[372] 3 Anāgataṁ yo paṭikacca passati
hitañca atthaṁ ahitañca taṁ dvayaṁ
viddesino tassa hitesino vā
randhaṁ na passanti samekkhamānā.
Ānāpānasatī yassa paripuṇṇā subhāvitā
anupubbaṁ paricitā yathā buddhena desitā
somaṁ lokaṁ pabhāseti abbhā muttova candimā.
Odātaṁ vata me cittaṁ appamāṇaṁ subhāvitaṁ
nibaddhaṁ paggahītañca sabbā obhāsate disā.
Jīvatevāpi sappañño api vittaparikkhayā
paññāya ca alābhena vittavāpi na jīvati.
Paññā sutavinicchinī paññā kittisilokavaḍḍhanī
paññāsahito naro idha api dukkhesu sukhāni vindati.
Nāyaṁ ajjatano dhammo nacchero napi abbhuto
yattha jāyetha mīyetha tattha kiṁ viya abbhutaṁ.
Anantaraṁ hi jātassa jīvitā maraṇaṁ dhuvaṁ
jātā jātā marantīdha evaṁdhammā hi pāṇino.
Na hetadatthāya matassa hoti
yaṁ jīvitatthaṁ paraporisānaṁ
matamhi ruṇṇaṁ na yaso na sokyaṁ 1
1 Ma. Yu. lokayaṁ.
Na vaṇṇitaṁ samaṇabrāhmaṇehi.
Cakkhuṁ sarīraṁ upahanti roṇṇaṁ 1
nihiyyati vaṇṇabalaṁ matī ca
ānandino tassa disā bhavanti
hitesino cassa 2 sukhī bhavanti.
Tasmā hi iccheyya kule vasante
medhāvino ceva bahussute ca
yesaṁ hi paññāvibhavena kiccaṁ
taranti nāvāya nadiṁva puṇṇanti.
Mahākappino thero.

[373] 4 Dandhā mayhaṁ gatī āsi paribhūto pure ahaṁ
bhātā ca maṁ paṇāmesi gacchadāni tuvaṁ gharaṁ.
Sohaṁ paṇāmito santo saṅghārāmassa koṭṭhake
dummano tattha aṭṭhāsiṁ sāsanasmiṁ apekkhavā.
Bhagavā tattha āgacchi sīsaṁ mayhaṁ parāmasi
bāhāyaṁ maṁ gahetvāna saṅghārāmaṁ pavesayi.
Anukampāya me satthā pādāsi pādapuñchaniṁ
etaṁ suddhaṁ adhiṭṭhehi ekamantaṁ svadhiṭṭhitaṁ.
Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā vihāsiṁ sāsane rato
1 Ma. tena. 2 Ma. Yu. nāssa.
Samādhiṁ paṭipādesiṁ uttamatthassa pattiyā.
Pubbenivāsaṁ jānāmi dibbacakkhuṁ visodhitaṁ
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Sahassakkhattuṁ attānaṁ nimminitvāna panthako
nisīdi ambavane 1 ramme yāva kālappavedanaṁ.
Tato me satthā pāhesi dūtaṁ kālappavedakaṁ
paveditamhi kālamhi vehāsānupasaṅkamiṁ.
Vanditvā satthuno pāde ekamantaṁ nisīdahaṁ
nisinnaṁ maṁ viditvāna atha satthā paṭiggahi.
Āyāgo sabbalokassa āhutīnaṁ paṭiggaho
puññakkhettaṁ manussānaṁ paṭiggaṇhittha dakkhiṇanti.
Cūḷapanthako thero.

[374] 5 Nānākulamalasampuṇṇo mahāukkārasambhavo
candanikaṁva paripakkaṁ mahāgaṇḍo mahāvaṇo
pubbaruhirasampuṇṇo gūthakūpe nigāḷhiko 2
āpopaggharaṇī 3 kāyo sadā sandati pūtikaṁ.
Saṭṭhikaṇḍarasambandho maṁsalepanalepito
cammakañcukasannaddho pūtikāyo niratthako
aṭṭhisaṅghāṭaghaṭito nhārusuttanibandhano
nekesaṁ saṅgatibhāvā kappeti iriyāpathaṁ.
1 Ma. nisīdambavane. 2 Ma. gūthakūpe nagāḷhiko. 3 Ma. āpopaggharaṇo kāyo.
Dhuvappayāto maraṇassa 1 maccurājassa santike
idheva chaḍḍayitvāna yenakāmaṅgamo naro.
Avijjāya nivuto kāyo catuganthena ganthito
oghasaṁsīdano kāyo anusayajālamotthato
pañcanīvaraṇe yutto vitakkena samappito
taṇhāmūlenānugato mohacchadanachādito
evāyaṁ vattatī 2 kāyo kammayantena yantito.
Sampatti ca vipatyantā nānābhavo vipajjati.
Yemaṁ kāyaṁ mamāyanti andhabālā puthujjanā
vaḍḍhenti kaṭasiṁ ghoraṁ ādiyanti punabbhavaṁ.
Yemaṁ kāyaṁ vivajjenti gūthalittaṁva pannagaṁ
bhavamūlaṁ vamitvāna parinibbissantyanāsavāti.
Kappo thero.

[375] 6 Vivittaṁ appanigghosaṁ vāḷamiganisevitaṁ
seve senāsanaṁ bhikkhu paṭisallānakāraṇā.
Saṅkārapuñjā āhatvā susānā rathiyāhi ca
tato saṅghāṭikaṁ katvā lūkhaṁ dhāreyya cīvaraṁ.
Nīcaṁ manaṁ karitvāna sapadānaṁ kulā kulaṁ
piṇḍikāya care bhikkhu guttadvāro susaṁvuto.
Lūkhenapi ca 3 santusse nāññaṁ patthe rasaṁ bahuṁ
1 Ma. maraṇāya. 2 Ma. vattate. 3 Ma. lūkhenapi vā.
Rasesu anugiddhassa jhāne na ramatī mano.
Appiccho ceva santuṭṭho pavivitto vase muni
asaṁsaṭṭho gahaṭṭhehi anāgārehi cūbhayaṁ.
Yathā jaḷo ca mūgo ca attānaṁ dassaye tathā
nātivelaṁ pabhāseyya 1 saṅghamajjhamhi paṇḍito.
Na so upavade kañci upaghātaṁ vivajjaye
saṁvuto pātimokkhasmiṁ mattaññū cassa bhojane.
Suggahītanimittassa cittassuppādakovido
samathaṁ anuyuñjeyya kālena ca vipassanaṁ.
Viriyasātaccasampanno yuttayogo sadā siyā
na ca appatvā dukkhantaṁ 2 vissāsaṁ eyya paṇḍito.
Evaṁ viharamānassa suddhikāmassa bhikkhuno
khiyyanti āsavā sabbe nibbutiñcādhigacchatīti.
Upaseno vaṅgantaputto thero.

[376] 7 Vijāneyya sakaṁ atthaṁ avalokeyyātha pāvacanaṁ
yañcettha assa paṭirūpaṁ sāmaññaṁ ajjhupagatassa.
Mittaṁ idheva 3 kalyāṇaṁ sikkhā vipulaṁ samādānaṁ
sussūsā ca garūnaṁ etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Buddhesu sagāravatā dhamme apaciti yathābhūtaṁ
1 Ma. sambhāseyya. 2 Yu. dukkhassantaṁ. 3 Ma. idha ce. Yu. idha.
Saṅghe ca cittikāro etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Ācāragocare yutto ājīvo sodhito agārayho
cittassa ca saṇṭhapanaṁ 1 etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Cārittaṁ atha vārittaṁ iriyāpathiyaṁ pasādaniyaṁ
adhicitte ca āyogo etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Āraññakāni senāsanāni pantāni appasaddāni
bhajitabbāni muninā etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Sīlañca bāhusaccañca dhammānaṁ pavicayo yathābhūtaṁ
saccānaṁ abhisamayo etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Bhāveyya ca aniccanti anattasaññaṁ asubhasaññañca
lokamhi ca anabhiratiṁ etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Bhāveyya ca bojjhaṅge iddhipādāni indriyabalāni
aṭṭhaṅgamaggamariyaṁ etaṁ samaṇassa paṭirūpaṁ.
Taṇhaṁ pajaheyya munī samūlake āsave padāleyya
vihareyya vippamutto etaṁ samaṇassa paṭirūpanti.
Gotamo thero.
Uddānaṁ
kāḷudāyī ca so thero ekavihārī ca kappino
cūḷapanthako kappo ca upaseno ca gotamo
sattime dasake therā gāthāyo cettha sattatīti.
Dasakanipāto niṭṭhito.
-----------
1 Po. saṇḍāpanaṁ.
Theragāthāya ekādasakanipāto

[377] 1 Kintavattho vane tāta ujjuhānova pāvuse
verambā 1 ramaṇīyā te paviveko hi jhāyinaṁ.
Yathā abbhāni verambo vāto nudati pāvuse
saññā me abhikīranti vivekapaṭisaññutā.
Apaṇḍaro aṇḍasambhavo sīvathikāya niketacāriko
uppādayateva me satiṁ sandehasmiṁ virāganissitaṁ.
Yañca aññe na rakkhanti yo ca aññe na rakkhati
sa ve bhikkhu sukhaṁ seti kāmesu anapekkhavā.
Acchodikā puthusilā gonaṅgulamigāyutā
ambusevālasañchannā te selā ramayanti maṁ.
Vasitaṁ me araññesu kandarāsu guhāsu ca
senāsanesu pantesu vāḷamiganisevite.
Ime haññantu vajjhantu dukkhaṁ pappontu pāṇino
saṅkappaṁ nābhijānāmi anariyaṁ dosasaṁhitaṁ.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā.
Yassatthāya 2 pabbajito agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
1 Ma. verambhā. 2 Ma. Yu. yassa catthāya.
Nābhinandāmi maraṇaṁ nābhinandāmi jīvitaṁ
kālañca paṭikaṅkhāmi nibbisaṁ bhatako yathā.
Nābhinandāmi maraṇaṁ nābhinandāmi jīvitaṁ
kālañca paṭikaṅkhāmi sampajāno patissatoti.
Saṅkicco thero.
Uddānaṁ
saṅkiccatthero ekova katakicco anāsavo
ekādasanipātamhi gāthā ekādaseva tāti.
Ekādasakanipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya dvādasakanipāto

[378] 1 Sīlamevidha sikkhetha asmiṁ loke susikkhitaṁ
sīlaṁ hi sabbasampattiṁ upanāmeti sevitaṁ.
Sīlaṁ rakkheyya medhāvī patthayāno tayo sukhe
pasaṁsaṁ vittilābhañca pecca sagge 1 pamodanaṁ.
Sīlavā hi bahū mitte saññamenādhigacchati
dussīlo pana mittehi dhaṁsate pāpamācaraṁ.
Avaṇṇañca akittiñca dussīlo labhate naro
vaṇṇaṁ kittiṁ pasaṁsañca sadā labhati sīlavā.
1 Sī. Yu. pecca sagge ca.
Ādi sīlaṁ patiṭṭhā ca kalyāṇānañca mātukaṁ
pamukhaṁ sabbadhammānaṁ tasmā sīlaṁ visodhaye.
Velā ca saṁvaraṁ sīlaṁ cittassa abhihāsanaṁ 1
titthañca sabbabuddhānaṁ tasmā sīlaṁ visodhaye.
Sīlaṁ balaṁ appaṭimaṁ sīlaṁ āvudhamuttamaṁ
sīlaṁ ābharaṇaṁ 2 seṭṭhaṁ sīlaṁ kavacamabbhutaṁ.
Sīlaṁ setu mahesakkho sīlaṁ gandho anuttaro
sīlaṁ vilepanaṁ seṭṭhaṁ yena vāti diso disaṁ.
Sīlaṁ sambalamevaggaṁ 3 sīlaṁ pātheyyamuttamaṁ
sīlaṁ seṭṭho ativāho yena vāti diso disaṁ.
Idheva nindaṁ labhati peccāpāye ca dummano
sabbattha dummano bālo sīlesu asamāhito.
Idheva kittiṁ labhati pecca sagge ca sumano
sabbattha sumano dhīro sīlesu susamāhito.
Sīlameva idha aggaṁ paññavā pana uttamo
manussesu ca devesu sīlapaññāṇato jayanti.
Sīlavatthero.

[379] 2 Nīce kulamhi jātohaṁ daliddo appabhojano
hīnaṁ kammaṁ mamaṁ āsi ahosiṁ pupphachaḍḍako.
1 Yu. abhibhāsanaṁ. 2 Ma. Yu. sīlamābharaṇaṁ. 3 Po. sabalamevaggaṁ.
Jigucchito manussānaṁ paribhūto ca vambhito
nīcaṁ manaṁ karitvāna vandissaṁ bahukaṁ janaṁ.
Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ bhikkhusaṅghapurakkhataṁ
pavisantaṁ mahāvīraṁ magadhānaṁ puruttamaṁ.
Nikkhipitvāna byābhaṅgiṁ vandituṁ upasaṅkamiṁ
mameva anukampāya aṭṭhāsi purisuttamo.
Vanditvā satthuno pāde ekamantaṁ ṭhito tadā
pabbajjaṁ ahamāyāciṁ sabbasattānamuttamaṁ.
Tato kāruṇiko satthā sabbalokānukampako
ehi bhikkhūti maṁ āha sā me āsūpasampadā.
Sohaṁ eko araññasmiṁ viharanto atandito
akāsiṁ satthu vacanaṁ yathā maṁ ovadī jino.
Rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ pubbajātimanussariṁ
rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dibbacakkhuṁ visodhayiṁ 1
rattiyā pacchime yāme tamokkhandhaṁ padālayiṁ.
Tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṁ pati
indo brahmā ca āgantvā maṁ namassiṁsu pañjalī
namo te purisājañña namo te purisuttama
yassa te āsavā khīṇā dakkhiṇeyyosi mārisa.
1 Yu. visodhitaṁ.
Tato disvāna maṁ satthā devasaṅghapurakkhataṁ
sitaṁ pātukaritvāna imamatthaṁ abhāsatha
tapena brahmacariyena saññamena damena ca
etena brāhmaṇo hoti etaṁ brāhmaṇamuttamanti.
Sunīto thero.
Uddānaṁ
sīlavā ca sunīto ca therā dvete mahiddhikā
dvādasamhi nipātamhi gāthāyo catuvīsatīti.
Dvādasakanipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya terasakanipāto

[380] 1 Yāhu raṭṭhe samukkaṭṭho rañño aṅgassa patthagū 1
svājja dhammesu ukkaṭṭho soṇo dukkhassa pāragū.
Pañca chinde pañca jahe pañca cuttari bhāvaye
pañcasaṅgātigo bhikkhu oghatiṇṇoti vuccati.
Unnaḷassa pamattassa bāhirāsassa bhikkhuno
sīlaṁ samādhi paññā ca pāripūriṁ na gacchati.
Yañhi kiccaṁ tadapaviddhaṁ akiccaṁ pana kayīrati
1 Po. Yu. paddhagu. Ma. patthagū.
Unnaḷānaṁ pamattānaṁ tesaṁ vaḍḍhanti āsavā.
Yesañca susamāraddhā niccaṁ kāyagatā sati
akiccante na sevanti kicce sātaccakārino
satānaṁ sampajānānaṁ atthaṁ gacchanti āsavā.
Ujumaggamhi akkhāte gacchatha mā nivattatha
attanā codayattānaṁ nibbānamabhihāraye.
Accāraddhamhi viriyamhi satthā loke anuttaro
vīṇopamaṁ karitvāna 1 dhammaṁ desesi cakkhumā.
Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā vihāsiṁ sāsane rato
samathaṁ 2 paṭipādesiṁ uttamatthassa pattiyā
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Nekkhamme adhimuttassa pavivekañca cetaso
abyāpajjhādhimuttassa upādānakkhayassa ca
taṇhakkhayādhimuttassa asammohañca cetaso
disvā āyatanuppādaṁ sammā cittaṁ vimuccati.
Tassa sammā vimuttassa santacittassa bhikkhuno
katassa paṭicayo natthi karaṇīyaṁ na vijjati.
Selo yathā ekaghano vātena na samīrati
evaṁ rūpā rasā saddā gandhā phassā ca kevalā
1 Ma. Yu. karitvā me. 2 Yu. samataṁ.
Iṭṭhā dhammā aniṭṭhā ca nappavedhenti tādino
ṭhitaṁ cittaṁ visaññuttaṁ vayañcassānupassatīti.
Soṇo koḷiviso thero.
Uddānaṁ
soṇo koḷiviso thero ekoyeva mahiddhiko
terasamhi nipātamhi gāthāyo cettha terasāti.
Terasakanipāto niṭṭhito.
----------------
Theragāthāya cuddasakanipāto

[381] 1 Yadā ahaṁ pabbajito agārasmā anagāriyaṁ
nābhijānāmi saṅkappaṁ anariyaṁ dosasaṁhitaṁ.
Ime haññantu vajjhantu dukkhaṁ pappontu pāṇino
saṅkappaṁ nābhijānāmi imasmiṁ dīghamantare.
Mettañca abhijānāmi appamāṇaṁ subhāvitaṁ
anupubbaṁ paricitaṁ yathā buddhena desitaṁ.
Sabbamitto sabbasakho sabbabhūtānukampako
mettaṁ cittañca bhāvemi abyāpajjharato sadā.
Asaṁhīraṁ asaṁkuppaṁ cittaṁ āmodayāmahaṁ
brahmavihāraṁ bhāvemi akāpurisasevitaṁ.
Avitakkaṁ samāpanno sammāsambuddhasāvako
ariyena tuṇhībhāvena upeto hoti tāvade.
Yathāpi pabbato selo acalo suppatiṭṭhito
evaṁ mohakkhayā bhikkhu pabbatova na vedhati.
Anaṅgaṇassa posassa niccaṁ sucigavesino
vālaggamattaṁ pāpassa abbhamattaṁva khāyati.
Nagaraṁ yathā paccantaṁ guttaṁ santarabāhiraṁ
evaṁ gopetha attānaṁ khaṇo vo mā upaccagā.
Nābhinandāmi maraṇaṁ nābhinandāmi jīvitaṁ
kālañca paṭikaṅkhāmi nibbisaṁ bhatako yathā.
Nābhinandāmi maraṇaṁ nābhinandāmi jīvitaṁ
kālañca paṭikaṅkhāmi sampajāno patissato.
Pariciṇṇo mayā satthā kataṁ buddhassa sāsanaṁ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā.
Yassa catthāya pabbajito agārasmā anagāriyaṁ
so me attho anuppatto sabbasaṁyojanakkhayo.
Sampādethappamādena esā me anusāsanī
handāhaṁ parinibbissaṁ vippamuttomhi sabbadhīti.
Revato thero.