[392] 8 Gacchaṁ vadesi samaṇa ṭhitomhi
mamañca brūsi ṭhitamaṭṭhitoti
pucchāmi taṁ samaṇa etamatthaṁ
kasmā ṭhito tvaṁ ahamaṭṭhitomhi.
Ṭhito ahaṁ aṅgulimāla sabbadā
sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ
tuvañca pāṇesu asaññatosi
tasmā ṭhitohaṁ tuvamaṭṭhitosi.
Cirassaṁ vata me mahito mahesi
mahāvanaṁ samaṇo paccupādi
sohaṁ cajissāmi sahassapāpaṁ
sutvāna gāthaṁ tava dhammayuttaṁ.
Icceva coro asimāvudhañca
sobbhe papāte narake anvakāsi
avandi coro sugatassa pāde
tattheva pabbajjamayāci buddhaṁ.
Buddho ca kho kāruṇiko mahesi
yo satthā lokassa sadevakassa
tamehi bhikkhūti tadā avoca
eseva tassa ahu bhikkhubhāvo.
Yo ca pubbe pamajjitvā 1 pacchā so nappamajjati
somaṁ lokaṁ pabhāseti abbhā muttova candimā.
Yassa pāpaṁ kataṁ kammaṁ kusalena pithīyati
somaṁ lokaṁ pabhāseti abbhā muttova candimā.
Yo have daharo bhikkhu yuñjatī buddhasāsane
somaṁ lokaṁ pabhāseti abbhā muttova candimā.
Disā hi me dhammakathaṁ suṇantu
disā hi me yuñjantu buddhasāsane ca 2
disā hi me te manusse bhajantu
ye dhammamevādapayanti santo.
Disā hi me khantivādānaṁ avirodhappasaṁsinaṁ
suṇantu dhammaṁ kālena tañca anuvidhīyantu.
Na hi jātu so mamaṁ hiṁse aññaṁ vā pana kañcinaṁ 3
pappuyya paramaṁ santiṁ rakkheyya tasathāvare.
Udakaṁ hi nayanti nettikā
usukārā namayanti tejanaṁ
dāruṁ namayanti tacchakā
attānaṁ damayanti paṇḍitā.
Daṇḍeneke damayanti aṅkusehi kasāhi ca
adaṇḍena asatthena ahaṁ dantomhi tādinā.
1 Yu. yo pubbe pamajjitvāna. 2 Ma. Yu. casaddo natthi. 3 po Ma. kiñcanaṁ.
Ahiṁsakoti me nāmaṁ hiṁsakassa pure sato
ajjāhaṁ saccanāmomhi na naṁ hiṁsāmi kañcinaṁ.
Coro ahaṁ pure āsiṁ aṅgulimāloti vissuto
vuyhamāno mahoghena buddhaṁ saraṇamāgamaṁ.
Lohitapāṇī pure āsiṁ aṅgulimāloti vissuto
saraṇāgamanaṁ passa bhavanetti samūhatā.
Tādisaṁ kammaṁ katvāna bahuṁ duggatigāminaṁ
phuṭṭho kammavipākena anaṇo bhuñjāmi bhojanaṁ.
Pamādamanuyuñjanti bālā dummedhino janā
appamādañca medhāvī dhanaṁ seṭṭhaṁva rakkhati.
Mā pamādamanuyuñjetha mā kāmaratisanthavaṁ
appamatto hi jhāyanto pappoti paramaṁ sukhaṁ.
Svāgataṁ nāpagataṁ netaṁ dummantitaṁ mama
saṁvibhattesu dhammesu yaṁ seṭṭhaṁ tadupāgamaṁ.
Svāgataṁ nāpagataṁ netaṁ dummantitaṁ mama
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Araññe rukkhamūle vā pabbatesu guhāsu vā
tattha tattheva aṭṭhāsiṁ ubbiggamanaso tadā.
Sukhaṁ sayāmi ṭhāyāmi sukhaṁ kappemi jīvitaṁ
ahatthapāso mārassa aho satthānukampito.
Brahmajacco pure āsiṁ udicco ubhato ahuṁ 1
sojja putto sugatassa dhammarājassa satthuno.
Vītataṇho anādāno guttadvāro susaṁvuto
aghamūlaṁ vadhitvāna 2 patto me āsavakkhayo.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatāti.
Aṅgulimālo thero.

[393] 9 Pahāya mātāpitaro bhaginīñātibhātaro
pañca kāmaguṇe hitvā anuruddhova jhāyati.
Sameto naccagītehi sammatāḷappabodhano
na tena suddhimajjhagamā mārassa visaye rato.
Etañca samatikkamma rato buddhassa sāsane
sabboghaṁ samatikkamma anuruddhova jhāyati.
Rūpā saddā rasā gandhā phoṭṭhabbā ca manoramā
ete ca samatikkamma anuruddhova jhāyati.
Piṇḍapātapaṭikkanto eko adutiyo muni
esati paṁsukūlāni anuruddho anāsavo.
Vicini 3 aggahī dhovi rajayī dhārayī muni
paṁsukūlāni matimā anuruddho anāsavo.
1 Ma. ahu. 2 Yu. vamitvāna. 3 Ma. vicinī.
Mahiccho ca asantuṭṭho saṁsaṭṭho yo ca uddhato
tassa dhammā ime honti pāpakā saṅkilesikā.
Sato ca hoti appiccho santuṭṭho avighātavā
pavivekarato vitto niccamāraddhavīriyo.
Tassa dhammā ime honti kusalā bodhipakkhikā
anāsavo ca so hoti iti vuttaṁ mahesinā.
Mama saṅkappamaññāya satthā loke anuttaro
manomayena kāyena iddhiyā upasaṅkami.
Yadā me ahu saṅkappo tato uttariṁ 1 desayi
nippapañcarato buddho nippapañcamadesayi.
Tassāhaṁ dhammamaññāya vihāsiṁ sāsane rato
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Pañcapaññāsa vassāni yato nesajjiko ahaṁ
pañcavīsati vassāni yato middhaṁ samūhataṁ.
Nāhu assāsapassāso ṭhitacittassa tādino
anejo santimārabbha cakkhumā parinibbuto.
Asallīnena cittena vedanaṁ ajjhavāsayi
pajjotasseva nibbānaṁ vimokkho cetaso ahu.
Ete pacchimakā dāni munino phassapañcamā
1 Ma. Yu. uttari.
Nāññe dhammā bhavissanti sambuddhe parinibbute.
Natthi dāni punāvāso devakāyasmiṁ 1 jālini
vikkhīṇo jātisaṁsāro natthi dāni punabbhavo.
Yassa muhuttena sahassadhā
loko saṁvidito sabrahmakappo
vasī iddhiguṇe cutūpapāte
kāle passati devatā sa bhikkhu.
Annabhāro pure āsiṁ daliddo ghāsahārako
samaṇaṁ paṭipādesiṁ upariṭṭhaṁ yasassinaṁ.
Somhi sakyakule jāto anuruddhoti maṁ vidū
upeto naccagītehi sammatāḷappabodhano.
Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ satthāraṁ akutobhayaṁ
tasmiṁ cittaṁ pasādetvā pabbajiṁ anagāriyaṁ.
Pubbenivāsaṁ jānāmi yattha me vusitaṁ pure
tāvatiṁsesu devesu aṭṭhāsiṁ sakkajātiyā.
Sattakkhattuṁ manussindo ahaṁ rajjamakārayiṁ
cāturanto vijitāvī jambusaṇḍassa issaro
adaṇḍena asatthena dhammena anusāsayiṁ.
Ito satta ito satta saṁsārāni catuddasa
nivāsamabhijānissaṁ devaloke ṭhito tadā.
1 Ma. Yu. devakāyasmi.
Pañcaṅgike samādhimhi sante ekodibhāvite
paṭippassaddhiladdhamhi dibbacakkhuṁ visujjhi me.
Cutūpapātaṁ jānāmi sattānaṁ āgatiṁ gatiṁ
itthabhāvaññathābhāvaṁ jhāne pañcaṅgike ṭhito.
Pariciṇṇo mayā satthā .pe. Bhavanetti samūhatā.
Vajjīnaṁ veḷuvagāme ahaṁ jīvitasaṅkhayā
heṭṭhato veḷugumbasmiṁ nibbāyissaṁ anāsavoti.
Anuruddho thero.

[394] 10 Samaṇassa ahū cintā pupphitamhi mahāvane
ekaggassa nisinnassa pavivittassa jhāyino.
Aññathā lokanāthamhi tiṭṭhante purisuttame
iriyaṁ āsi bhikkhūnaṁ aññathā dāni dissate.
Sītavātaparittānaṁ hirikopīnachādanaṁ
mattaṭṭhiyaṁ abhuñjiṁsu santuṭṭhā itarītare.
Paṇītaṁ yadi vā lūkhaṁ appaṁ vā yadi vā bahuṁ
yāpanatthaṁ abhuñjiṁsu agiddhā nādhimucchitā.
Jīvitānaṁ parikkhāre bhesajje atha paccaye
na bāḷhaṁ ussukā āsuṁ yathā te āsavakkhaye.
Araññe rukkhamūlesu kandarāsu guhāsu ca
vivekamanubrūhantā vihiṁsu 1 tapparāyanā.
1 Po. Ma. vihaṁsu.
Nīcaniviṭṭhā 1 subharā mudū atthaddhamānasā
abyāsekā amukharā atthacintāvasānugā.
Tato pāsādikaṁ āsi gataṁ bhuttaṁ nisevitaṁ
siniddhā teladhārāva ahosi iriyāpatho.
Sabbāsavaparikkhīṇā mahājhāyī mahāhitā
nibbutā dāni te therā parittā dāni tādisā.
Kusalānañca dhammānaṁ paññāya ca parikkhayā
sabbākāravarūpetaṁ lujjate jinasāsanaṁ.
Pāpakānañca dhammānaṁ kilesānañca yo utu
upaṭṭhitā vivekāya ye ca saddhammasesakā.
Te kilesā pavaḍḍhantā āvisanti bahuṁ janaṁ
kīḷanti maññe bālehi ummattehiva rakkhasā.
Kilesehābhibhūtā te tena tena vidhāvitā
narā kilesavatthūsu sayaṁgāheva 2 ghosite.
Pariccajitvā saddhammaṁ aññamaññehi bhaṇḍare
diṭṭhigatāni anventā idaṁ seyyoti maññare.
Dhanañca puttabhariyañca chaḍḍayitvāna niggatā
kaṭacchubhikkhahetūpi akiccāni nisevare.
Udarāvadehakaṁ bhutvā sayantuttānaseyyakā
kathaṁ vattenti 3 paṭibuddhā yā kathā satthugarahitā.
1 Ma. nīcā niviṭṭhā. 2 Ma. sasaṅgāmeva.
3 Po. kathaṁ vaḍḍhenti. Yu. kathā vadenti.
Sabbakārukasippāni cittaṁ katvāna 1 sikkhare
avūpasantā ajjhattaṁ sāmaññatthoti acchati.
Mattikaṁ telacuṇṇañca udakāsanabhojanaṁ
gihīnaṁ upanāmenti ākaṅkhantā bahuttaraṁ.
Dantapoṇaṁ kapiṭṭhañca pupphakhādaniyāni ca
piṇḍapāte ca sampanne ambe āmalakāni ca
bhesajjesu yathā vejjā kiccākicce yathā gihī
gaṇikāva vibhūsāyaṁ issare khattiyā yathā
nekatikā vañcanikā kūṭasakkhī avāṭukā 2
bahūhi parikappehi āmisaṁ paribhuñjare.
Lesakappe pariyāye parikappenudhāvitā
jīvikatthā upāyena saṅkaḍḍhanti bahuṁ dhanaṁ.
Upaṭṭhapenti purisaṁ kammato no ca dhammato
dhammaṁ paresaṁ desenti lābhato no ca atthato.
Saṅghalābhassa bhaṇḍanti saṅghato paribāhirā
paralābhopajīvantā ahirikāva na lajjare.
Nānuyuttā tathā eke muṇḍā saṅghāṭipārutā
sambhāvanaṁyevicchanti lābhasakkāramucchitā.
Evaṁ nānappayātamhi na dāni sukaraṁ tathā
1 Ma. cittiṁ katvāna. Yu. cittikatvāna. 2 Ma. apāṭukā.
Aphusitaṁ vā phusituṁ phusitaṁ vānurakkhituṁ.
Yathā kaṇṭakaṭṭhānamhi careyya anupāhano
satiṁ upaṭṭhapetvāna evaṁ gāme munī care.
Saritvā pubbake yogī tesaṁ vattamanussaraṁ
kiñcāpi pacchimo kālo phuseyya amataṁpadaṁ.
Idaṁ vatvā sālavane samaṇo bhāvitindriyo
brāhmaṇo parinibbāyi isi khīṇapunabbhavoti.
Pārāsariyo 1 thero.
Uddānaṁ
adhimutto pārāsariyo 1 telukāni 2 raṭṭhapālo
māluṅkyaselo ca bhaddiyo aṅguli dibbacakkhuko.
Pārāsariyo 1 ca dasete vīsamhi suparikittitā 3
gāthāyo dve satā honti pañcatāḷīsauttarinti.
Vīsatinipāto niṭṭhito.
--------------
Theragāthāya tiṁsanipāto

[395] 1 Pāsādike bahū disvā bhāvitatte susaṁvute
isi paṇḍarasagotto apucchi pussasavhayaṁ 4 .
1 Po. Ma. Yu. pārāpariyo. 2 Ma. Yu. telakāni. 3 Ma. parikittitā.
4 phussasavhayaṁ.
Kiṁchandā kimadhippāyā kimākappā bhavissare
anāgatamhi kālamhi taṁ me akkhāhi pucchito.
Suṇohi vacanaṁ mayhaṁ isi paṇḍarasavhaya
sakkaccaṁ upadhārehi ācikkhissāmyanāgataṁ.
Kodhanā upanāhī ca makkhī thambhī saṭhā bahū
issukī nānāvādā ca bhavissanti anāgate.
Aññātamānino dhamme gambhīre tīragocarā
lahukā agarū dhamme aññamaññamagāravā.
Bahū ādīnavā loke uppajjissantyanāgate
sudesitaṁ imaṁ dhammaṁ kilisissanti dummatī.
Guṇahīnāpi saṅghamhi voharantā visāradā
balavanto bhavissanti mukharā assutāvino.
Guṇavantopi saṅghamhi voharantā yathatthato
dubbalā te bhavissanti hirimanā anatthikā.
Rajataṁ jātarūpañca khettaṁ vatthuṁ ajeḷakaṁ
dāsīdāsañca dummedhā sādiyissantyanāgate.
Ujjhānasaññino bālā sīlesu asamāhitā
unnaḷā vicarissanti kalahābhiratā magā
uddhatā ca bhavissanti nīlacīvarapārutā
Kuhā thaddhā lapā siṅgī carissantyariyā viya.
Telasaṇhehi kesehi capalā añjanakkhikā
rathiyāya gamissanti dantavaṇṇakapārutā 1 .
Ajegucchaṁ vimuttehi surattaṁ arahaddhajaṁ
jigucchissanti kāsāvaṁ odātesu samucchitā.
Lābhakāmā bhavissanti kusītā hīnavīriyā.
Kicchantā vanapatthāni gāmantesu vasissare.
Ye ye lābhaṁ labhissanti micchājīvaratā sadā
te te va anusikkhantā gamissanti 2 asaññatā.
Ye ye alābhino lābhaṁ na te pujjā bhavissare
supesalepi te dhīre sevissanti na te tadā.
Milakkhurajanaṁ rattaṁ garahantā sakaṁ dhajaṁ
titthiyānaṁ dhajaṁ keci dhāressantyavadātakaṁ 3 .
Agāravo ca kāsāve tadā tesaṁ bhavissati
paṭisaṅkhā ca kāsāve bhikkhūnaṁ na bhavissati.
Abhibhūtassa dukkhena sallaviddhassa ruppato
paṭisaṅkhā mahāghorā nāgassāsi acintiyā.
Chaddanto hi tadā disvā surattaṁ arahaddhajaṁ
tāvadeva bhaṇī gāthā gajo atthopasañhitā.
1 Po. Ma. dantavaṇṇikapārutā. 2 Yu. bhajissanti asaṁyatā. 3 Po. Ma.
dhārissantyavadātakaṁ.
Anikkasāvo kāsāvaṁ yo vatthaṁ paridahessati 1
apeto damasaccena na so kāsāvamarahati.
Yo ca vantakasāvassa sīlesu susamāhito
upeto damasaccena sa ve kāsāvamarahati.
Vipannasīlo dummedho pākaṭo kāmakāriyo
vibbhantacitto nissukko na so kāsāvamarahati.
Yo ca sīlena sampanno vītarāgo samāhito
odātamanasaṅkappo sa ve kāsāvamarahati.
Uddhato unnaḷo bālo sīlaṁ yassa na vijjati
odātakaṁ arahati kāsāvaṁ kiṁ karissati.
Bhikkhū ca bhikkhuniyo ca duṭṭhacittā anādarā
tādīnaṁ mettacittānaṁ niggaṇhissantyanāgate.
Sikkhāpentāpi therehi bālā cīvaradhāraṇaṁ
na suṇissanti dummedhā pākaṭā kāmakāriyā.
Te tathā sikkhitā bālā aññamaññaṁ agāravā
nādiyissantupajjhāye khaluṅko viya sārathiṁ.
Evaṁ anāgataddhānaṁ paṭipatti bhavissati
bhikkhūnaṁ bhikkhunīnañca patte kālamhi pacchime.
Purā āgacchate etaṁ anāgataṁ mahabbhayaṁ
subbacā hotha sakhilā aññamaññaṁ sagāravā.
1 Po. Yu. paridahissati. Ma. paridhassati.
Mettacittā kāruṇikā hotha sīlesu saṁvutā
āraddhaviriyā pahitattā niccaṁ daḷhaparakkamā.
Pamādaṁ bhayato disvā appamādañca khemato
bhāvethaṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ phusanti amataṁpadanti.
Pussathero 1 .

[396] 2 Yathācārī yathāsato satimā
yathā saṅkappacariyāya appamatto
ajjhattarato susamāhitatto
eko santusito tamāhu bhikkhuṁ.
Allaṁ sukkhaṁ va 2 bhuñjanto na bāḷhaṁ suhito siyā
ūnūdaro mitāhāro sato bhikkhu paribbaje.
Cattāro pañca ālope abhutvā udakaṁ pive
alaṁ phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno.
Kappiyatañca ādeti 3 cīvaraṁ idamatthikaṁ
alaṁ phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno.
Pallaṅkena nisinnassa jaṇṇuke nābhivassati
alaṁ phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno.
Yo sukhaṁ dukkhato addakkhi 4 dukkhaṁ addakkhi sallato
1 Yu. phussathero. 2 Yu. ca. 3 Po. -chādeti. Ma. kappiyaṁ tañce chādeti.
4 Yu. adda.
Ubhayantarena nāhosi kena lokasmi kiṁ siyā.
Mā me kadāci pāpiccho kusīto hīnavīriyo
appassuto anādaro kena lokasmi kiṁ siyā.
Bahussuto ca medhāvī sīlesu susamāhito
cetosamathamanuyutto api muddhani tiṭṭhatu.
Yo papañcamanuyutto papañcābhirato mano 1
virādhayī so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaraṁ.
Yo ca papañcaṁ hitvāna nippapañcapathe rato
ārādhayī so nibbānaṁ yogakkhemaṁ anuttaraṁ.
Gāme vā yadi vāraññe ninne vā yadi vā thale
yattha arahanto viharanti taṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ.
Ramaṇīyāni araññāni yattha na ramatī jano
vītarāgā ramissanti na te kāmagavesino.
Nidhīnaṁva pavattāraṁ yaṁ passe vajjadassinaṁ
niggayhavādiṁ medhāviṁ tādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje.
Tādisaṁ bhajamānassa seyyo hoti na pāpiyo.
Ovadeyyānusāseyya asabbhā ca nivāraye
sataṁ hi so piyo hoti asataṁ hoti appiyo.
Aññassa bhagavā buddho dhammaṁ desesi cakkhumā
1 Yu. mago.
Dhamme desiyamānamhi sotamodhesimatthiko.
Taṁ me amoghaṁ savanaṁ vimuttomhi anāsavo
neva pubbenivāsāya napi dibbassa cakkhuno.
Cetopariyāyaiddhiyā cutiyā upapattiyā
sotadhātuvisuddhiyā paṇidhī me na vijjati.
Rukkhamūlaṁ va nissāya muṇḍo saṅghāṭipāruto
paññāya uttamo thero upatissova jhāyati.
Avitakkaṁ samāpanno sammāsambuddhasāvako
ariyena tuṇhībhāvena upeto hoti tāvade.
Yathāpi pabbato selo acalo supatiṭṭhito
evaṁ mohakkhayā bhikkhu pabbatova na vedhati.
Anaṅgaṇassa posassa niccaṁ sucigavesino
vālaggamattaṁ pāpassa abbhamuttaṁva khāyati.
Nābhinandāmi maraṇaṁ nābhinandāmi jīvitaṁ
nikkhipissaṁ imaṁ kāyaṁ sampajāno patissato.
Nābhinandāmi maraṇaṁ .pe. Nibbisaṁ bhatako yathā.
Ubhayenamidaṁ maraṇameva nāmaraṇaṁ pacchā vā pure vā
paṭipajjatha mā vinassatha khaṇo vo mā upaccagā.
Nagaraṁ yathā paccantaṁ guttaṁ santarabāhiraṁ
evaṁ gopetha attānaṁ khaṇo vo mā upaccagā
Khaṇātītā hi socanti nirayamhi samappitā.
Upasanto uparato mantabhāṇī anuddhato
dhunāti pāpake dhamme dumapattaṁva māluto.
Upasanto uparato mantabhāṇī anuddhato
abbahi 1 pāpake dhamme dumapattaṁva māluto.
Upasanto anāyāso vippasannamanāvilo 2
kalyāṇasīlo medhāvī dukkhassantakaro siyā.
Na vissase ekatiyesu evaṁ
agārisu pabbajitesu cāpi
sādhūpi hutvāna asādhu honti
asādhu hutvā puna sādhu honti.
Kāmacchando ca byāpādo thīnamiddhañca bhikkhuno
uddhaccaṁ vicikicchā ca pañca te cittakelisā.
Yassa sakkariyamānassa asakkārena cūbhayaṁ
samādhi na vikampati appamādavihārino.
Taṁ jhāyinaṁ sātatikaṁ sukhumadiṭṭhivipassakaṁ
upādānakkhayārāmaṁ āhu sappuriso iti.
Mahāsamuddo paṭhavī pabbato anilopi ca
upamāya na yuñjanti 3 satthu varavimuttiyā.
1 Ma. appāsi. 2 Ma. vippasanno anāvilo. 3 Ma. Yu. yujjanti.
Cakkānuvattako thero mahāñāṇī samāhito
pathavāpaggi samāno na rajjati na dussati.
Paññāpāramitaṁ patto mahābuddhi mahāmuni 1
ajaḷo jaḷasamāno sadā carati nibbuto.
Pariciṇṇo mayā satthā .pe. Bhavanetti samūhatā.
Sampādethappamādena esā me anusāsanī
handāhaṁ parinibbissaṁ vippamuttomhi sabbadhīti.
Sārīputto thero.

[397] 3 Pisuṇena ca kodhanena maccharinā ca vibhūtinandinā
sakhitaṁ na kareyya paṇḍito pāpo kāpurisena saṅgamo.
Saddhena ca pesalena ca paññavatā bahussutena ca
sakhitaṁ hi kareyya paṇḍito bhaddo sappurisehi saṅgamo.
Passa cittakataṁ bimbaṁ arukāyaṁ samussitaṁ
āturaṁ bahusaṅkappaṁ yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti.
Bahussuto cittakathī buddhassa paricārako
pannabhāro visaññutto seyyaṁ kappeti gotamo.
Khīṇāsavo visaññutto saṅgātīto sunibbuto
dhāreti antimaṁ dehaṁ jātimaraṇapāragū.
Yasmiṁ patiṭṭhitā dhammā buddhassādiccabandhuno
nibbānagamane magge soyaṁ tiṭṭhati gotamo.
1 Po. Ma. mahāmati.
Dvāsīti buddhato gaṇhi 1 dvesahassāni bhikkhuto
caturāsītisahassāni ye me dhammā pavattino.
Appassutoyaṁ 2 puriso balivaddova jīrati
maṁsāni tassa vaḍḍhanti paññā tassa na vaḍḍhati.
Bahussuto appasutaṁ yo sutenātimaññati
andho padīpadhārova tatheva paṭibhāti maṁ.
Bahussutaṁ upāseyya sutañca na vināsaye
taṁ mūlaṁ brahmacariyassa tasmā dhammadharo siyā.
Pubbāparaññū atthaññū niruttipadakovido
suggahītañca gaṇhāti atthañcopaparikkhati.
Khantyā chandikato hoti ussahitvā tuleti taṁ
samaye so padahati ajjhattaṁ susamāhito.
Bahussutaṁ dhammadharaṁ sappaññaṁ buddhasāvakaṁ
dhammaviññāṇamākaṅkhaṁ taṁ bhajetha tathāvidhaṁ.
Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino
cakkhu sabbassa lokassa pūjaneyyo bahussuto.
Dhammārāmo dhammarato dhammaṁ anuvicintayaṁ
dhammaṁ anussaraṁ bhikkhu saddhammā na parihāyati.
Kāyamaccheragaruno hiyyamāne anuṭṭhahe
sarīrasukhagiddhassa kuto samaṇaphāsutā.
1 gaṇhintipi dissati. 2 Po. Ma. appassutāyaṁ puriso.
Na pakkhanti disā sabbā dhammā na paṭibhanti maṁ.
Gate kalyāṇamittamhi andhakāraṁva khāyati.
Abbhatītasahāyassa atītagatasatthuno
natthi etādisaṁ mittaṁ yathā kāyagatā sati.
Ye purāṇā atītā te navehi na sameti me
svajja ekova jhāyāmi vassupetova pakkhimā.
Dassanāya atikkante nānāverajjake bahū
mā vārayittha sotāro passantu samayo mamaṁ.
Dassanāya atikkante nānāverajjake puthū 2
karoti satthā okāsaṁ na nivāreti cakkhumā.
Paṇṇavīsati vassāni sekhabhūtassa me sato
na kāmasaññā uppajji passa dhammasudhammataṁ.
Paṇṇavīsati vassāni sekhabhūtassa me sato
na dosasaññā uppajji passa dhammasudhammataṁ.
Paṇṇavīsati vassāni bhagavantaṁ upaṭṭhahiṁ
mettena kāyakammena chāyāva anupāyinī.
Paṇṇavīsati vassāni bhagavantaṁ upaṭṭhahiṁ
mettena vacīkammena chāyāva anupāyinī.
Paṇṇavīsati vassāni bhagavantaṁ upaṭṭhahiṁ
mettena manokammena chāyāva anupāyinī.
1 Po. Ma. puthu.
Buddhassa caṅkamantassa piṭṭhito anucaṅkamiṁ
dhamme desiyamānamhi ñāṇaṁ me udapajjatha.
Ahaṁ sakaraṇīyomhi sekho appattamānaso
satthu ca parinibbānaṁ yo amhaṁ anukampako.
Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ tadāsi lomahaṁsanaṁ
sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbute.
Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino
cakkhu sabbassa lokassa ānando parinibbuto.
Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino
cakkhu sabbassa lokassa andhakāre tamonudo.
Gatimanto satīmanto dhitimanto ca yo isi
saddhammādhārako thero ānando ratanākaro.
Pariciṇṇo mayā satthā .pe. Bhavanetti samūhatāti.
Ānando thero.
Uddānaṁ
pusso upatisso ānando tayotime pakittitā
gāthāyo tattha saṅkhātā sataṁ pañca ca uttarīti.
Tiṁsanipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya cattāḷīsanipāto

[398] 1 Na gaṇena purakkhato care vimano hoti samādhi dullabho
nānājanasaṅgaho dukkho iti disvāna gaṇaṁ na rocaye.
Na kulāni upabbaje muni vimano hoti samādhi dullabho
so ussuko rasānugiddho atthaṁ riñcati yo sukhādhivāho 1 .
Paṅkoti hi naṁ avedayuṁ yāyaṁ vandanapūjanā kulesu
sukhumaṁ sallaṁ duraccayaṁ 2 sakkāro kāpurisena dujjaho.
Senāsanamhā oruyha nagaraṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
Bhuñjantaṁ purisaṁ kuṭṭhiṁ sakkaccantaṁ upaṭṭhahiṁ.
So me 3 pakkena hatthena ālopaṁ upanāmayi
ālopaṁ pakkhipantassa aṅgulī cettha 4 chijjati 5 .
Kuḍḍamūlañca nissāya ālopantaṁ abhuñjisaṁ
bhuñjamāne ca bhutte vā jegucchaṁ me na vijjati.
Uttiṭṭhapiṇḍo āhāro pūtimuttañca osathaṁ 6
senāsanaṁ rukkhamūlaṁ paṁsukūlañca cīvaraṁ
yassete abhisambhutvā sa ve cātuddiso naro.
Yattha eke vihaññanti āruhantā 7 siluccayaṁ
tattha 8 buddhassa dāyādo sampajāno patissato
1 Ma. Yu. sukhāvaho. 2 Yu. durubbahaṁ. 3 Yu. taṁ. 4 Yu. pettha.
5 Yu. chijjatha. 6 Yu. osadhaṁ. 7 Yu. āruhanto. 8 Yu. tassa.
Iddhibalenupatthaddho kassapo abhirūhati.
Piṇḍapātapaṭikkanto selamāruyha kassapo
jhāyati anupādāno pahīnabhayabheravo.
Piṇḍapātapaṭikkanto selamāruyha kassapo
jhāyati anupādāno ḍayhamānesu nibbuto.
Piṇḍapātapaṭikkanto selamāruyha kassapo
jhāyati anupādāno katakicco anāsavo.
Karerimālāvitatā bhūmibhāgā manoramā
kuñjarābhirudā rammā te selā ramayanti maṁ.
Nīlabbhavaṇṇā rucirā vārisītā sucindharā
indagopakasañchannā te selā ramayanti maṁ.
Nīlabbhakūṭasadisā kūṭāgāravarūpamā
vāraṇābhirudā rammā te selā ramayanti maṁ.
Abhivuṭṭhā rammatalā nagā isibhi 1 sevitā
abbhunnaditā sikhībhi 2 te selā ramayanti maṁ.
Alaṁ jhāyitukāmassa pahitattassa me sato
alaṁ me atthakāmassa pahitattassa bhikkhuno
alaṁ me phāsukāmassa pahitattassa sikkhato 3
alaṁ me yogakāmassa pahitattassa tādino.
Ummāpupphena samānā gaganāvabbhachāditā
1 Ma. Yu. isībhi. 2 Ma. Yu. sikhīhi. 3 Ma. Yu. bhikkhato.
Nānādijagaṇākiṇṇā te selā ramayanti maṁ.
Anākiṇṇā gahaṭṭhehi migasaṅghanisevitā
nānādijagaṇākiṇṇā te selā ramayanti maṁ.
Acchodikā puthusilā gonaṅgulamigāyutā
ambusevālasañchannā te selā ramayanti maṁ.
Na pañcaṅgikena turiyena rati me hoti tādisī
yathā ekaggacittassa sammā dhammaṁ vipassato.
Kammaṁ bahukaṁ na kāraye parivajjeyya janaṁ na uyyame
so ussuko rasānugiddho atthaṁ riñcati yo sukhādhivāho 1 .
Kammaṁ bahukaṁ na kāraye parivajjeyya anatthametaṁ 2
kicchati kāyo kilamati dukkhito so samathaṁ na vindati.
Oṭṭhapahatamattena attānaṁpi na passati
patthaddhati 3 carati ahaṁ seyyoti maññati.
Aseyyo seyyasamānaṁ bālo maññati attānaṁ
na taṁ viññū pasaṁsanti patthaddhamanasaṁ naraṁ.
Yo ca seyyohamasmīti nāhaṁ seyyoti vā puna 4
hīnohaṁ sadiso vāti vidhāsu na vikampati.
Paññavantaṁ tathāvādiṁ sīlesu susamāhitaṁ
cetosamathamanuyuttaṁ taṁ ve 5 viññū pasaṁsare.
1 Ma. sukhāvaho. 2 Ma. Yu. anatthaneyyametaṁ. 3 Ma. Yu. patthaddhagīvo.
4 Ma. pana. 5 Ma. Yu. tañce.
Yassa sabrahmacārīsu gāravo nūpalabbhati
ārakā hoti saddhammā nabhaso puthuvī 1 yathā.
Yesañca hiriottappaṁ sadā sammā upaṭṭhitaṁ
virūḷhabrahmacariyā [2]- tesaṁ khīṇā punabbhavā.
Uddhato capalo bhikkhu paṁsukūlena pāruto
kapiva sīhacammena na so tenupasobhati.
Anuddhato acapalo nipako saṁvutindriyo
sobhati paṁsukūlena sīhova girigabbhare.
Ete sambahulā devā iddhimanto yasassino
dasa devasahassāni sabbe te brahmakāyikā
dhammasenāpatiṁ dhīraṁ 3 mahājhāyiṁ samāhitaṁ
sārīputtaṁ namassantā tiṭṭhanti 4 pañjalīkatā
namo te parisājañña namo te purisuttama
yassa te nābhijānāma yaṁpi nissāya jhāyati.
Accheraṁ vata buddhānaṁ gambhīro gocaro sako
ye mayaṁ nābhijānāma bālavedhī 5 samāgatā.
Taṁ tathā devakāyehi pūjitaṁ pūjanārahaṁ
sārīputtaṁ tadā disvā kappinassa sitaṁ ahū 6 .
Yāvatā buddhakhettamhi ṭhapayitvā mahāmuniṁ
dhutaguṇe visiṭṭhohaṁ sadiso me na vijjati.
1 Ma. Yu. puthavī. 2 Ma. te. 3 Ma. vīraṁ. 4 Yu. tiṭṭhantī. 5 Ma. vālavedhi.
6 Ma. ahu.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā 1 .
Na cīvare na sayane bhojane nupalippati
gotamo anappameyyo muḷālipupphaṁ 2 vimalaṁva
ambunā nikkhammaninno tibhavābhinissaṭo.
Satipaṭṭhānagīvo so saddhāhattho mahāmuni
paññāsīso mahāñāṇī sadā carati nibbutoti.
Mahākassapo thero.
Uddānaṁ
cattāḷīsanipātamhi mahākassapasavhayo
ekova thero gāthāyo cattāḷīsa duvepi cāti.
Cattāḷīsanipāto samatto.
---------------
Theragāthāya paññāsanipāto

[399] 1 Kadā nuhaṁ pabbatakandarāsu
ekākiyo addutiyo vihassaṁ
aniccato sabbabhavaṁ vipassaṁ
taṁ me idantaṁ nu kadā bhavissati.
Kadā nuhaṁ bhinnapaṭandharo muni
1 Ma. natthi dāni punabbhavo. 2 Ma. mulālapupphaṁ.
Kāsāvavattho amamo nirāsayo 1
rāgañca dosañca tatheva mohaṁ
hitvā 2 sukhī pavanagato vihassaṁ.
Kadā aniccaṁ vadharoganiddhaṁ 3
kāyaṁ imaṁ maccurājassa 4 padūtaṁ
vipassamāno vītabhayo vihassaṁ
eko vane taṁ nu kadā bhavissati.
Kadā nuhaṁ bhayajananiṁ dukkhāvahaṁ
taṇhālataṁ bahuvidhānuvattaniṁ
paññāmayaṁ tikhiṇamasiṁ gahetvā
chetvā vase tampi kadā bhavissati.
Kadā nu paññāmayamuggatejaṁ
satthaṁ isīnaṁ ahamādayitvā 5
māraṁ sasenaṁ sahasā bhañjissaṁ
sīhāsane tannu kadā bhavissati.
Kadā nuhaṁ sabbhi samāgamesu
diṭṭho bhave dhammagarūhi tādihi
yathāvadassīhi jitindriyehi
1 Ma. nirāso. 2 Ma. Yu. hantvā. 3 Yu. vadharoganīḷaṁ.
4 Yu. maccujarāyupaddutaṁ. 5 Yu. sahasādiyitvā.
Padhāniyo tannu kadā bhavissati.
Kadā nu maṁ tandikhudāpipāsā
vātātapā kīṭasiriṁsapā vā
nibādhayissanti 1 na taṁ giribbaje
attatthiyaṁ tannu kadā bhavissati.
Kadā nu kho yaṁ viditaṁ mahesinā
cattāri saccāni sududdasāni
samāhitatto satimā agacchaṁ
paññāya taṁ tannu kadā bhavissati.
Kadā nu rūpe amite ca sadde
gandhe rase phusitabbe ca dhamme
ādittatohaṁ samathehi yutto
paññāya dakkhaṁ tadidaṁ kadā me.
Kadā nuhaṁ dubbacanena vutto
tatonimittaṁ vimano na hessaṁ
atho pasaṭṭhopi tatonimittaṁ
tuṭṭho na hessaṁ tadidaṁ kadā me.
Kadā nu kaṭṭhe ca tiṇe latā ca
khandhe imehaṁ amite ca dhamme
ajjhatikāneva ca bāhirāni ca
1 Ma. na bādhayissanti.
Samaṁ tuleyyaṁ tadidaṁ kadā me.
Kadā nu maṁ pāvusakālamegho
navena toyena sacīvaraṁ vane
isippayātamhi pathe vajantaṁ
ovassate tannu kadā bhavissati.
Kadā mayūrassa sikhaṇḍino vane
dijassa sutvā girigabbhare rutaṁ
paccuṭṭhahitvā amatassa pattiyā
sañcintaye tannu kadā bhavissati.
Kadā nu gaṅgaṁ yamunaṁ sarassatiṁ
pātālakhittaṁ vaḷavāmukhañca
asajjamāno patareyyamiddhiyā
vibhiṁsanaṁ taṁ nu kadā bhavissati.
Kadā nu nāgova saṅgāmacārī
padālaye kāmaguṇesu chandaṁ
nibbajjayaṁ sabbasubhaṁ nimittaṁ
jhāne yutto 1 tannu kadā bhavissati.
Kadā iṇaṭṭova daliddako nidhiṁ
ārādhayitvā dhanikehi pīḷito
1 Ma. Yu. yuto.
Tuṭṭho bhavissaṁ adhigamma sāsanaṁ
mahesino tannu kadā bhavissati.
Bahūni vassāni tayāmhi yācito
agāravāsena alaṁ nu te idaṁ
taṁ dāni maṁ pabbajitaṁ samānaṁ
kiṁkāraṇaṁ 1 citta tuvaṁ na yuñjasi.
Nanu ahaṁ citta tayāmhi yācito
giribbaje citrachadā vihaṅgamā
mahindaghosatthanitābhigajjino
te taṁ ramissanti vanamhi jhāyinaṁ.
Kulamhi mitte ca piye ca ñātake
khiḍḍāratiṁ kāmaguṇañca loke
sabbaṁ pahāya idamajjhupāgato
athopi tvaṁ citta na mayha tussasi.
Mameva etaṁ na hitaṁ paresaṁ
sannāhakāle paridevitena kiṁ
sabbaṁ idaṁ calaṁ iti pekkhamāno
abhinikkhamiṁ amataṁ padaṁ jigīsaṁ.
Suvuttavādī 3 dvipadānamuttamo
mahābhisakko naradammasārathi
1 Ma. kiṁkāraṇā. 2 Ma. na hi tvaṁ. 3 Ma. suyuttavādī.
Cittaṁ calaṁ makkaṭasannibhaṁ iti
avītarāgena sudunnivāriyaṁ.
Kāmāhi citrā madhurā manoramā
aviddasū yattha sitā puthujjanā
te dukkhamicchanti punabbhavesino
cittena nītā niraye niraṅkatā 1 .
Mayūrakoñcābhirudamhi kānane
dīpīhi byagghehi purakkhato vasaṁ
kāye apekkhaṁ jaha mā padhāraya 2
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Bhāvehi jhānāni ca indriyāni ca
balāni bojjhaṅgasamādhibhāvanā
tisso ca vijjā phusa buddhasāsane
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Bhāvehi maggaṁ amatassa pattiyā
niyyānikaṁ sabbadukkhakkhayogadhaṁ
aṭṭhaṅgikaṁ sabbakilesasodhanaṁ
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Dukkhanti khandhe paṭipassa yoniso
1 Ma. nirākatā. 2 Ma. virādhaya.
Yato ca dukkhaṁ samudeti taṁ jaha
idheva dukkhassa karohi antaṁ
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Aniccaṁ dukkhanti vipassa yoniso
suññaṁ anattāti aghaṁ vadhanti ca
manovicāre uparundha cetaso
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Muṇḍo virūpo abhisāpamāgato
kapālahatthova kulesu bhikkhassu 1
yuñjassu satthu vacane mahesino
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Susaṁvutatto visikhantaraṁ 2 caraṁ
kulesu kāmesu asaṅgamānaso
cando yathā dosinapuṇṇamāsiyā
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
Āraññiko hoti ca piṇḍapātiko
sosāniko hoti ca paṁsukūliko
nesajjiko hoti sadā dhute rato
itissu maṁ citta pure niyuñjasi.
1 Ma. Yu. bhikkhasu. 2 Ma. visikhantare.
Ropetvā rukkhāni yathā phalesī
mūle taruṁ chettu tameva icchasi
tathūpamaṁ citta 1 idaṁ karosi
yammaṁ aniccamhi cale niyuñjasi.
Arūpa dūraṅgama ekacāri
na te karissaṁ vacanaṁ idānihaṁ
dukkhā hi kāmā kaṭukā mahabbhayā
nibbānamevābhimano carissaṁ.
Nāhaṁ alakkhyā ahirīkatāya vā
na cittahetū na ca dūrakantanā
ājīvahetū ca ahaṁ na nikkhamiṁ
kato ca te citta paṭissavo mayā.
Appicchatā sappurisehi vaṇṇitā
makkhappahānaṁ vūpasamo dukkhassa
itissu maṁ citta tadā niyuñjasi
idāni tvaṁ gacchasi pubbaciṇṇaṁ.
Taṇhaṁ 2 virajjañca piyāpiyañca
subhāni rūpāni sukhā ca vedanā
manopiyā 3 kāmaguṇā ca vantā
vante ahaṁ āvasituṁ 4 na ussahe.
1 Ma. cittamidaṁ. 2 Ma. taṇhā avijjā. 3 Ma. Yu. manāpiyā. 4 Yu. āgamituṁ.
Sabbattha te citta vaco kataṁ mayā
bahūsu jātisu na mesi kopito
ajjhattasambhavo kataññutāya te
dukkhe ciraṁ saṁsaritaṁ tayā kate.
Tvaññeva no citta karosi brāhmaṇo
tvaṁ khattiyo rājādisī karosi
vessā ca suddā ca bhavāma ekadā
devattanaṁ vāpi taveva vāhasā.
Taveva hetū asurā bhavāmase
tvaṁmūlakaṁ nerayikā bhavāmase
atho tiracchānagatāpi ekadā
petattanaṁ vāpi taveva vāhasā.
Na 1 nūna dubbhissasi maṁ punappunaṁ
muhuṁ muhuṁ vāraṇikaṁva dussahaṁ 2
ummattakeneva mayā palobhasi
kiñcāpi te citta virādhitaṁ mayā.
Idaṁ pure cittamacāri cārikaṁ
yenicchakaṁ yatthakāmaṁ yathāsukhaṁ
tadajjahaṁ niggahissāmi yoniso
1 Ma. nanu. nasaddo natthi. 2 Ma. dassayaṁ. Yu. dassahaṁ.
Hatthiṁ pabhinnaṁ viya aṅkusaggaho.
Satthā ca me lokamimaṁ adhiṭṭhahi
aniccato addhuvato asārato
pakkhanda maṁ citta jinassa sāsane
tārehi oghā mahatā suduttarā.
Na te idaṁ citta yathāpurāṇakaṁ
nāhaṁ alaṁ tuyha vase nivattituṁ
mahesino pabbajitomhi sāsane
na mādisā honti vināsadhārino.
Nagā samuddā saritā vasundharā
disā catasso vidisā adhodisā
sabbe aniccā tibhavā upaddutā
kuhiṁ gato citta sukhaṁ ramissasi.
Dhī dhī paraṁ 1 kiṁ mama citta kāhasi
na te alaṁ citta vasānuvattako
na jātu bhastaṁ ubhatomukhaṁ chupe
dhiratthu pūraṁ navasotasandaniṁ.
Varāhaeṇeyyavigāḷhasevite
pabbhārakūṭe pakaṭeva 2 sundare
navambunā pāvusasittakānane
1 Ma. dhitipparaṁ. 2 Ma. pabbhārakuṭṭe pakateva.
Tahiṁ guhāgehagato ramissasi.
Sunīlagīvā susikhā supekhuṇā
sucittapattacchadanā vihaṅgamā
sumañjughosatthanitābhigajjino
te taṁ ramissanti vanamhi jhāyinaṁ.
Vuṭṭhamhi deve caturaṅgule tiṇe
sampupphite meghanibhamhi kānane
nagantare viṭapisamo sayissaṁ
taṁ me mudu hohiti tūlasannibhaṁ.
Tathā tu karissāmi 1 yathāpi issaro
yaṁ labbhati tenapi hotu me alaṁ
taṁ taṁ 2 karissāmi 1 yathā atandito
biḷārabhastaṁva yathā sumadditaṁ.
Tathā tu karissāmi 1 yathāpi issaro
yaṁ labbhati tenapi hoti me alaṁ
viriyena taṁ mayha vasānayissaṁ
gajaṁva mattaṁ kusalaṅkusaggaho.
Tayā sudantena avatthitena 3 hi
1 Ma. Yu. kassāmi. 2 Ma. na tāhaṁ. 3 Yu. avaṭṭhitena.
Hayena yoggācariyova ujjunā
pahomi maggaṁ paṭipajjituṁ sivaṁ
cittānurakkhīhi sadā nisevitaṁ.
Ārammaṇe taṁ balasā nibandhisaṁ
nāgaṁva thambhamhi daḷhāya rajjuyā
tamme suguttaṁ satiyā subhāvitaṁ
anissitaṁ sabbabhavesu hehisi.
Paññāya chetvā vipathānusārinaṁ
yogena niggayha pathe nivesiya
disvā samudayaṁ vibhavañca sambhavaṁ
dāyādako hehisi aggavādino.
Catubbipallāsavasaṁ adhiṭṭhitaṁ
gāmaṇḍalaṁva parinesi citta maṁ
nanu 1 saññojanabandhanacchidaṁ
saṁsevase kāruṇikaṁ mahāmuniṁ.
Migo yathā seri sucittakānane
rammaṁ giriṁ pāvisi abbhamālinaṁ 2
anākule tattha nage ramissasi 3
asaṁsayaṁ citta parābhavissasi.
1 nūnātipi. 2 Ma. pāvusābbhamāliniṁ. 3 Ma. ramissaṁ.
Ye tuyha chandena vasena vattino
narā ca nārī ca anubhonti yaṁ sukhaṁ
aviddasū māravasānuvattino
bhavābhinandī tava citta sevakāti.
Tālapuṭo thero.
Uddānaṁ
paññāsamhi nipātamhi eko tālapuṭo suci
gāthāyo tattha paññāsa puna pañca ca uttarīti.
Paññāsanipāto samatto.
-----------------
Theragāthāya saṭṭhikanipāto

[400] 1 Āraññikā 2 piṇḍapātikā uñchāpattāgate ratā
dālemu maccuno senaṁ ajjhattaṁ susamāhitā.
Āraññikā 2 piṇḍapātikā uñchāpattāgate ratā
dhunāmu 3 maccuno senaṁ naḷāgāraṁva kuñjaro.
Rukkhamūlikā sātatikā uñchāpattāgate ratā
dālemu maccuno senaṁ ajjhattaṁ susamāhitā.
Rukkhamūlikā sātatikā uñchāpattāgate ratā
1 Ma. sāvakā. 2 Yu. āraññakā. 3 Ma. Yu. dhunāma.
Dhunāmu 1 maccuno senaṁ naḷāgāraṁva kuñjaro.
Aṭṭhikaṅkalakuṭike maṁsanhāruppasibbite
dhiratthu pūre duggandhe paragatte mamāyase.
Gūthabhaste taconaddhe uragaṇḍapisācini
nava sotāni te kāye yāni sandanti sabbadā.
Tava sarīraṁ navasotaṁ duggandhakaṁ 2 parivajjeyya
bhikkhu parivajjayate taṁ mīḷhaṁva yathā sucikāmo.
Evañce taṁ jano jaññā yathā jānāmi taṁ ahaṁ
ārakā parivajjeyya gūthaṭṭhānaṁva pāvuse.
Evametaṁ mahāvīra yathā samaṇa bhāsasi
ettha ceke visīdanti paṅkamhiva jaraggavo.
Ākāsamhi haliddāya 3 yo maññetha rajetave
aññena vāpi raṅgena vighātudayameva taṁ.
Tadākāsasamaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susamāhitaṁ
mā pāpacitte āsādi aggikkhandhaṁva pakkhimā.
Passa cittakataṁ bimbaṁ arukāyaṁ samussitaṁ
āturaṁ bahusaṅkappaṁ yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti.
Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ tadāsi lomahaṁsanaṁ
anekākārasampanne sārīputtamhi nibbute.
1 Ma. Yu. dhunāma. 2 Ma. duggandhakaraṁ paribandhaṁ. 3 Ma. haliddiyā.
Aniccā vata saṅkhārā uppādavayadhammino
uppajjitvā nirujjhanti tesaṁ vūpasamo sukho.
Sukhumaṁ te paṭivijjhanti vālaggaṁ usunā yathā
ye pañcakkhandhe passanti parato no ca attato.
Ye ca passanti saṅkhāre parato no ca attato
paccabyādhiṁsu nipuṇaṁ vālaggaṁ usunā yathā.
Sattiyā viya omaṭṭho ḍayhamāneva matthake
kāmarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje.
Sattiyā viya omaṭṭho ḍayhamāneva matthake
bhavarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje.
Codito bhāvitattena sarīrantimadhārinā
migāramātu pāsādaṁ pādaṅguṭṭhena kampayiṁ.
Na yidaṁ sithilamārabbha na yidaṁ appena thāmasā
nibbānamadhigantabbaṁ sabbaganthapamocanaṁ.
Ayañca daharo bhikkhu ayamuttamaporiso
dhāreti antimaṁ dehaṁ jetvā māraṁ savāhanaṁ.
Vivaramanupatanti vijjutā vebhārassa ca paṇḍavassa ca
nagavivaragato ca jhāyati putto appaṭimassa tādino.
Upasanto uparato pantasenāsano muni
Dāyādo buddhaseṭṭhassa brahmunā abhivandito.
Upasantaṁ uparataṁ pantasenāsanaṁ muniṁ
dāyādaṁ buddhaseṭṭhassa vanda brāhmaṇa kassapaṁ.
Yo ca jātisataṁ gacche sabbā brāhmaṇajātiyo
sotthiyo vedasampanno manussesu punappunaṁ.
Ajjhāyakopi ce assa tiṇṇaṁ vedāna pāragū
etassa vandanāyekaṁ 1 kalaṁ nāgghati soḷasiṁ.
Yo so aṭṭha vimokkhāni purebhattaṁ aphussayi 2
anulomaṁ paṭilomaṁ tato piṇḍāya gacchati
tādisaṁ bhikkhuṁ māsādi māttānaṁ khaṇi brāhmaṇa
abhippasādehi manaṁ arahantamhi tādine
khippaṁ pañjaliko vanda mā te vijaṭi matthakaṁ.
Na so passati saddhammaṁ saṁsārena purakkhato
acaṅkamaṁ 3 jimhapathaṁ kumaggamanudhāvati.
Kimīva mīḷhapalitto 4 saṅkhāre adhimucchito
pagāḷho lābhasakkāre tuccho gacchati poṭṭhilo.
Imañca passa āyantaṁ sārīputtaṁ sudassanaṁ.
Vimuttaṁ ubhatobhāge ajjhattaṁ susamāhitaṁ.
Visallaṁ khīṇasaṁyogaṁ tevijjaṁ maccuhāyinaṁ
1 Ma. vandanāyetaṁ. 2 Ma. aphassayi. Yu. apassayi. 3 Ma. adhogamaṁ.
4 Ma. Yu. sallitto.
Dakkhiṇeyyaṁ manussānaṁ puññakkhettamanuttaraṁ.
Ete sambahulā devā iddhimanto yasassino
dasa devasahassāni sabbe brahmapurohitā
moggallānaṁ namassantā tiṭṭhanti pañjalīkatā
namo te purisājañña namo te purisuttama
yassa te āsavā khīṇā dakkhiṇeyyosi 1 mārisa.
Pūjito naradevena uppanno maraṇābhibhū
puṇḍarīkaṁva toyena saṅkhārenopalimpati 2 .
Yassa muhuttena sahassadhā
loko saṁvidito sabrahmakappo
vasī iddhiguṇe cutūpapāte
kāle passati devatā sa bhikkhu.
Sārīputtova paññāya sīlena upasamena ca
yopi pāraṅgato bhikkhu etāvaparamo siyā.
Koṭisatasahassassa attabhāvaṁ khaṇena nimmine
ahaṁ vikubbanāsu kusalo vasībhūtomhi iddhiyā.
Samādhivijjāvasī pāramīgato
moggallānagotto asitassa sāsane
dhīro samucchindi samāhitindriyo
1 Ma. dakkhiṇeyyāsi. 2 Ma. Yu. -palippati.
Nāgo yathā pūtilataṁva bandhanaṁ.
Pariciṇṇo mayā satthā .pe. Bhavanetti samūhatā.
Yassa catthāya pabbajito agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
Kīdiso nirayo āsi yattha dussī apaccatha
vidhuraṁ sāvakamāsajja kakusandhañca brāhmaṇaṁ.
Sataṁ āsi ayosaṅkū sabbe paccattavedanā
īdiso nirayo āsi yattha dussī apaccatha
vidhuraṁ sāvakamāsajja kakusandhañca brāhmaṇaṁ.
Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Majjhe sāgarasmiṁ tiṭṭhanti vimānā kappaṭṭhāyino
veḷuriyavaṇṇā rucirā accimanto pabhassarā
accharā tattha naccanti puthū nānattavaṇṇiyo
yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Yo ca 1 buddhena codito bhikkhusaṅghassa pekkhato
migāramātu pāsādaṁ pādaṅguṭṭhena kampayi.
Yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Yo vejayantapāsādaṁ pādaṅguṭṭhena kampayi
iddhibalenupatthaddho saṁvejesi ca devatā.
1 Ma. Yu. ve.
Yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Yo vejayantapāsāde sakkaṁ so paripucchati
api āvuso jānāsi taṇhakkhayavimuttiyo
tassa sakko viyākāsi pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ
yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Yo brahmānaṁ paripucchati sudhammāyaṁ abhitosabhaṁ
ajjāpi te āvuso sā diṭṭhi yā te diṭṭhi pure ahū
passasi vītivattantaṁ brahmaloke pabhassaraṁ
tassa brahmā viyākāsi pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ
na me mārisa sā diṭṭhi yā me diṭṭhi pure ahū.
Passāmi vītivattantaṁ brahmaloke pabhassaraṁ
sohamajja kathaṁ vajjaṁ ahaṁ niccomhi passato 1 .
Yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Yo mahāneruno kūṭaṁ vimokkhena apassayi 2
vanaṁ pubbavidehānaṁ ye ca bhūmisayā narā
yo etamabhijānāti .pe. Kaṇha dukkhaṁ nigacchasi.
Na ve aggi cetayati ahaṁ bālaṁ ḍahāmīti
bālo ca jalitamaggiṁ āsajja naṁ paḍayhati
evameva tuvaṁ māra āsajja naṁ tathāgataṁ
sayaṁ ḍahissati attānaṁ bālo aggiṁva samphusaṁ.
1 Ma. Yu. sassato. 2 Ma. aphassayi.
Apuññaṁ pasavī māro āsajja naṁ tathāgataṁ
kinnu maññasi pāpima na me pāpaṁ vipaccati.
Karato te miyyate 1 pāpaṁ cirarattāya antaka
māra nibbinda buddhamhā āsaṁ mākāsi bhikkhusu.
Iti māraṁ atajjesi bhikkhu bhesakaḷāvane
tato so dummano yakkho tatthevantaradhāyatīti.
Itthaṁ sudaṁ āyasmā mahāmoggallāno thero gāthāyo
abhāsitthāti.
Uddānaṁ bhavati
saṭṭhikamhi nipātamhi moggallāno mahiddhiko
ekova thero gāthāyo aṭṭhasaṭṭhī bhavanti tāti.
Saṭṭhiko nipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya mahānipāto

[401] 1 Nikkhantaṁ vata maṁ santaṁ agārasmā anagāriyaṁ
vitakkā upabhavanti 2 pagabbhā kaṇhato ime
uggaputtā mahissāsā sikkhitā daḷhadhammino
samantā parikireyyuṁ sahassaṁ apalāyinaṁ.
Sacepi ettakā bhiyyo āgamissanti itthiyo
neva maṁ byādhayissanti dhamme samhi patiṭṭhito.
1 Ma. cīyate. 2 Ma. Yu. upadhāvanti.
Sakkhī hi me sutaṁ etaṁ buddhassādiccabandhuno
nibbānagamanaṁ maggaṁ tattha me nirato mano.
Evañce maṁ viharantaṁ pāpima upagacchasi
tathā maccu karissāmi na me maggaṁ udikkhasi.
Aratiṁ ratiñca pahāya sabbaso gehasitañca vitakkaṁ
vanathaṁ na kareyya kuhiñci nibbanatho anato sa hi bhikkhu.
Yamidha pathaviñca vehāsaṁ rūpagataṁ jagatogadhaṁ kiñci
parijiyyati sabbamaniccaṁ evaṁ samecca caranti mutattā.
Upadhīsu janā gadhitāse diṭṭhasute paṭighe ca mute ca
ettha vinodaya chandamanejo yo hettha na lippati muni tamāhu.
Atha saṭṭhisitā savitakkā puthujjanatāya 1 adhammaniviṭṭhā
na ca vaṭṭagatassa kuhiñci no pana duṭṭhullabhāṇī sa bhikkhu.
Dabbo cirarattaṁ samāhito akuhako nipako apihālu
santaṁ padamajjhagamā munī paṭicca parinibbuto kaṅkhati kālaṁ.
Mānaṁ pajahassu gotama mānapathañca pajahassu asesaṁ
mānapathasmiṁ sa mucchito vippaṭisārīhuvā cīrarattaṁ.
Makkhena makkhitā pajā mānahatā nirayaṁ patanti
socanti janā cirarattaṁ mānahatā nirayaṁ upapannā.
Na hi socati bhikkhu kadāci maggajino sammā paṭipanno
1 puthū janatāyātipi.
Kittiñca sukhañcānubhoti dhammadasoti tamāhu tathattaṁ.
Tasmā akhilo idha padhānavā nīvaraṇāni pahāya visuddho
mānañca pahāya asesaṁ vijjāyantakaro samitāvī.
Kāmarāgena ḍayhāmi cittaṁ me pariḍayhati
sādhu nibbāpanaṁ brūhi anukampāya gotama.
Saññāya vipariyesā cittante pariḍayhati
nimittaṁ parivajjehi subhaṁ rāgūpasañhitaṁ.
Asubhāya cittaṁ bhāvehi ekaggaṁ susamāhitaṁ
sati kāyagatā tyatthu nibbidābahulo bhava.
Animittañca bhāvehi mānānusayamujjaha
tato mānābhisamayā upasanto carissasi.
Tameva vācaṁ bhāseyya yāyattānaṁ na tāpaye
pare ca na vihiṁseyya sā ve vācā subhāsitā.
Piyavācameva bhāseyya yā vācā paṭinanditā
yaṁ anādāya pāpāni paresaṁ bhāsate piyaṁ.
Saccaṁ ve amatā vācā esa dhammo sanantano
sacce atthe ca dhamme ca ahu santo patiṭṭhitā.
Yaṁ buddho bhāsatī vācaṁ khemaṁ nibbānapattiyā
dukkhassantakiriyāya sā ve vācānamuttamā.
Gambhīrapañño medhāvī maggāmaggassa kovido
Sārīputto mahāpañño dhammaṁ deseti bhikkhunaṁ.
Saṅkhittenapi deseti vitthārenapi bhāsati
sālikāyeva nigghoso paṭibhāṇaṁ udiyyati.
Tassa taṁ desayantassa suṇantā 1 madhuraṁ giraṁ
sarena rajanīyena savanīyena vaggunā
udaggacittā muditā sotaṁ odhenti bhikkhavo.
Ajja paṇṇarase visuddhiyā bhikkhū pañcasatā samāgatā
saṁyojanabandhanacchidā anīghā khīṇapunabbhavā isī.
Cakkavattī yathā rājā amaccaparivārito
samantā anupariyeti sāgarantaṁ mahiṁ imaṁ.
Evaṁ vijitasaṅgāmaṁ satthavāhaṁ anuttaraṁ
sāvakā payirupāsanti tevijjā maccuhāyino.
Sabbe bhagavato puttā palāpo ettha na vijjati
taṇhāsallassa hantāraṁ vande ādiccabandhunaṁ.
Parosahassaṁ bhikkhūnaṁ sugataṁ payirupāsati
desentaṁ virajaṁ dhammaṁ nibbānaṁ akutobhayaṁ.
Suṇanti dhammaṁ vipulaṁ 2 sammāsambuddhadesitaṁ
sobhati vata sambuddho bhikkhusaṅghapurakkhato.
Nāganāmosi bhagavā isīnaṁ isisattamo
mahāmeghova hutvāna sāvake abhivassasi.
1 Ma. suṇanti. 2 Ma. vimalaṁ.
Divāvihārā nikkhamma satthudassanakamyatā
sāvako te mahāvīra pāde vandati vaṅgiso.
Ummaggapathaṁ 1 mārassa abhibhuyya carati pabhijja khilāni
taṁ passatha bandhapamuñcakaraṁ asitaṁva bhāgaso pavibhajja.
Oghassa hi nittharaṇatthaṁ anekavihitaṁ maggaṁ akkhāsi
tasmiñca amate akkhāte dhammadasā ṭhitā asaṁhirā.
Pajjotakaro ativijjha sabbaṭhitīnaṁ atikkamamaddasa
ñatvā ca sacchikatvā ca aggaṁ so desayi dasaddhānaṁ.
Evaṁ sudesite dhamme ko pamādo vijānataṁ dhammaṁ
tasmā hi tassa bhagavato sāsane appamatto sadā namassamanusikkhe.
Buddhānubuddho yo thero koṇḍañño tibbanikkamo
lābhī sukhavihārānaṁ vivekānaṁ abhiṇhaso.
Yaṁ sāvakena pattabbaṁ satthusāsanakārinā
sabbassa taṁ anuppattaṁ appamattassa sikkhato.
Mahānubhāvo tevijjo cetopariyakovido
koṇḍañño buddhadāyādo pāde vandati satthuno.
Nagassa passe āsīnaṁ muniṁ dukkhassa pāraguṁ
sāvakā payirupāsanti tevijjā maccuhāyino.
Cetasā anupariyeti moggallāno mahiddhiko
1 ummaggasatantipi.
Cittaṁ nesaṁ samanvesaṁ vippamuttaṁ nirūpadhiṁ.
Evaṁ sabbaṅgasampannaṁ muniṁ dukkhassa pāraguṁ
anekākārasampannaṁ payirupāsanti gotamaṁ.
Cando yathā vigatavalāhake nabhe
virocati vītamalova bhāṇumā
evaṁpi aṅgīrasa tvaṁ mahāmuni
atirocasī yasasā sabbalokaṁ.
Kāveyyamattā vicarimha pubbe gāmā gāmaṁ purā puraṁ
athaddasāmi sambuddhaṁ sabbadhammāna pāraguṁ.
So me dhammamadesesi muni dukkhassa pāragū
dhammaṁ sutvā pasīdimha saddhā no upapajjatha 1 .
Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā khandhe āyatanāni ca
dhātuyo ca viditvāna pabbajiṁ anagāriyaṁ.
Bahūnaṁ vata atthāya uppajjanti tathāgatā
itthīnaṁ purisānañca ye te sāsanakārakā.
Tesaṁ kho vata atthāya bodhimajjhagamā muni
bhikkhūnaṁ bhikkhunīnañca ye niyāmagataṁdasā 2 .
Sudesitā cakkhumatā buddhenādiccabandhunā
cattāri ariyasaccāni anukampāya pāṇinaṁ
dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ dukkhassa ca atikkamaṁ
1 Ma. Yu. udapajjatha. 2 niyāmagataddasātipi.
Ariyañcaṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ dukkhūpasamagāminaṁ.
Evamete tathā vuttā diṭṭhā me te yathātathā
sadattho me anuppatto kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Svāgataṁ vata me āsi mama buddhassa santike
suvibhattesu dhammesu yaṁ seṭṭhaṁ tadupāgamiṁ.
Abhiññāpāramippatto sotadhātuvisodhito
tevijjo iddhipattomhi cetopariyakovido.
Pucchāmi satthāramanomapaññaṁ
diṭṭheva dhamme yo vicikicchānaṁ chettā
aggāḷave kālamakāsi bhikkhu
ñāto yasassī abhinibbutatto.
Nigrodhakappo iti tassa nāmaṁ
tayā kataṁ bhagavā brāhmaṇassa
so taṁ namassaṁ acari mutyapekkho
āraddhaviriyo daḷhadhammadassī.
Taṁ sāvakaṁ sakka mayampi sabbe
aññātumicchāma samantacakkhu
samavaṭṭhitā no savanāya sotā
tuvaṁ no satthā tvamanuttarosi.
Chindeva no vicikicchaṁ brūhi metaṁ
parinibbutaṁ vedaya bhuripañña
majjheva no bhāsa samantacakkhu
sakkova devāna sahassanetto.
Ye keci gandhā idha mohamaggā
aññāṇapakkhā vicikicchaṭṭhānā
tathāgataṁ patvā na te bhavanti
cakkhuṁ hi etaṁ paramaṁ narānaṁ.
No ce hi jātu puriso kilese
vāto yathā abbhaghanaṁ vihāne
tamovassa nivuto sabbaloko
jotimantopi na pabhāseyyuṁ.
Dhīrā ca pajjotakarā bhavanti
tantaṁ ahaṁ dhīra tatheva maññe
vipassinaṁ jānamupāgamimha
parisāsu no āvikarohi kappaṁ.
Khippaṁ giraṁ eraya vaggu vagguṁ
haṁsova paggayha saṇikaṁ nikūjaṁ 1
bindussarena suvikappitena
sabbeva te ujjugatā suṇoma.
1 Ma. nikūja. nikujjātipi dissati.
Pahīnajātimaraṇaṁ asesaṁ
niggayha dhonaṁ vadessāmi dhammaṁ
na kāmakāro hi puthujjanānaṁ
saṅkheyyakārova tathāgatānaṁ.
Sampannaveyyākaraṇaṁ tavedaṁ
samujjupaññassa samuggahītaṁ
ayamañjali pacchimo suppaṇāmito
mā mohayi jānamanomapañña.
Parovaraṁ ariyadhammaṁ viditvā
mā mohayi jānamanomaviriya
vāriṁ yathā ghammani ghammatatto
vācābhikaṅkhāmi sutaṁ pavassa.
Yadatthikaṁ 1 brahmacariyaṁ acāri 2
kappāyano kaccissa taṁ amoghaṁ
nibbāyi so ādu saupādiseso
yathā vimutto ahu taṁ suṇoma.
Acchecchi taṇhaṁ idha nāmarūpe (ti bhagavā)
taṇhāya sotaṁ dīgharattānusayitaṁ
atāri jātimaraṇaṁ asesaṁ
1 Yu. yaditthiyaṁ. 2 Ma. acarī.
Iccābravī 1 bhagavā pañcaseṭṭho.
Esa sutvā pasīdāmi vaco te isisattama
amoghaṁ kira me puṭṭhaṁ na maṁ vañcesi brāhmaṇo.
Yathāvādī tathākārī ahu buddhassa sāvako
pacchinda 2 maccuno jālaṁ tataṁ māyāvino daḷhaṁ.
Addasa bhagavā ādiṁ upādānassa kappiyo
accagā vata kappāyano maccudheyyaṁ suduttaraṁ.
Taṁ devadevaṁ vandāmi puttante dvipaduttama
anujātaṁ mahāvīraṁ nāgaṁ nāgassa osaranti 3 .
Itthaṁ sudaṁ āyasmā vaṅgīso thero gāthāyo abhāsitthāti.
Mahānipāto niṭṭhito.
Sattatimhi nipātamhi vaṅgīso paṭibhāṇavā
ekova thero natthañño gāthāyo ekasattati 4 .
Sahassaṁ honti tā gāthā tīṇi saṭṭhisatāni ca
therā ca dve satā saṭṭhi cattāro ca pakāsitā
sīhanādaṁ naditvāna buddhaputtā anāsavā
khemantaṁ pāpuṇitvāna aggikkhandhāva nibbutāti.
Theragāthā niṭṭhitā.
-------------
1 ma iccabravi. Yu. iccabravī. 2 Ma. Yu. acchecchi. 3 Ma. Yu. orasanti.
4 Ma. ekasattatīti.
Suttantapiṭake khuddakanikāyassa therīgāthā
--------------------
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Therīgāthāya ekanipāto