassa
vilumpamānāya puthuppajāya
pūjesi rājaṁ paramappavādiṁ 2 .
Sace idaṁ brahme surajjakaṁ siyā
phītaṁ raṭṭhaṁ muditaṁ vippasannaṁ
bhutvā baliṁ aggapiṇḍañca kākā
na mādisaṁ jīvamadeyyu dhaṅkāti.
Bhaṇḍutiṇḍukajātakaṁ dasamaṁ.
----------
1 Sī. Yu. gāmakehi. 2 Sī. paramappavādaṁ. Ma. paramappamādaṁ.
Tassuddānaṁ
kiṁchanda kumbha jayaddisa chaddanta
atha paṇḍitasambhava sīrakapi
dakarakkhasa paṇḍaranāgavaro
atha sambula tiṇḍukadevasuto.
Tiṁsatinipātaṁ niṭṭhitaṁ.
---------
Cattālīsanipātajātakaṁ
1 tesakuṇajātakaṁ

[2438] Vessantarantaṁ pucchāmi sakuṇa bhaddamatthu te
rajjaṁ kāretukāmena kiṁsu kiccaṁ kataṁ varaṁ.

[2439] Cirassaṁ vata maṁ tāto kaṁso bārāṇasiggaho
pamatto appamattaṁ maṁ pitā puttaṁ acodayi 1 .

[2440] Paṭhameneva vitathaṁ kodhaṁ hāsaṁ nivāraye
tato kiccāni kāreyya taṁ vataṁ āhu khattiya.
Yaṁ tvaṁ tāta tape kammaṁ pubbe katamasaṁsayaṁ
ratto duṭṭho ca yaṁ kayirā na taṁ kayirā tato puna.
Khattiyassa pamattassa raṭṭhasmiṁ raṭṭhavaḍḍhana
sabbe bhogā vinassanti rañño taṁ vuccate aghaṁ.
Sirī ca 2 tāta lakkhī ca pucchitā etadabravuṁ
uṭṭhāne vīriye pose ramāmahaṁ anusuyyake.
Ussuyyake duhadaye purise kammadussake
kāḷakaṇṇī mahārāja ramati cakkabhañjanī.
So tvaṁ sabbesaṁ 3 suhadayo sabbesaṁ rakkhito bhava
alakkhiṁ nūda mahārāja lakkhyā bhava nivesanaṁ.
1 abodhayītipi pāṭho. 2 casaddo natthi. 3 sabbesu.
Salakkhī dhītisampanno puriso hi mahaggato
amittānaṁ kāsipati mūlaṁ aggañca chindati.
Sakkopi hi bhūtapati uṭṭhāne nappamajjati
sa kalyāṇe dhitiṁ katvā uṭṭhāne kurute mano.
Gandhabbā pitaro devā sājīvā 1 honti tādino
uṭṭhahato appamajjato anutiṭṭhanti devatā.
So appamatto akuddho 2 tāta kiccāni kāraya
vāyamassu sakiccesu 3 nālaso vindate sukhaṁ.
Tattheva te vattapadā esāva anusāsanī
alaṁ mitte sukhāpetuṁ amittānaṁ dukhāya ca.

[2441] Sakkhi tuvaṁ kuṇḍalini maññasi khattabandhuni 4
rajjaṁ kāretukāmena kiṁsu kiccaṁ kataṁ varaṁ.

[2442] Dveva tāta padakāni yattha sabbaṁ patiṭṭhitaṁ
aladdhassa ca yo lābho laddhassa cānurakkhanā.
Amacce tāta jānāhi dhīre atthassa kovide
anakkhākitave tāta asoṇḍe avināsake.
Yo ca taṁ tāta rakkheyya dhanaṁ yañceva te siyā
sūtova rathaṁ saṅgaṇhe so te kiccāni kāraye
susaṅgahītantajano sayaṁ vittaṁ avekkhiya
nidhiñca iṇadānañca na kare parapattiyā.
1 Yu. sañjīvā. 2 Yu. akkuṭṭho. 3 Ma. ca kiccesu. 4 Yu. khattiyabandhunī.
Sayaṁ āyaṁ vayaṁ jaññā sayaṁ jaññā katākataṁ
niggaṇhe niggahārahaṁ paggaṇhe paggahārahaṁ.
Sayaṁ jānapadaṁ atthaṁ anusāsa rathesabha
mā te adhammikā yuttā dhanaṁ raṭṭhañca nāsayuṁ.
Mā ca vegena kiccāni kāresi 1 kārayesi vā
vegasā hi kataṁ kammaṁ mando pacchānutappati.
Mā te adhisare mucca subāḷhamadhikopitaṁ 2
kodhasā hi bahū phītā kulā akulataṁ gatā.
Mā tāta issaromhīti anatthāya patārayi
itthīnaṁ purisānañca mā te āsi dukkhudrayo.
Apetalomahaṁsassa rañño kāmānusārino
sabbe bhogā vinassanti rañño taṁ vuccate aghaṁ.
Tattheva te vattapadā esāva anusāsanī
dakkhassudāni puññakaro asoṇḍo avināsako
sīlavassu mahārāja dussīlo vinipātiko.

[2443] Apucchimhā kosiyagottaṁ kuṇḍaliniṁ tatheva ca
jambuka tvaṁdāni vadehi balānaṁ balamuttamaṁ.

[2444] Balaṁ pañcavidhaṁ loke purisasmiṁ mahaggate
tattha bāhubalaṁ nāma carimaṁ vuccate balaṁ
bhogabalañca dīghāvu dutiyaṁ vuccate balaṁ.
1 Ma. karosi. 2 Ma. kodhitaṁ.
Amaccabalañca dīghāvu tatiyaṁ vuccate balaṁ
abhijaccabalañceva taṁ catutthaṁ asaṁsayaṁ
yāni cetāni sabbāni adhiggaṇhāti paṇḍito.
Taṁ balānaṁ balaṁ seṭṭhaṁ aggaṁ paññābalaṁ varaṁ
paññābalenupatthaddho atthaṁ vindati paṇḍito.
Api ce labhati mando phītaṁ dharaṇimuttamaṁ
akāmassa pasayhaṁ vā añño taṁ paṭipajjati.
Abhijātopi ce hoti rajjaṁ laddhāna khattiyo
duppañño hi kāsipati sabbenapi na jīvati.
Paññā sutavinicchinī paññā (kitti) silokavaḍḍhanī
paññāsahito naro idha (api) dukkhe sukhāni vindati.
Paññañca kho asussūsaṁ na koci adhigacchati
bahussutaṁ anāgamma dhammaṭṭhaṁ avinibbhajaṁ 1 .
Yo ca dhammavibhaṅgaññū 2 kāluṭṭhāyī atandito
anuṭṭhahati kālena kammaphalaṁ tassa ijjhati.
Anāyatanasīlassa anāyatanasevino
na nibbindiyakārissa sammadattho vipaccati.
Ajjhattañca payuttassa tathāyatanasevino
anibbindiyakārissa sammadattho vipaccati.
Yogappayogasaṅkhātaṁ sambhatassānurakkhanaṁ
1 Ma. avinibbhujaṁ. 2 Yu. yo dhammañca vibhāgaññū.
Tāni tvaṁ tāta sevassu mā akammāya randhayi
akammunā hi dummedho naḷāgāraṁva sīdati.

[2445] Dhammañcara mahārāja mātāpitūsu khattiya
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja puttadāresu khattiya
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja mittāmaccesu khattiya
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañca mahārāja vāhanesu balesu ca
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja gāmesu nigamesu ca
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja raṭṭhesu janapadesu ca
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja samaṇe brāhmaṇesu ca
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja migapakkhīsu khattiya
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja dhammo ciṇṇo sukhāvaho
idha dhammañcaritvāna rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja indā 1 devā sabrahmakā
suciṇṇena divaṁ pattā mā dhammaṁ rāja pāmado 2 .
Tattheva te vattapadā esāva anusāsanī
sappaññasevi kalyāṇī samattaṁ sāma taṁ vidūti.
Tesakuṇajātakaṁ paṭhamaṁ.
---------
2 Sarabhaṅgajātakaṁ

[2446] Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā
veḷuriyamuttātharukhaggabandhā
rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe
kathaṁ vo jānanti manussaloke.